Plus PS

Regisseur Michael Haneke: 'We zijn zo met onszelf bezig, dat vind ik heel vervelend'

In Happy End komt een bourgeois familie uit Calais in contact met migranten. Maar Michael Hanekes nieuwe film gaat ook over sociale media.

De familie Laurent aan tafel in Happy End. Haneke: 'Het is denk ik moeilijk zo'n familie in de realiteit te vinden. Ik hoop het tenminste' Beeld Happy End

"Wat die asielzoekers in Happy End te betekenen hebben? Of er een boodschap is? Die vragen ga ik niet beantwoorden; ik ga mijn eigen film niet interpreteren of analyseren. Wat het te betekenen heeft moet iedere kijker zelf bepalen. Ik geef wel aanwijzingen, maar het antwoord moet je zelf vinden. Met je hoofd of met je hart."

Voor aanvang van het afgelopen festival in Cannes gold Happy End van Michael Haneke als de grote favoriet voor de Gouden Palm. De Oostenrijke regisseur had de hoofdprijs immers al twee keer eerder gewonnen met zijn meest recente films Amour (2012) en Das Weisse Band (2009).

Vooruitziende blik
Happy End, een even prikkelend als cynisch drama over de onttakeling van een steenrijke bourgeois familie die onder één dak woont in Calais, werd echter niet al te enthousiast onthaald in Cannes.

Toch zit Haneke - grijze haren, grijze baard, zwart shirt, spijkerbroek, loafers, geen sokken - er daags na de wereldpremière uiterst ontspannen bij tijdens het vraaggesprek met een klein aantal journalisten.

"Ik denk niet dat ik ga winnen," zei de 75-jarige Haneke een vooruitziende blik. "Maar Happy End zit in competitie, dus ik wil wel winnen; het zou hypocriet zien als ik zou doen alsof het me helemaal niks uitmaakt. Een prijs is goed voor de publiciteit en de bezoekersaantallen. Aan de andere kant: ik heb zo ongeveer alle prijzen gewonnen die er te winnen zijn in Cannes, dus ik blijf er redelijk ontspannen onder."

De toon van Happy End wordt gezet door een aantal verontrustende Snapchatfilmpjes en ook in het verloop spelen sociale media een belangrijke rol. "Ik reageer met mijn films op wat er om me heen gebeurt. En als je iets over het leven van vandaag de dag wilt zeggen, ontkom je er niet aan om ook iets met sociale media te doen."

Wonderlijke wereld
"Ik zit zelf niet op Facebook, maar ik heb een account aangemaakt om de wonderlijke wereld te ontdekken. Snapchat heb ik ook goed onderzocht, anders zou ik er geen film over kunnen maken. Ik heb ook een iPhone, maar ik gebruik hem vooral om met anderen te praten. Hoewel, nu mijn geheugen met het klimmen der jaren minder wordt, helpt mijn telefoon me ook me aan belangrijke afspraken te herinneren."

De bitterheid in zijn film is er niet voor niets, stelt Haneke.

"We zijn zo met onszelf bezig, dat vind ik heel vervelend. Mensen zijn niet slechter dan vroeger, maar hun manier van communiceren is compleet veranderd. Loop maar een café of restaurant binnen en kijk om je heen. Mensen praten niet meer met elkaar, iedereen zit op zijn telefoon. Dat is de realiteit en dat komt door technologische ontwikkelingen."

"Ik ben heel benieuwd hoe het verder gaat, hoe onze samenleving zich verder zal ontwikkelen. Dat is interessante materie voor kunstenaars en filmmakers, daar wil ik graag op reflecteren in mijn films. Ik vind er wat van dat we zo in onszelf gekeerd zijn geraakt en dat wil ik duidelijk maken met Happy End. Maar de film gaat niet over één onderwerp."

Niet specifiek over Frankrijk
Hoewel Happy End gesitueerd is rond het vluchtelingenkamp in Calais, gaat hij niet specifiek over Calais of Frankrijk, aldus Haneke.

"De reden is heel prozaïsch. Het feit dat Jean-Louis Trintignant de hoofdrol speelt, heeft bepaald dat Happy End zich in Frankrijk afspeelt. Hij was eigenlijk gestopt met acteren, maar toen hij in een interview liet ­weten dat hij voor mij een uitzondering wilde maken, was dat een aanbod dat ik natuurlijk niet kon afslaan."

"Ik voelde me verplicht een mooie rol voor hem te schrijven. Maar Happy End had evengoed in Duitsland of Oostenrijk kunnen spelen. In Oostenrijk hebben we in Traiskirchen ook zulke kampen, maar die zijn minder bekend. Nogmaals, het is geen film over Frankrijk of Europa, maar over de ­gevolgen van de ongelijke relatie tussen rijke en arme landen."

"Dat is een onderwerp dat me ook interesseert; 71 Fragmente einer Chronologie des Zufalls, Code Inconnu en Le Temps Du Loup gaan op de een of andere manier ook over migratie."

Michael Haneke behoort met Ken Loach, de gebroeders Dardenne, Bille August, Francis Ford Coppola, Alf Sjöberg, Emir Kusturica en ­Shohei Imamura tot het ­selecte groepje regisseurs dat twee keer de Gouden Palm won Beeld -

Dat bepaalde thema's terugkomen in zijn rijke oeuvre is geen toeval.

"Het komt allemaal uit een en hetzelfde hoofd. Ik leef het leven dat ik leef en daar put ik uit. Ik kan geen films maken over zaken waar ik niks vanaf weet. Ik kan bijvoorbeeld geen film maken over het leven van vluchtelingen, want ik ken ze niet goed genoeg. Maar ik kan wel een film maken over een disfunctionele bourgeois familie die in contact komt met migranten."

Disfunctioneel
Disfunctioneel is een understatement. De snoeiharde, wereldvreemde Anne Laurent (Isabelle Huppert) heeft de leiding over een enorm bouwbedrijf overgenomen van haar eigengereide, dementie veinzende vader.

Zij heeft een zoon die weigert het familiebedrijf over te nemen en verder ook niet wil deugen, haar broer Thomas is een nietsnut van een arts die zich over zijn bijna dertienjarige dochter moet ontfermen, omdat haar moeder - zijn ex - is overleden.

"Het is geen doorsnee familie. De film is realistisch, maar niet naturalistisch; het is uitvergroot en provocatief. Het is denk ik moeilijk zo'n familie in de realiteit te vinden. Ik hoop het althans. Maar het valt niet te ontkennen dat veel mensen tegenwoordig met zichzelf bezig zijn, met hun eigen enorme ego. Ik ook, ik vraag me vaak ­genoeg af of ik zoveel anders ben."

De titel is natuurlijk ironisch, beaamt Haneke. "Het einde is net zo 'gelukkig' als de spelletjes in Funny Games grappig waren. Wat 'happy end' voor mij persoonlijk betekent? Doodgaan zonder angst en pijn. Maar daar wil ik het verder niet over hebben, dat is privé. Nee, de filmtitel is niet gekozen omdat Happy End mijn zwanenzang is. Dat hoop ik in elk geval niet."

Verandering teweegbrengen
Dat Haneke na een stuk of twintig (televisie)producties een soort merknaam is geworden, een synoniem voor strenge, moralistische films die de bioscoopbezoeker naar adem doen happen, vindt de regisseur een eer. "Het is vleiend dat een stijl met mij wordt vereenzelvigd, maar ik ben daar niet mee bezig."

"Ik heb nooit geprobeerd een stijl te creëren en ik probeer ook geen films in een bepaalde stijl te maken. De stijl is het bijproduct van mijn werk. Ik probeer altijd weer iets anders te doen - ik zoek de beste vorm voor een onderwerp - maar, zoals ik net al zei, het komt ­allemaal uit hetzelfde hoofd van dezelfde kunstenaar."

Hij denkt niet dat één film veel kan veranderen. "Maar een aantal films en boeken samen kan natuurlijk wel iets van verandering teweegbrengen. Als ik daar niet in zou ­geloven, zou het zinloos zijn om films te maken."

Dat klinkt minder pessimistisch dan gedacht; ziet Haneke zichzelf als optimist? Zeer beslist: "Nee, als een realist."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden