Plus

Regisseur Jakop Ahlbom over zijn shows: 'Er komt een hoop pijn bij kijken'

Met zijn visuele spektakelstukken neemt de Zweeds-Amsterdamse regisseur Jakop Ahlbom (48) je mee in zijn fantasiewereld. 'De reacties zijn overal ter wereld weer anders.

Jakop Ahlbom Beeld Mark van der Zouw

Het werk van theatermaker Jakop Ahlbom laat zich niet makkelijk omschrijven. Het zijn visuele spektakelstukken, een combinatie van mime, toneel, dans, acrobatiek, illusionisme en muziek. Heel beeldend, meestal zonder woorden, en vol special effects.

Zijn theatergezelschap, dat zijn naam draagt, trekt ­wereldwijd volle zalen, van Australië en China tot Amerika, maar elk nieuw visueel spektakel ontstaat in Nederland, in een eigen studio aan de rand van Amsterdam.

Dat hij uit zou groeien tot een grote naam in de theaterwereld, overladen met goede kritieken en prijzen, had hij toen hij begon met het maken van voorstellingen niet kunnen bedenken, zegt Ahlbom.

"In het buitenland zitten de zalen altijd vol, dat is in Nederland lang niet altijd het ­geval. Wél in de Randstad, maar een grote schouwburg in een kleine stad is moeilijker te vullen als je geen bekendheid bent, of niet vaak op televisie bent geweest. Maar ook hier gaat het goed, ik klaag niet."

Te eenzaam
Hij geniet van het internationale succes, al maakt hij er niet altijd evenveel van mee, zegt Ahlbom. Lachend: "Het was mijn grote droom om door te breken in het buitenland, maar in de praktijk komt het erop neer dat ik vaak thuis ben, in Amsterdam-Oost, als het gezelschap op tournee is aan de andere kant van de wereld.

"Mijn vrouw (de Duitse actrice Silke Hundertmark, red.) speelt mee in ­iedere voorstelling, zij is van ons twee het meest onderweg. Ik zorg dan voor onze zoons van twaalf en zeventien."

"Als het zo uitkomt, ga ik naar een voorstelling kijken in het buitenland. Toen mijn voorstelling Horror in Australië en Nieuw-Zeeland te zien was, hebben we er een vakantie aan vast geplakt met het hele gezin. Dat was geweldig om mee te maken."

Ahlbom groeide op in het Zweedse Överjärna, een klein plaatsje onder Stockholm. Als kind wil hij beeldend ­kunstenaar worden, maar als hij op zijn zestiende wordt toegelaten tot de kunstacademie, blijkt hij toch nog te jong. "Ik vond het te eenzaam, schilderen. Je bent helemaal alleen met dat lege canvas. Ik ontdekte dat ik graag samen dingen maak, en dat ik vooral fysiek bezig wil zijn."

"In films acteren was mijn nieuwe droom, maar ik werd drie keer afgewezen op toneelscholen in Zweden en Engeland. Toch bracht dat me niet echt van mijn stuk. Ik herinner me hoe ik tijdens zo'n auditie heel sterk besefte: dit is wat ik wil."

'Gretig en markant'
In Denemarken heeft Ahlbom meer geluk; hij wordt aangenomen op de nationale school voor performing arts, waar hij na een jaar vertrekt. Hij lift naar Amsterdam, waar hij zich een jaar later, in 1994, aanmeldt voor de mime-opleiding op de Theaterschool.

Met zijn afstudeervoorstelling wint Alhbom de Top Naeff Prijs, voor meest veelbelovende student. De jury omschrijft hem als 'een gretig, markant en uitbundig talent.'

Hierna werkt Ahlbom ­samen met verschillende makers, als speler, choreograaf en regisseur. Vanaf 2000 begint hij onder zijn eigen naam te bouwen aan een eigenzinnig oeuvre.

"Ik werd als speler vaak afgewezen bij audities. Omdat ik wilde doen wat ik leuk vond, ben ik mijn eigen voorstellingen gaan maken. In het begin deed ik alles: spelen, dansen, regisseren, maar langzaam verschoof mijn focus naar regie. Ik beschouw mezelf inmiddels meer als regisseur dan als acteur of ­mimespeler."

In zijn voorstellingen creëert Ahlbom een fantasiewereld waarin theater, mime, dans, acrobatiek, humor, illusie en fantasie schijnbaar moeiteloos in elkaar overvloeien. Toch kost elke voorstelling hem wat bloed, zweet en tranen.

"Er komt een hoop pijn en ellende bij kijken, ook na twintig jaar blijft het complex. Keuzes maken betekent ook dat je andere keuzes niet maakt. Ik vind altijd dat iets nóg beter kan, ook als een voorstelling al in bedrijf is. Als ik tijdens een tournee tussendoor kom kijken, wil ik van alles aanpassen. Dat kan wel eens frustraties opleveren bij de spelers, het wekt de indruk dat ik nooit ­tevreden ben."

Goocheltrucs
Ahlbom staat erom bekend nooit twee keer hetzelfde te doen. "Ik zoek altijd een nieuwe uitdaging en probeer ­telkens opnieuw te bedenken wat ik mooi vind. De beeldtaal is misschien hetzelfde, met technische elementen, ­illusie en fysiek theater, maar het uitgangspunt moet ­altijd nieuw en fris zijn. Ik wil trouw blijven aan mezelf, maar ook dat er veel mensen komen kijken."

Een terugkerend thema in zijn werk is de mens, die zich vaak moeizaam verhoudt tot zichzelf en zijn omgeving. "Hoe ­moeilijk de personages het ook hebben met het leven, ze zijn altijd op zoek naar liefde. Ondanks de vaak traumatische gebeurtenissen die de personages meemaken, hebben mijn voorstellingen een optimistische toon. Tragiek gaat altijd samen met humor, het is troostend en hoopvol."

Vielfalt uit 2006 was de eerste voorstelling waarin Ahlbom goochelen een grote rol gaf. "Het was mijn kinderdroom ooit te goochelen, maar pas toen ik de Nederlandse ­goochelaar Woedy Woet leerde kennen tijdens een show, ben ik er iets mee gaan doen. Hij heeft me geholpen bij het creëren van speciale effecten voor Vielfalt."

"Als ik advies nodig heb, kan ik hem altijd bellen. Andersom help ik hem met zijn voorstellingen, dan brainstormen we samen. De goocheltrucs die ik gebruik, zijn niet bedoeld als truc; ze moeten juist opgaan in het verhaal. Het doel is dat ze voor verwondering en vervreemding zorgen. Het is leuk als mensen met open mond van verbazing zitten te kijken."

De voorstelling Lebensraum (2012) was geïnspireerd op een van zijn helden, Buster Keaton. En Horror (2014) was een ode aan het gelijknamige, ondergewaardeerde filmgenre waarvan Ahlbom al sinds zijn kindertijd een groot liefhebber is. Voor zijn nieuwe voorstelling Le Bal haalde Ahlbom inspiratie uit een Frans toneelstuk met ­dezelfde titel, dat in 1983 werd verfilmd door Ettore Scola. "Le Bal volgt een danslokaal en de bezoekers die er komen om te dansen en feest te vieren.

Het stuk beslaat een periode van een eeuw, van de roaring twenties tot nu. Als kijker volg je de maatschappelijke ontwikkelingen van die tijd en de ­invloed die ze hebben op het gedrag van de bezoekers van het danslokaal."

Wreed en respectloos
Ahlbom dook voor de voorstelling in de recente geschiedenis van Europa. "Het fascineerde me om te zien hoe mensen met elkaar omgaan, hoe wreed en respectloos. Dat raakte mij, ook omdat ik die hardheid als kind heb ­ervaren in kleine kring."

Naar zijn geboortegrond wilde hij lange tijd niet terug, zijn jeugd was niet gemakkelijk. ­"Inmiddels ben ik wat milder geworden. Het lijkt me leuk om ook in Zweden te touren, dat is nog niet gebeurd."

Le Bal is met vijftien mensen op het podium - elf acteurs en vier muzikanten van de band Alamo Race Track - in ­omvang een grotere productie dan de voorgangers. ­Kostuumontwerper Esmée Thomassen ontwierp 165 ­kostuums, die in tweeënhalf uur allemaal voorbijkomen. Eerder ontwierp zij de kleding voor de voorstellingen Swan Lake en Horror.

In Le Bal ligt de nadruk op dans, maar ook mime, illusie en speciale effecten zijn in het stuk verwerkt. Het gezelschap is een mix van jong en oud, man en vrouw. Er doen Nederlanders mee, maar ook Duitsers, Zweden en Fransen. "We gingen op zoek naar een cast die een weerspiegeling is van de maatschappij waarover de voorstelling gaat, en daarin zijn we goed geslaagd."

'Iedereen wil een selfie maken'
Ahlboms voorstellingen trekken een trouwe schare fans, mensen die soms meer dan één keer naar dezelfde voorstelling komen kijken. "De reacties zijn overal ter wereld weer anders. In China krijgen we na afloop nauwelijks ­applaus, omdat iedereen de mobieltjes tevoorschijn haalt om ons te filmen. Als we ons dan na afloop onder het ­publiek mengen, eten de mensen ons daar bijna op van ­enthousiasme: ­iedereen wil een selfie maken."

Hij blijft koel onder zijn succes. "Ik wil er niet door beïnvloed raken en benader de mensen met wie ik werk altijd met respect en openheid. Snel afgeleid door de behoefte aan status of erkenning, ben ik niet."

"Ik maak wat ik wil ­maken, en zo goed mogelijk. Ik ben tevreden als ik de ­bezoekers heb kunnen meenemen in mijn fantasie, naar een compleet andere wereld dan het theater waarin ze zich bevinden. Ik wil mensen eerst in het hart raken, daarna pas in het hoofd."

Jakop Ahlbom Beeld Mark van der Zouw
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden