Interview

Regisseur van Blackface: ik hoop dat buitenland druk uitoefent na docu

De Amerikaanse documentairemaker Roger Ross Williams maakte een film over Zwarte Piet. De eerste stroom haatmail heeft hij al binnen.

Documentairemaker Roger Ross WilliamsBeeld Mats van Soolingen

Een jaar geleden plaatste de Amerikaanse documentairemaker Roger Ross Williams, op bezoek in Amsterdam voor het IDFA, op Facebook een foto van een groepje Zwarte Pieten die hij wandelend door de stad was tegengekomen. 'Ik was geschokt door de aanblik van blanken die zich vermommen als zwarten, maar mijn vrienden in New York ontploften zo'n beetje van boosheid. Blackfaces! Uitgerekend in Nederland, dat progressieve landje waar iedereen high en homoseksueel is. Ze konden het niet geloven.'

Op dat IDFA ontstond het plan een documentaire te maken over het merkwaardige fenomeen. Een jaar later is er Blackface, een korte film die eind deze maand via de Amerikaanse zender CNN wordt uitgezonden. Woensdagavond was er een (uitverkochte) voorvertoning op de UvA, waar de film onderdeel is van een thema-avond over de metamorfose van Piet.

'Link is overduidelijk'
Williams (53) is voorstander van verandering. 'Ik wil als documentairemaker vooral nieuwsgierig zijn, maar ik voel me inmiddels wel verbonden met de beweging.'

In zijn film maakt Williams, die in 2010 een Oscar kreeg voor een korte film over een gehandicapte zangeres in Zimbabwe, een rondgang langs deskundigen, sympathisanten en tegenstanders. Anders dan zijn collega Sunny Bergman, die Zwarte Piet in haar documentaire Zwart als roet duidde als een symptoom van sluimerend racisme, zoekt de Amerikaan vooral naar een verklaring voor de blinde vlek die hij bij veel Nederlanders meent te zien als het gaat om de koppeling tussen Zwarte Piet en het koloniaal verleden. 'Voor mij is die link met slavernij overduidelijk aanwezig. Veel Nederlanders lijken te vinden dat het niets met elkaar te maken heeft.'

Blackface-incidenten
Een cruciaal verschil noemt Williams de erfenis in de Verenigde Staten van de Burgerrechtenbeweging, die in de jaren vijftig en zestig de piketpalen sloeg, en het bestaan van machtige belangengroeperingen die sindsdien aan de bel trekken als er een grens wordt overschreden. 'Er is elk jaar wel ergens een blackface-incident. De ene keer is het Kim Kardashian op een feestje, de andere keer een student tijdens een ontgroening. De reacties zijn niet mals. Veel boze reacties op sociale media en zo'n student wordt van de universiteit verwijderd.'

In zijn documentaire versnijdt Williams beelden van Zwarte Piet met historische opnamen van blackfaces in Amerikaanse theaters, witte artiesten die zich schminkten om een zwart stereotype neer te zetten. Het zijn nu ronduit pijnlijke beelden, en de combinatie met Zwarte Piet vergroot het ongemak. 'In Amerika waren blackfaces razend populair. In het theater, maar ook in de reclame. Er werd veel geld mee verdiend. Ik zie een parallel met het sinterklaasfeest, waarbij Zwarte Piet nadrukkelijk ook een commercieel doel dient.'

'Iets deugt of iets deugt niet'
Dat Zwarte Piet een stapsgewijze verandering ondergaat, verbaast Williams. 'Iets deugt of iets deugt niet. Als je vindt dat het niet deugt, moet je er meteen mee stoppen.'

Een korte samenvatting van het Hollandse poldermodel waarbij tegengestelde belangen tot een voor alle partijen aanvaardbaar compromis leiden, brengt hem niet op andere gedachten. 'De nieuwe Schoorsteenpiet is gevlekt, maar heeft nog steeds een afro-pruik. Als dat het antwoord is op de protesten, wordt er niet echt geluisterd naar de argumenten.' Dat vermoeden wordt versterkt door de reactie van Mark Rutte, ook opgenomen in de documentaire, op de Zwarte Pietkwestie.

Stroom haatmail
Tijdens een persconferentie vertelde de premier dat zijn vrienden op de Antillen blij waren met hun rol in het sinterklaasfeest, omdat zij zich niet hoefden te schminken. 'Rutte vertelde dat hij nog dagen bezig was om het zwart van zijn gezicht te halen,' zegt Williams. 'Een premier die vertelt dat hij een blackface is geweest. Ongelooflijk. Dat zou zelfs Donald Trump niet in zijn hoofd halen.' De documentairemaker zegt te hopen dat zijn film de aandacht van het buitenland zal trekken. 'Ik denk dat het buitenland effectief druk kan uitoefenen op Nederland.'

Dat Zwarte Piet in Nederland fanatieke medestanders heeft, weet Williams inmiddels uit ervaring. Een stuk in de krant over zijn project resulteerde vorig jaar in een stroom haatmail. 'De gekste verwensingen kreeg ik over me heen. Mensen die eerst schreven dat Zwarte Piet niets met racisme te maken heeft, en vervolgens zeiden dat ik maar een banaan moest gaan eten. Dat leek mij niet de sterkst denkbare argumentatie voor het behoud van Zwarte Piet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden