PlusInterview

Regisseur Joeri Vos neemt kranten op de korrel: ‘Jullie bazen worden steeds rijker. Dat schuurt’

Scènefoto van ‘Klap 1: Krant’. Beeld Isabelle Renate la Poutr
Scènefoto van ‘Klap 1: Krant’.Beeld Isabelle Renate la Poutr

Regisseur en schrijver Joeri Vos stapt in de rol van onderzoeksjournalist en is kritisch op de grootste kranteneigenaren van het land in de voorstelling De Klap 1: Krant. Is wat hij onthult nieuws of alleen stof tot nadenken voor journalisten?

Lorianne Van Gelder

Een freelancecorrespondent Zuid-Amerika wordt teruggehaald naar de buitenlandredactie in Nederland. Omdat ze zo goed is, of omdat ze werkt aan een onthullend verhaal over haar uitgever en het veiliger is om haar in dienst te nemen? Ondertussen vindt de grootste aardbeving in jaren plaats voor de kust van Chili.

Zo begint Krant, de muzikale voorstelling van de Veenfabriek, een eerste in een drieluik over het filosofische principe: Waar doe je goed aan?

“Theater is bij uitstek de plek voor ethische vraagstukken,” zegt Joeri Vos, schrijver van het stuk, regisseur en sinds kort artistiek leider van het Leidse muziektheatergezelschap de Veenfabriek. “Ethische vragen, zonder meteen een antwoord te hebben.”

Het drieluik gaat over goed willen doen, de wereld verbeteren. En journalisten horen daar zijn inziens bij. In deel twee en drie komen de rechterlijke macht en hulporganisaties aan bod.

Twee krantenfamilies

Vos, al jaren één van de meest urgente en spannende schrijvers en regisseurs in Nederland, bedrijft een soort journalistiek als hij schrijft. Hij kiest een onderwerp en verdiept zich grondig: zo liep hij mee op de intensive care als research voor De Lankmoedigen en interviewde hij een hoge militair voor zijn stuk Alles van waarde. “Ik probeer me altijd in te leven in degenen over wie ik schrijf.”

Nu liep hij een dag stage bij een grote krant, op verzoek anoniem. “Ze waren heel behulpzaam en open maar wilden aan het einde van de dag niet dat ik ze bij naam zou noemen.” Dat vond hij grappig, voor een bedrijfstak waar bronvermelding zo belangrijk is. De krant bleek overigens de Volkskrant te zijn.

Maar Krant gaat niet alleen over het reilen en zeilen van het ouderwetse kranten maken – zeer vermakelijk en accuraat verbeeld, een feest der herkenning voor wie ooit op een redactie rondliep – maar ook over het groeiende wantrouwen jegens de mainstreammedia en over de monopolisering van het nieuws in Nederland. Want sinds 2017 met de overname van de Telegraaf Media Groep zijn alle grote kranten in handen van slechts twee Belgische (familie)bedrijven: DPG Media (onder meer Het Parool, AD, Trouw en de Volkskrant) en het Mediahuis (De Telegraaf, NRC Handelsblad en vele regionale kranten).

Vos wilde meer weten over deze families. “Ik wil erover lezen in jullie kranten,” voegt hij er speels verwijtend aan toe. “Bij de Volkskrant, Trouw en Het Parool werken lieve linkse mensen die jaarlijks schrijven dat de kloof steeds groter wordt, maar ondertussen worden hun eigen grote bazen steeds rijker. Dat schuurt.” Hij begon te graven, stuitte op verhalen van de weinige media die niet onder het Mediahuis of DPG Media vallen en verbaasde zich steeds meer. Hij verweefde bestaande personen en bedrijven in een fictioneel verhaal.

Oorlogsverleden

Zo zouden oudooms van Christian van Thillo, de eigenaar van DPG Media, een oorlogsverleden hebben. Vos, met opgetrokken wenkbrauwen: “En dan is Het Parool de eerste krant die de Van Thillo’s kochten in 2003, een oude verzetskrant.” Verder stelt Vos vragen in het stuk over inkomsten die de familie uit Congo zou hebben, allerhande financiële bedrijfjes die aan hen zijn gelieerd en een suggestie van betrokkenheid bij wapenhandel.

Veel van de munitie haalde Vos van het journalistieke onderzoeksplatform apache.be, uit boeken en uit het archief in de Koninklijke Bibliotheek, maar hij kwam ook zaken opnieuw tegen op sites met complottheorieën. Vos wil geen beschuldigingen doen, noemt zijn voorstelling satire, maar vindt het wel raar dat sommige verhalen niet in de kranten voorkomen. “Ik denk dat jullie dat niet doen omdat jullie allemaal niet ontslagen willen worden,” zegt Vos, pesterig. ‘Er moet een toneelschrijver komen om dit voor het voetlicht te brengen,’ verwijst hij in het stuk naar zichzelf.

De feiten en echte namen voegde hij toe voor meer impact, zegt hij. “Ik hoop dat er aandacht komt voor de risico’s van de machtsconcentratie bij de media, omdat ik me daar zorgen over maak. Hadden we dit gesprek ook gehad als ik namen had verzonnen? Ik denk dat de kans kleiner was.”

Joeri Vos, toneelschrijver, regisseur en artistiek leider van de Veenfabriek. Beeld Isabelle Renate la Poutré
Joeri Vos, toneelschrijver, regisseur en artistiek leider van de Veenfabriek.Beeld Isabelle Renate la Poutré

Krant is niet het enige theaterwerk op journalistiek gestoeld dat de laatste tijd verscheen. Documentaire of journalistiek theater komt de laatste tijd veel voor: zo maakten Rebekka de Wit en Anoek Nuyens het met prijzen overladen De zaak Shell op basis van onderzoek naar het olieconcern en liep theatermaker Ilay den Boer maanden mee bij de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst, red.) en de rechtbank waarna hij de voorstelling Salomonsoordeel over asielaanvragen maakte.

Vos noemt die hang naar actualiteit in het theater geen nieuwe trend, eerder een golfbeweging: “Kunst moet je maken omdat je het wil maken, niet omdat het actueel moet zijn. We zitten nu even in een fase dat iedereen maatschappelijk relevante dingen produceert, daarna gaan we weer naar een periode van repertoire; bekende en bestaande stukken. Zo gaat het altijd.”

Comfortabel ingedekt

Makkelijk was het niet, om een stuk dat zo dicht op de werkelijkheid zit spannend naar het toneel te vertalen. “In essentie is het één lange powerpointpresentatie.” Het simpele decor van lichtgevende geblokte wanden schuiven de personages open en dicht, de presentatie wordt afgewisseld door livemuziek, soms komen er stoelen bij en vaak staan de acteurs zelfs met hun rug naar het publiek. “Het is tof dat we met de Veenfabriek zulke risico’s durven nemen.”

Wat wel en niet waar is van de onthullingen in Krant, laat Vos in het midden. De feiten en suggesties worden gepresenteerd door acteurs die journalisten spelen die hun verhaal nog van wederhoor moeten voorzien. Het is een stevig ingedekte, comfortabele positie om eventuele boze reacties van de familie Van Thillo van zich af te laten glijden. “De personages maken zich even druk over of het niet smaad is wat ze doen. Ik niet. Ik deel wel hun angst voor als de bal gaat rollen, en tegelijkertijd de angst voor als dit nul effect heeft. Die kans is ook vrij groot.”

Inmiddels heeft Christian van Thillo gereageerd via de Volkskrant op Vos’ stuk. ‘‘Ik heb via via begrepen dat het behoorlijk hard zou zijn. Dat is natuurlijk onprettig. Maar als het puur satire is, dan moet ik daar maar tegen kunnen.” Hij zei er niet naartoe te gaan en overweegt desgevraagd nog geen juridische stappen.

Wat Vos niet hoopt is dat mensen door zijn stuk de media nog meer gaan wantrouwen. “Het is een moeilijk vak. Ik heb heel erg bewondering voor journalisten, ik ben er echt fan van. Met alles wat je uitzoekt, blijkt het complexer en ingewikkelder in elkaar te steken dan je denkt. Ik wil niet iets simplistisch met dit stuk beweren. Niet iets van ‘het is heel erg dat journalisten dit nog niet hebben uitgezocht’. Maar als ik een paar kranten ertoe kan aanzetten kritischer te kijken naar hun bazen... dan ben ik al heel blij.”

Klap 1: Krant - Veenfabriek

In Amsterdam is de voorstelling te zien op 18 februari (Theater Griffioen), 4 maart (Podium Mozaïek) en 25 maart (De Meervaart).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden