PlusAchtergrond

Regisseur Nicolas Stemann: ‘Ik maak statements, maar wel in de vorm van kunst’

Nicolas Stemann (53) is een muzikale regisseur met een grote liefde voor maatschappelijke onderwerpen. Dit jaar is hij samen met Angélique Kidjo associate artist van het Holland Festival, waar zijn voorstellingen Kein Licht, Contre-enquêtes en Der Besuch der alten Dame te zien zijn.

Lorianne van Gelder
Nicolas Stemann is een van de meestgevraagde regisseurs in het Duitstalige gebied. Beeld Gina Folly
Nicolas Stemann is een van de meestgevraagde regisseurs in het Duitstalige gebied.Beeld Gina Folly

Hoe kom je in het gevlei van een van de grootste toneelschrijvers van de wereld, door haar werk níet te willen regisseren? Het lukte de Duitser Nicolas Stemann (1968, Hamburg) bij de Oostenrijkse Nobelprijswinnares Elfriede Jelinek – toneelschrijver van onder meer The Piano Teacher, later verfilmd met Isabelle Huppert in de hoofdrol.

Het was 2001, Stemann was een veelbelovende maar nog jonge regisseur, zo’n fase waarin je eigenlijk alles moet aannemen om naam te maken. Maar toen hij werd gevraagd om een stuk van Jelinek te regisseren omdat de beroemde regisseur Einar Schleef, voor wie Jelinek het werk had gemaakt, plotseling was overleden, zei hij nee. Hij wist niet wat hij met het stuk aan moest.

Wel wilde hij Jelinek graag ontmoeten.

Jelinek bleek verrassend genoeg juist gecharmeerd van Stemanns weigering. Ze zei dat ze het zelf ook zou hebben afgewezen. ‘Ze zei zelfs: je mag ook grappen over mij mij maken! Dat was allemaal zo ruimhartig en amusant, dat ik besloot het toch te proberen,’ zegt Stemann in een interview op de Holland Festival-site.

Gemiste popcarrière

Sindsdien is Stemann de vaste regisseur van Jelinek. Meestal zet hij de teksten helemaal naar zijn hand. De eerste keer maakte hij iets dat zodanig anders was dan de tekst, dat hij bloednerveus was toen ze langskwam. Maar Jelinek was juist blij. ‘Ik weet wat ik geschreven heb, maar ik wil op toneel zien wat andere mensen erin lezen,’ zou ze daarover gezegd hebben.

Inmiddels is Stemann een van de meestgevraagde regisseurs in het Duitstalige gebied. Hij werkte bij het Thalia Theater in Hamburg, bij het Deutsches Theater in Berlijn en bij het Burgtheater in Wenen. Nu is hij intendant van het Schauspielhaus Zürich.

Toch was het niet vanzelfsprekend dat hij het theater in zou gaan; Stemanns wortels liggen in de muziekwereld. Al jong begon hij met piano en gitaar, hij zong en speelde drums en bas. In het begin van de jaren negentig zat Stemann in de band Musik für Alle, waarmee hij trashy punk en experimentele Duitse popmuziek maakte.

Hoewel hij niet meer met bas of piano optreedt, is de muziek nooit uit zijn werk verdwenen. Heel af en toe heeft hij nog verdriet om een gemiste pop-carrière, ‘als het theaterwerk weer eens ingewikkeld is’ zei hij tegen het Thalia Theater. Dat muzikale is soms letterlijk – in zijn regie van Jelineks opera Kein Licht (gecomponeerd door Philippe Manoury, over de kernramp in het Japanse Fukushima) op het Holland Festival – maar ook indirecter in de ruimte die hij geeft aan improvisatie in zijn voorstellingen.

Uitgeprocedeerde vluchtelingen

Voor Der Besuch der alten Dame (10-12 juni op het Holland Festival), bewerkte Stemann het stuk van Friedrich Dürrenmatt met vijfendertig personages voor een cast van slechts twee acteurs, die hij ook veel liet improviseren.

Het verhaal, dat door elke Duitse scholier wel een keer wordt gelezen, gaat over een rijke, oude vrouw die haar geboortedorp bezoekt. Zij belooft het dorp uit de financiële problemen te helpen, mits zij hun burgemeester, die haar ooit zwanger maakte en links liet liggen, doden. Een soort metoo met tanden, avant la lettre. De acteurs spelen de uiteenlopende rollen en een DJ zet daar een stevig geluidsdecor onder.

Stemann is geen onbekende voor het Holland Festival, en persoonlijk heeft hij ook een verbinding met Nederland. Zijn vrouw is Nederlandse en zijn kinderen daarmee Duits-Nederlands. Eerder stond hij op het festival met onder meer Die Schutzbefohlenen, ook van Jelinek, over het schrijnende vluchtelingenbeleid in Europa. Daarin speelden uitgeprocedeerde vluchtelingen uit Amsterdam mee.

Spelen met identiteit

Maatschappelijke onderwerpen schuwt hij niet, maar activistisch wil hij zichzelf niet noemen. ‘Ik beschouw mijn werk als politiek, niet als activistisch. Ik geloof dat als kunst te politiek wordt, zij haar kracht verliest.’ De vluchtelingen liet hij overigens na afloop niet links liggen: op verzoek van Theater Frascati maakte hij een jaar later nog een voorstelling met hen, Labyrinth, om hun verhaal te vertellen.

De voorstelling Contre-Enquêtes (14/15 juni op het festival) heeft net zozeer dat politieke. Het is een ontmoeting tussen het beroemde boek De vreemdeling van Albert Camus en het ‘tegenboek' van de Algerijnse schrijver Kamel Daoud, Meursault contre-enquête, waarin Daoud zich afvraagt waarom de vermoorde Arabier in het iconische werk van Camus geen naam heeft.

De twee acteurs op toneel, een Fransman en een Marokkaan, laat Stemann spelen met hun eigen identiteit en het verhaal van het kolonialisme van de Fransen. Politiek, provocerend en maatschappelijk geëngageerd. Het toont de durf van Stemann die zelf concludeert: ‘Ik maak statements, maar wel in de vorm van kunst.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden