PlusTheaterrecensie

Regisseur Eline Arbo levert met Spaans Yerma opnieuw een betekenisvolle bewerking af

Wendy Lubberding
Yerma door Het Nationale Theater. Beeld Phil Deprez
Yerma door Het Nationale Theater.Beeld Phil Deprez

Regisseur Eline Arbo moet een hectische periode achter de rug hebben. Nog maar net bekomen van het prachtige De Uren bij ITA, bracht ze op 6 november Yerma in première in Theater aan het Spui, gemaakt onder de vlag van Het Nationale Theater (HNT). Opnieuw rijgt Arbo een betekenisvolle bewerking van een bestaande tekst aan haar lans, met Mariana Aparicio Torres in een aangrijpende hoofdrol. De ensemblespelers van HNT weten echter niet allemaal te overtuigen.

Yerma is een toneelstuk uit 1934 van de Spaanse schrijver en dichter Federico García Lorca. Lorca creëerde met Yerma een vrouwelijk hoofdpersonage dat door haar onvervulde kinderwens in een existentiële crisis belandt. Ze voelt zich gevangen in haar huwelijk met de afwijzende Juan, die haar wens niet deelt, terwijl de heersende katholieke mores haar dwingen bij hem te blijven. Wie is zij, als zij niet de moeder kan worden die ze wil zijn?

Oplichtende tableaus

Meteen in de proloog, een reeks plots oplichtende tableaus als vooruitspiegeling van het stuk, laadt Arbo haar voorstelling met betekenissen. De personages die we zien zijn gekleed in het zwart, de belichting is nachtblauw, het hele speelvlak is doorsneden door de kammen en draden van een gigantisch weefgetouw (lichtontwerp Varja Klosse, kostuums Rebekka Wörmann, decor van Juul Dekker).

Plotseling staat Yerma daar met een open mond vol bloed.

Mariana Aparicio Torres laat Yerma overtuigend van pril verdriet naar peilloze wanhoop glijden. Kuis gekleed en met haar haren in een strenge knot, komt ze aanvankelijk energiek springerig op. Ze verbeeldt de pasgetrouwde vrouw als iemand die optimistisch wacht op iets dat ongetwijfeld komt – ze doet er immers haar best voor. Maar zodra ze haar armen liefdevol om haar man Juan (Bram Coopmans) slaat, verkilt hij. Haar liefkozingen liggen als de woldraden in het weefgetouw te wachten op de inslag van Juan, maar hun levens raken nooit verweven.

Chemie

Coopmans speelt Juan van begin tot eind als even verstoorde eigenheimer. Wat Juan wil, blijft vaag. Dat komt de chemie tussen de twee spelers niet ten goede. Antoinette Jelgersma speelt de oude wijze vrouw die Yerma bijstaat met kruiden en rituelen met een traag soort nonchalance waardoor haar personage lang te gelaten blijft. Wat is haar missie?

Wel chemie is er met de jonge actrices June Yanez, Momo Samwel en Marie-Mae van Zuilen, die als krachtig drietal jonge en vooral vruchtbare vrouwen uit het dorp de rake soundtrack van Thijs van Vuure vertolken (met teksten uit Lorca’s gedichten). Met hun dikke buiken en peer pressure maken ze Yerma overtuigend wanhopig.

Rick Paul van Mulligen is Victor, de man met wie Yerma ooit wel een klik had. Hij had haar gelukkig kunnen maken en je snapt waarom. Telkens als hij opduikt met zijn lange lijf, lichte spot en scherpe oog brengt hij Yerma’s hele wereld aan het schuiven. Dan schiet het reusachtige weefgetouw in werking. De kammen vliegen hoog op, diagonaal als de verwarring te groot is, en trekken de draden als een woud om Yerma heen. Maar ook hier blijft de inslag uit.

Yerma

door Eline Arbo/Het Nationale Theater
gezien 6 november in Den Haag
te zien 15-17 november in ITA, 2 december Schouwburg Amstelveen, 3 en 4 december De Schuur Haarlem

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden