PlusInterview

Regisseur Christos Nikou schetst in Apples een toekomst zonder smartphone: ‘Toen die er nog niet was, herinnerden we ons meer’

Door de smartphone uit de nabije toekomst te verwijderen, levert de Griekse debutant Christos Nikou (37) in Apples een scherp commentaar op het digitaal uitbesteden van ons geheugen.

Joost Broeren-Huitenga
Still uit Apples. Beeld
Still uit Apples.

De Griekse filmmaker Christos Nikou maakt zijn speelfilmdebuut met Apples. Toch stond hij de afgelopen vijftien vrijwel onafgebroken op filmsets – als regie-assistent voor andere makers. Twee van de bekendste films waaraan hij meewerkte, zijn meteen ook ijkpunten voor Apples.

Enerzijds: Dogtooth van landgenoot Yorgos Lanthimos. Die film was in 2009 het startschot voor wat inmiddels de Greek weird wave wordt genoemd, een stroming films vol vervreemdende effecten die in de nasleep van de economische crisis van 2008 morrelden aan de grondvesten van de Griekse maatschappij.

Anderzijds: Before Midnight, het in Griekenland opgenomen derde deel in Richard Linklaters indie-trilogie rond twee geliefden. Een klassiek vertelde, maar emotioneel schurende film waarin het stel zonder valse nostalgie terugblikt op hun relatie.

Apples is als een intrigerend middelpunt tussen de twee uitersten. Nikou speelt met de stijlkenmerken van de Greek weird wave – vervreemdende camerastandpunten, gortdroog acteerwerk, een licht verdraaide realiteit. Maar hij vertelt meer dan zijn landgenoten een klassiek verhaal, met een kop en een staart en een wending ergens net over de helft.

Mengeling van komedie en tragedie

Balans was het sleutelwoord bij het maken van de film, vertelt Nikou in oktober 2021 op het filmfestival van Gent. Niet alleen tussen arthouse en publieksfilm, maar ook tussen komedie, drama en melancholie. “Dat was belangrijk voor me, want het leven is een mengeling van komedie en tragedie. Ik kan niet goed tegen films die zichzelf alleen maar dodelijk serieus nemen. De film die die mix perfect in balans heeft, is The Truman Show. Toen ik die film zag toen ik dertien was, wist ik dat ik filmmaker wilde worden.”

Uitgangspunt van Apples is een wereldwijde pandemie, waarbij mensen van het ene op het andere moment hun geheugen verliezen. Getroffenen lopen op straat, dolend of verdwaasd voor zich uit starend. Wie geluk heeft wordt door familie en vrienden opgevangen en teruggeleid naar zijn of haar oude leven. Maar er zijn ook mensen die eenzaam in het ziekenhuis belanden, zoals de tobberige Aris (Aris Servetalis).

Voor hen is er een experimenteel overheidsprogramma. Via een reeks alledaagse opdrachten, van leren fietsen tot een onenightstand, bouwen de deelnemers versneld een nieuwe identiteit op. Maar Aris’ zoektocht naar een nieuwe identiteit raakt gecompliceerd als hij bij zijn opdrachten steeds stuit op lotgenoten die dezelfde checklist aan het afwerken zijn, onder wie Anna (Sofia Georgovassili).

Regisseur Christos Nikou: ‘Ik kan niet goed tegen films die zichzelf alleen maar dodelijk serieus nemen.’ Beeld
Regisseur Christos Nikou: ‘Ik kan niet goed tegen films die zichzelf alleen maar dodelijk serieus nemen.’

Onder dat oppervlak schemert nog een ander verhaal, waar al vanaf het begin naar wordt gehint, maar dat pas gaandeweg helder wordt. Naar die diepere laag verwijst Nikou zijdelings als hij de bron van zijn verhaal benoemt. “Ik begon aan de film toen mijn vader net was overleden. Dat verlies deed me reflecteren op hoe ons geheugen werkt. Dat was de kern: het geheugen en omgaan met rouw. En appels.”

Cassettebandjes en polaroids

Met zeer beperkte middelen – “Ons budget was 250.000 euro; zelfs voor Griekse begrippen is dat niks” – schept Nikou overtuigend een nabije toekomst. Niet door futuristische stilering, maar juist door doelbewust een retro-vibe te creëren. Dit is een toekomst zonder digitale techniek: Aris ontvangt zijn opdrachten voor het programma op cassettebandjes, en moet polaroidfoto’s als bewijsstukken aanleveren.

Precies door de smartphone uit zijn filmwereld te verwijderen, levert Nikou commentaar op wat digitale media met ons geheugen doen. “Kijk, dat hele programma is natuurlijk een allegorie voor sociale media,” beaamt hij. “Mensen zien of lezen iets, kopiëren dat, maken daar een selfie van, met allerlei filters eroverheen, en plaatsen dat in een soort fotoalbum waar de hele wereld naar kan kijken. We hadden een film kunnen maken waarin de personages de hele tijd op hun telefoon zitten en zo heel direct ons commentaar kunnen leveren. Maar het is sterker als je het meer symbolisch en impliciet doet. Het gaat mij niet om een simplistische boodschap – ik hoop dat de film mensen iets geeft om over na te denken.”

Het verontrust Nikou hoezeer dat kleine apparaatje dat iedereen tegenwoordig op zak heeft – ja, ook hijzelf – ons geheugen overbodig lijkt te maken. “Als ik straks hiervandaan naar de bioscoop loop waar mijn film wordt vertoond, grijp ik weer naar Google Maps. En als we zitten te praten over een acteur of een film, en ik kom niet op een naam, dan is al die informatie met één klik beschikbaar. Dat is een rijkdom, maar we verliezen er ook iets mee. Vroeger herinnerden we ons meer, dat geloof ik echt.”

Als we niet uitkijken, zullen we het herinneren verleren, denkt Nikou. “En dat gaat niet alleen om feitjes, want ons geheugen is intiem verbonden met onze emoties. Ik probeer dus ook om niet de hele tijd foto’s te lopen maken van alles om me heen dat ook maar enigszins opmerkelijk is, zoals veel mensen doen. Omdat ik het gevoel heb dat als ik er een foto van maak, ik het juist minder goed onthoud.”

Apples is te zien in Cinecenter, City, Eye, Het Ketelhuis, Kriterion, Rialto De Pijp en Rialto VU.

Christos Nikou

Hoewel Nikou als vroege tiener al wist dat hij filmmaker wilde worden, volgde hij geen filmschool. “Toen ik achttien was, waren de enige filmscholen in Griekenland heel dure particuliere opleidingen – dat kon ik me niet veroorloven,” verklaart hij. “Vraag me niet waarom, maar rond mijn achttiende waren mijn drie favoriete filmmakers Wong Kar-Wai, Jean-Pierre Jeunet en Tom Tykwer. Toen ik erachter kwam dat zij alle drie autodidact zijn, dacht ik: dat kan ik ook.” Hij leerde het filmmaken dus door eindeloos veel films te kijken. Met de zo opgebouwde encyclopedische kennis blufte hij zich vervolgens de set van Dogtooth op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden