Acteurs Jingchun Wang (l) en Mei Yong (midden) kregen in Berlijn een Zilveren Beer voor hun acteerwerk.

Plus Interview

Regisseur Wang Xiaoshuai: ‘Emoties dwing je niet af’

Acteurs Jingchun Wang (l) en Mei Yong (midden) kregen in Berlijn een Zilveren Beer voor hun acteerwerk.

In zijn drie uur durende familie-epos So Long, My Son toont Wang Xiaoshuai een Chinees gezin dat herhaaldelijk slachtoffer wordt van de eenkindpolitiek. ‘Ik ga mezelf niet op voorhand censureren.’

“Zo is het leven.” Dat is het simpele antwoord van de ­Chinese regisseur Wang Xiaoshuai (53), gevraagd naar de ­opvallende structuur van zijn twaalfde speelfilm So Long, My Son (Chinese titel: Di jiu tan chiang). Zijn drie uur ­lange epos omvat meerdere decennia, waarin een drama rond twee gezinnen zich voltrekt tegen de achtergrond van de ingrijpende veranderingen die de Chinese maatschappij doormaakt. De film springt heen en weer in de tijd, met flashbacks en flashforwards die nergens expliciet gesignaleerd worden. Herinneringen aan het verleden werken constant door in het heden en de toekomst.

Precies zoals het leven dus, zegt Wang tijdens een groepsgesprek op het filmfestival van Berlijn, waar So Long, My Son afgelopen februari in wereldpremière ging. “Meestal krijg je niet eerst de oorzaken te zien en dan de gevolgen. Het gaat andersom; je wordt geconfronteerd met de gevolgen, en vervolgens kun je daar met terug­werkende kracht de oorzaken uit destilleren. Dat hebben we proberen te benaderen in de film.”

Overigens beschreef de eerste versie van het scenario de gebeurtenissen nog in chronologische volgorde. “Maar het bleek onmogelijk om alles erin te verwerken,” zegt Wang. “Omdat we al die afzonderlijke tijdsperiodes en al die enorme veranderingen in China dan heel exact moesten definiëren. Uiteindelijk schreven we het dus op een andere manier, en namen we het risico om niet expliciet te maken wanneer elke scène zich precies afspeelt. Ik wil niet dat mensen heel erg bezig zijn met de data en de ­tijdlijn – ik wil dat ze hun aandacht bij de personages ­houden.”

Eenkindpolitiek

Elders in het gesprek gebruikt hij een andere vergelijking om zijn hink-stap-springende structuur te omschrijven. “Als je iemand anders vertelt over iets wat je hebt mee­gemaakt, weet je vaak ook niet meer precies in welke volgorde dingen gebeurd zijn. Je vertelt het in de volgorde die werkt voor het verhaal, dus begin je met dat wat de grootste indruk heeft gemaakt.”

Precies dat doet Wang ook in So Long, My Son. De film ­begint met de dood van Xingxing, de zoon van Yaojun (Wang Jingchun) en zijn vrouw Liyun (Yong Mei). In het verhaal van wat er voorafging aan die dood en van wat erop volgde, reflecteert Wang op de ontwikkelingen die zijn land in de afgelopen decennia doormaakte. Het meest specifiek draait dat om de eenkindpolitiek, de ­Chinese wet die van kracht was van 1979 tot en met 2013 en bepaalde dat mensen slechts één kind mochten krijgen. Yaojun en Liyun, en hun goede vrienden Yingming (Xu Cheng) en Haiyan (Ai Liya), zijn slechts twee van de vele duizenden stellen die door die politieke beperking geraakt werden in de meest intieme keuze van hun ­levens.

Die kritische blik op de politiek van zijn land leidt logischerwijs naar de vraag hoe Wangs film door de strenge Chinese censuur is gekomen, en kan worden vertoond met het officiële zegel van de Chinese staat. De regisseur doet daar wijselijk geen harde uitspraken over. “Het belangrijkste is dat ik mezelf niet op voorhand ga censureren,” zegt hij. “Als kunstenaar, als regisseur, is het deel van mijn taak om de sociale veranderingen te ­onderzoeken, om sceptisch en kritisch te zijn. Het individu staat vaak machteloos tegenover de grote maatschappelijke krachten, en kunst is een van de weinige middelen om die machtsbalans wat te herstellen. Als ik mezelf op voorhand al ga bezighouden met wat de censors van bepaalde elementen zullen denken, is dat funest.”

Veel meer dan van de censuur had Wang last van de stormachtige ontwikkelingen die zijn land de afgelopen decennia doormaakte. “Het was extreem moeilijk om ­locaties te vinden, want alle oude gebouwen zijn simpelweg gesloopt. Heel veel van wat je ziet hebben we dus speciaal voor de film gebouwd.”

Bij die recreatie van de gebouwen en de maatschappij zoals die vroeger was, leunden Wang en zijn team op ­eigen herinneringen en op films uit die tijd, al zijn die vaak moeilijk te achterhalen. “Soms moesten we om dingen heen werken, bijvoorbeeld door close-ups te gebruiken zodat hedendaagse details uit beeld bleven. Ik heb geprobeerd dat soort kunstgrepen zo veel mogelijk te vermijden, ook door het idee los te laten dat we een exacte weergave van het verleden moesten maken. Een honderd procent waarachtige recreatie is onmogelijk, maar we hebben geprobeerd zo getrouw mogelijk te zijn.”

Zilveren Beer

Ook in de aankleding en grime van zijn acteurs doet Wang niet bijzonder veel moeite om het verstrijken van de tijd duidelijk te maken. Een grijze haar hier, een valer geworden jasje daar, dat is genoeg. Acteurs Jingchun Wang en Mei Yong deelden in Berlijn een Zilveren Beer voor hun acteerwerk. Zij dragen dan ook de film, met uiterst ingetogen maar ook zeer doorleefd spel.

Juist daarin valt ook de ongewone, moedwillig verwarrende structuur van de film op zijn plaats, en de ongebruikelijk lange speelduur. Die lengte is nodig om invoelbaar te maken hoezeer individuele levens worden meegesleurd in de stroming van de wereldgeschiedenis. En het heen en weer springen in de tijd maakt niet alleen dat je de hulpeloosheid van de personages met hen ervaart, maar ook dat grotere onthullingen komen op het moment dat ze de grootste impact hebben.

Zo speelt Wang met de emoties van de kijkers, zonder ­terug te hoeven vallen op de stilistische kunstgrepen van het melodrama. “Dat is wat ik altijd wil vermijden, als kijker én als maker van films. Er zijn veel momenten in deze film waar mensen emotioneel van kunnen worden, maar ik heb geprobeerd dat niet af te dwingen. De film draait om de impact die een tragedie op deze individuen heeft, en hoe zij desondanks door moeten leven. Dus als het publiek huilt, hoop ik dat ze huilen omdat dat die emotie bij hen oproept, en niet omdat de stijl van de film het afdwingt.”

So Long, My Son

Regie Wang Xiaoshuai
Met Wang Jingchun, Yong Mei
Te zien in Eye, Filmhallen, Cinecenter, Rialto

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden