PlusBeeldspraak

Regisseur Terrence Malick weet: het leven begint met de natuur

Bestond de wereld al voordat filmmaker Terrence Malick ernaar keek? Natuurlijk, maar zijn vogelaarsoog heeft onze blik verruimd.

The Tree of Life van Terrence Malick, 2011. Beeld Alamy Stock Photo
The Tree of Life van Terrence Malick, 2011.Beeld Alamy Stock Photo

Wat een toestanden weer. Denk je het aanhoudende gedoe en gedonder even te kunnen ontvluchten in de frisse buitenlucht, breken daar overal schermutselingen uit. Het gaat er niet zachtzinnig aan toe. Er zijn felle achtervolgingen die in een luid handgemeen eindigen. Er wordt ­geknokt en gekrijst. En steeds wanneer de rust lijkt weergekeerd begint er weer een van voor af aan. Jij daar, ­opkrassen! Dit is mijn terrein! Wegwezen of er zwaait wat!

Zo gaat het nu, dag in dag uit.

Het zoogdier dat homo sapiens heet, heeft het moeilijk, sinds het voor het eerst sinds een eeuw door een pandemie is getroffen. Maar de zangvogel die als ‘corvus corone’ werd geboekstaafd krijgt het elk voorjaar voor de kiezen. De mens hoeft geen examen te doen om zich ergens te vestigen en zich voort te planten. Daarom zijn er zoveel exemplaren. Maar de kraai mag zich alleen voortplanten indien hij een voedselrijk territorium verovert, daarin een oersterk nest bouwt en het hele gebied en zijn kroost tien maanden per jaar tegen indringers beschermt. Dat is ­alleen aan de slimste en sterkste exemplaren voorbehouden, de rest blijft kinderloos. Het is nu lente. Het grote werk is begonnen.

Tot twee weken geleden was het nog pais en vree in het rijk der stadskraaien. Maar toen sloegen de hormonen toe en nam de territoriumdrift bezit van de diepzwarte volwassen exemplaren. Zij zitten nu op hun uitkijkposten tot ze een concurrent ontwaren en er met een noodgang achteraan gaan. Dat gaat gepaard met spectaculair stuntvliegwerk vol haarspeldbochten en machtsvertoon. Als je er lang genoeg naar kijkt, ontdek je de grenzen van hun territoria en ontwaar je de contouren van een stadsplattegrond voor kraaien.

Wij hebben daarop een gemarkeerde positie, als voedselbron. Niets blijft onopgemerkt: wat wij laten liggen, wordt door hen onderzocht. Als er wat gerecycled kan worden, doen ze dat. Als je naar ze kijkt, zien ze dat en proberen ze jou ook te doorgronden. Ben jij een neutrale voorbijganger? Een vijand? Een vriend?

Kijken naar kraaien heeft mijn blik op het stadsleven verruimd. De slimme en sociale beesten gedijen uitstekend in onze biotoop. Ik vermoed dat ze er momenteel beter aan toe zijn dan wij. Zij maken zich niet druk over de pandemie, de economie, de kabinetsformatie, satanische ­samenzweringen of een volgende ramp. Zij tellen de ­dagen niet tot een vaccinatie of incubatie, tot de heropening van de culturele sector of de nieuwe James Bond. Zij leven altijd in het hier en nu. Ze beschouwen elke situatie met een open blik. Wat kunnen wij ermee?

Aan de wandel

Terrence Malick is geen Nederlandse stadskraai maar een Amerikaanse filmmaker, die evenwel een scherp oog voor ongeziene details heeft. Hij kijkt een oeuvre lang met open vizier en aanstekelijke verwondering naar het leven van homo sapiens en diens positie in het landschap, de natuur en de kosmos.

Malick is een eigenheimer, die een uitzonderlijke verhouding tot Hollywood en de filmwereld heeft. Hij maakt gloedvolle, lyrische films. Toen zijn debuutfilm Badlands (1973) in de jaren tachtig op de BBC werd uitgezonden was ik op slag fan en moest de top vijf van de beste films aller tijden op de schop.

Malick werd een levende legende omdat hij na zijn tweede film, Days of Heaven (1978), spoorloos verdween, om pas twintig jaar later terug te keren met The Thin Red ­Line. Spraakzaam is hij niet, hij doet niet aan toelichting of promotie. Maar er zijn verhalen van anderen, zoals de ­producenten die hem wilden helpen om weer films te ­maken. Ze hadden met engelengeduld behoedzaam aanzoeken gedaan en net toen er hoop gloorde was Malick weer foetsie. Bleek het genie maandenlang aan de wandel te zijn, dwars door de Verenigde Staten. Om naar vogels te kijken.

Zijn recentste film, A Hidden Life (2019), gaat over een Oostenrijkse boer die als gewetensbezwaarde dienst weigert. De eerste woorden van de boer luiden: ‘Ik dacht dat we ons nest hoog konden bouwen, in de bomen. Wegvliegen als de vogels, naar de bergen.’ Maar het is 1940. Geen boom is hoog genoeg.

Malick blikte terug op zijn eigen nest in The Tree of Life (2011). De film reikt van de oerknal en de prehistorie tot het heden, maar bevat ook een lyrische schets van de vlegel­jaren van drie broertjes in een Texaans dorp in de jaren vijftig. De jochies beklimmen een majestueuze eik, hoger en hoger. Zo begint een leven met de natuur: in een boom. Of je een homo sapiens bent of tot de genus corvus corone behoort maakt niet veel uit. Die boom is even van jou en de wereld ligt aan je voeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden