PlusDe Klapstoel

Regisseur Pieter-Rim de Kroon: ‘Ik heb op de Filmacademie maar niet verteld dat ik commando was geweest’

Pieter-Rim de Kroon: ‘Er zitten twee zielen in mij. Ik hou van de natuur, maar in extreme drukte en totale chaos voel ik me ook uitermate goed thuis.’ Beeld Harmen de Jong
Pieter-Rim de Kroon: ‘Er zitten twee zielen in mij. Ik hou van de natuur, maar in extreme drukte en totale chaos voel ik me ook uitermate goed thuis.’Beeld Harmen de Jong

Pieter-Rim de Kroon (1955) is regisseur. Zijn gelauwerde documentaire over de Wadden, Silence of the Tides, lag klaar voor vertoning op het grote doek, maar die is door corona weer uitgesteld: tot maart 2022.

Marcel Wiegman

Al Khobar

“Mijn vader werkte voor de oliemaatschappij Aramco in Saoedi-Arabië, mijn moeder was er op avontuur met een vriendin. Ze was verpleegster in het ziekenhuis van de Amerikaanse nederzetting. Ze hebben elkaar daar ontmoet, ik ben er geboren, maar opgegroeid ben ik in Voorburg. Keurig netjes. Gelukkig zat je binnen een paar minuten in Den Haag. Dan gingen we stiekem naar de Geleenstraat, waar de vrouwen achter de ramen zaten. Mijn vriendje Dick-Jan Luijt, de zoon van de groenteboer, wist dat te vinden. En dan snel weer terug naar huis.”

Paratroeper

“Gods Eigen Korps: het Korps Commandotroepen. Laatst kwam ik mijn groene baret nog ergens tegen. Ik was begin jaren zeventig best een hippie: lang haar en ‘Ban de Bom’. De communistische partij vond ik ook wel wat, maar eenmaal in militaire dienst heb ik me gemeld voor de commando’s. Een heftige tijd. Mijn haar werd gemillimeterd en toen kwam de zwaarste training die er is: marsen in de kou, rotsklimmen, skiën, parachutespringen.”

“De kick zat hem in het extreme beleven van je omgeving en van jezelf. Mijn liefde voor de natuur is er alleen maar groter van geworden. Achteraf vind ik het jammer dat ik nooit ben uitgezonden, want dat deden ze toen niet. En de Tris, de troepenmacht in Suriname, was net opgeheven.”

Filmacademie

“Directeur Anton Koolhaas vroeg bij de toelating: wat vond je de meest fascinerende film? Daar hoefde ik niet lang over na te denken: Un chien andalou van Luis Buñuel en Salvador Dali, een aaneenschakeling van surrealistische beelden. Wist ik veel dat hij zo ongeveer op die film was afgestudeerd, maar ik was wel meteen aangenomen.”

“Het was een dramatisch slechte opleiding. De ene helft van de docenten was nooit aanwezig en de andere helft zat om tien uur al in de kroeg. En alleen maar lullen over onrecht in de wereld. Ik heb maar niet verteld dat ik commando was geweest.”

“Je hoorde ook niet te zeggen dat je van westerns hield, want het draaide alleen maar om Fellini en Pasolini. Maar goed: het was ook een fantastische tijd. We hadden een vrijkaart voor de bioscoop. Dan zagen we films tot diep in de nacht. Ik heb achter elkaar alle Kurosawa’s gezien.”

Polygoonjournaal

“Met Philip Bloemendal. Die zei dan: ‘Wat heb je nu weer voor vreselijke ellende gemaakt.’ Toen ik solliciteerde kreeg ik meteen te horen dat ik het toch niet kon. Maar de baas daar, Piet Buis, zei: ga maar eens wat proefdingetjes doen. Drie weken mee naar de Antillen voor het staatsbezoek. Eén groot feest.”

“Bloemendal was eindredacteur, tekstschrijver en voice-over en ondertussen schold hij iedereen van voor naar achter en van links naar rechts. Het was een zeer autoritaire cultuur, maar daar ging ik heel goed op. Dat was ik gewend, ik zag er de humor wel van in.”

“Wat je door de week draaide, werd maandag gemonteerd en donderdag vertoond op groot doek in de bioscoop. Ik vond het prachtig. Zo mochten we een groot item maken over het gifschandaal in de Volgermeerpolder. Er stond een hek met doodskoppen om dat gebied. Voor mij alle reden om er ’s ochtends heel vroeg overheen te klimmen met de camera.”

Silence of the Tides

“Als jongetje kwam ik met mijn ouders op Terschelling. Dan spanden we bij laagwater een vislijntje en keken na hoogwater wat er aan de haakjes was blijven hangen. Dat getijdenproces heeft me altijd beziggehouden. Het is de ziel van de film: het water dat komt en gaat, de trekvogels die komen en gaan, de dag en de nacht, de seizoenen, het leven en de dood. De Wadden zijn een groot ademhalend organisme.”

“Eigenlijk gaat de film over de fragiele relatie tussen mens en natuur. De mens is het merkwaardigste specimen dat zich in het gebied manifesteert. Jaarlijks is een invasie van miljoenen toeristen. Aan de ene kant ligt een van de drukste vaarroutes ter wereld, aan de andere kant houden windturbines de vogels tegen.”

“Ik laat het zien, zonder wijzende vinger. Ik noem dat radicale observatie. In films over de Wadden hoor je vaak een commentaarstem die jou gaat vertellen hoe mooi en fantastisch het is en hoe erg wat er allemaal gebeurt. Ik wil dat niet. Als je uitlegt wat je ziet, verliezen beelden hun betekenis.”

Full Frame Sony Venice

“De camera is mijn heiligdom. We hebben er drie getest en deze is het geworden. Hij heeft een enorme resolutie en de beelden zijn van een ongeëvenaarde kleurechtheid. Een duur ding, ja. Ongeveer anderhalve ton. Een setje lenzen kost ook nog eens 80.000 euro.”

“In de high end heb je geen eigen camera. Die huur je. Vervolgens sta je ermee in de prut en het zoute water. Als je zestien maanden aan het draaien bent, valt er ook weleens iets naast het bootje. Don’t be gentle, it’s a rental. Maar het is allemaal verzekerd. In sommige gevallen gaat alleen de premie omhoog.”

Durgerdam

“We zijn net verhuisd, maar een vlucht is het zeker niet. Ik heb 45 jaar met veel plezier in Amsterdam gewoond. We hadden een mooi groot huis in Zuid, maar de kinderen zijn vertrokken, dus hebben we de stap genomen naar buiten te gaan. Misschien bevalt het, misschien niet.”

“Er zitten twee zielen in mij. Ik hou van de natuur, maar in extreme drukte en totale chaos voel ik me ook uitermate goed thuis. Vandaar dat ik niet te ver weg wilde van de stad. Een andere reden om te verhuizen: ik kook graag buiten. Stond ik in mijn stadstuin Jamaican jerk chicken te maken en begonnen alle buren te piepen. Dat begrijp ik best. Nu heeft niemand meer last van me.”

Hollands Licht

“Mijn bekendste film. Het Hollandse licht is magisch. In de 17de eeuw plaatsten de Nederlandse landschapschilders de horizon altijd heel laag, zodat ze goed konden laten zien hoe het licht zich manifesteert. Het wordt weerspiegeld in het water, de wolken zorgen voor diffusie. Ik sprak een boer uit Friesland. Die zei: u bent één belangrijk element vergeten. Het Nederlandse gras heeft een hoge concentratie chlorofyl. Daarom reflecteert het zo veel licht.”

“Bij de meeste films is niet over de horizon nagedacht. Die vliegt alle kanten op. Daar word je onbewust heel onrustig van. Bij Hollands Licht zat de horizon laag, bij Silence of the Tides heb ik hem omhoog gebracht, zodat je als kijker met je neus in de modder wordt gedrukt. Mijn volgende project heet Cloudbusting, een ode aan de wolk. Daar is de horizon helemaal verdwenen.”

Joris Ivens

“Ik heb ruzie met hem gemaakt toen hij te gast was op de academie. Zijn experimentele werk uit de jaren twintig vind ik interessant, maar later ging hij propagandafilms maken voor de communisten. In een ervan zie je hoe op een Chinees postkantoor alle pakjes worden opengemaakt. Mijn Chinese buren zeiden: alles wordt uitgeplozen, maar de voice-over in de film beweerde dat de ‘hulpvaardige postbeambte’ de mensen hielp alles zo goed mogelijk te verpakken. Ik zei tegen Ivens: dat is een leugen. Nou, wie dacht ik wel niet dat ik was. Ze spreken weleens van een Hollandse documentaireschool. Ik kan je zeggen: die is er niet. Wel veel goede documentairemakers.”

Ketel One Vodka

The story of... Ik heb jarenlang bedrijfsfilms gemaakt toen ik bij Toonder Studio’s zat. Dan denken mensen: een noodzakelijk kwaad, maar de Nederlandse filmers in de jaren twintig maakten al films in opdracht, onder wie Ivens. Die werkte voor Philips en bedong daarbij artistieke vrijheid. Bert Haanstra werkte in de jaren vijftig voor de Shell Film Unit.”

“Voor een reclamefilm in Amerika van vijf minuten had ik een budget van 4 miljoen euro. Dat krijg je in Nederland niet eens voor een speelfilm. Je bent een huurling, ja, een rented gun. Op een gegeven moment gaat dat wringen en wil je je eigen onderwerpen kiezen. Maar dan krijg je te maken met de omroepen en het filmfonds die je steeds maar weer komen vertellen dat het anders en korter moet.”

“Dat heb ik nooit ervaren met commerciële opdrachtgevers. Die komen met respect binnen: ‘Zo meneer De Kroon, wat heeft u een mooie film gemaakt voor ons’.”

Bioscoop

“Begin 2020 was de film klaar, na bijna vier jaar werken. En nu is de vertoning weer uitgesteld. Dat is balen, maar een alternatief is er niet. Bij het Polygoonjournaal zei Philip Bloemendal: film kun je niet kijken op een verlichte zakdoek. In de bioscoop vind je de magie van cinema. Je wordt niet lastiggevallen door pruttelende koffiezetapparaten of de postbode die een pakketje komt brengen, je hebt alleen beeld en geluid. Al je aandacht is daar.”

“Het heeft ook te maken met het soort films dat ik maak. Sociaal drama of een politiek relevante film kun je nog wel op een iPhone bekijken, maar wat mij beweegt is pure cinematografie. Langzaam, ja. Het zijn geen aan flarden gesneden beelden.”

“In het Filmmuseum zag ik eens een klas naar buiten komen. Die moesten van hun docent kunstgeschiedenis naar Hollands Licht kijken. Drie van die jochies riepen: dit is de allersaaiste film die ik ooit heb gezien! Ik vond het geweldig. Dat mensen zo’n nadrukkelijke mening hebben, dat is toch mooi?”

Monument Indië-Nederland

“Het oude Van Heutz Monument. Een bijzondere plek, mooi gerestaureerd. Tijdens de lockdown zat ik er eens in de twee weken op een bankje met filmcollega’s Kees Colenbrander en Niek Koppen. Mijn drinkemaatjes, al lullen we meer dan dat we drinken. We doen dat al sinds we samen op de Filmacademie zaten, veertig jaar geleden.”

“Omdat we niet in de kroeg konden zitten, spraken we af op dat bankje. Dan hadden we het over van alles: film, politiek, muziek, eten en familie, maar vooral over wat het leven ons brengt. Als het koud was, deden we een dikke jas aan en veranderde de drank van bier naar wat sterkers. Corona heeft ons dichter bij elkaar gebracht. Dat is dan de positieve kant ervan.”

Constant Meijers

“De voormalig hoofdredacteur van Oor? Geweldig blad. Uit de tijd van Soft Machine en dat soort muziek. Het waren de goeroes van de muziekscene. Dat zag je niet op tv. Mensen van mijn leeftijd zijn door bladen als Oor gevormd. Ik ga zijn boek graag lezen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden