Plus

Regisseur Benedikt Erlingsson: verhalenverteller of activist?

In Woman at War blaast een milieuactiviste in IJsland hoogspanningsmasten op. Regisseur Benedikt Erlingsson begrijpt haar wel. Híj liet zich ooit vastketenen aan een walvisharpoen.

Benedikt Erlingsson Beeld Renaud Monfourny

Benedikt Erlingsson (1969) - kaal hoofd, ironische oogopslag - is een man die graag kleurrijke IJslandse (familie)verhalen vertelt, waarin het ene verhaal in het andere overloopt. Het past bij zijn bonte familieverleden.

Zijn opa van moederskant in het begin van de vorige eeuw was een van de oprichters van de IJslandse communistische partij, met maatschappelijke uitsluiting als gevolg. "Hij was onderwijzer, maar omdat hij communist was, werd hij nergens aangenomen," vertelt Erlingsson. "Uiteindelijk kon hij lesgeven op de enige school met een 'rood' schoolhoofd. Maar toen deze man onverwacht stierf, werd hij ontslagen."

Erlingsson laat even een stilte vallen. "Weet je wat hij toen is gaan doen? Hij werd kapitalist. Hij ging huizen bouwen en verkopen. Daarnaast gaf hij timmer- en zwemles."

Het familieverhaal loopt vervolgens naadloos over in een verhaal over de geschiedenis van zwemmen in IJsland, dat volgens Erlingsson in het begin van de vorige eeuw een verplicht schoolonderdeel werd toen een bootje, waarin twee boeren een koe naar een eilandje voeren, omsloeg en de boeren verdronken, maar de koe niet. "Men realiseerde zich toen dat het geen slecht idee is als je kunt zwemmen."

Zwarte humor
Erlingsson stamt uit een kleurrijk geslacht. Zijn ouders zijn acteurs, die hem al op jonge leeftijd het vak in sleurden. "Op mijn tiende speelde ik in een stuk waarin kinderen volwassenen speelden en volwassenen kinderen." Lachend: "Modern theater eind jaren zeventig."

Acteren doet Erlingsson nog steeds, maar vijf jaar geleden debuteerde hij ook als filmregisseur met Of Horses and Men, een zwart-humoristisch drama over de paardenliefde van IJslanders.

Zwarte humor ontbreekt ook niet in zijn tweede speelfilm Woman at War, waarin een milieuactiviste hoogspanningsmasten opblaast uit protest tegen klimaatverandering. Het idee voor de film ontstond tijdens een seminar in Palm Springs, zegt Erlingsson.

"Dat seminar ging over de betekenis van creativiteit in de menselijke vooruitgang. Mensen van de Wereldbank stelden de vraag aan de orde waarom creatieve mensen zich niet méér met klimaatverandering bezighouden in hun werk."

Klimaatverandering
De opmerking raakte een snaar bij Erlingsson. "Ik ben veel over klimaatverandering gaan lezen en met wetenschappers gaan praten." Met coscenarist Ólafur Egilsson schreef hij een script over een vrouw die niet langer gelooft dat praten de klimaatverandering stopt en de stap naar sabotage zet.

Benedikt Erlingsson
IJslandse filmregisseur, maakte eerder onder meer Of Horses and Men.

Erlingsson begrijpt haar woede wel. "In IJsland staan drie grote aluminiumfabrieken van multinationals, die 85 procent van de totale door waterkracht opgewekte energie in IJsland gebruiken. Deze fabrieken zorgen er met de luchtvaart voor dat IJsland met 16 ton per hoofd van de bevolking wereldrecordhouder CO2-uitstoot is."

Erlingsson was in zijn jeugd ook betrokken bij radicale acties. "Dertig jaar geleden deed ik mee aan de bezetting van een walvisboot in de haven. Ik liet me vastklinken aan de harpoen, anderen aan de mast." Hoe het afliep? Lachend: "Voordat ze ons los­maakten lieten ze ons 24 uur in de kou zitten om 'af te koelen'.

Het was bitter koud, maar we zijn niet gearresteerd en de boot is niet uitgevaren."
Toch zou hij zoiets niet meer doen, zegt Erlingsson. "Je verandert de wereld niet door je aan een boot vast te klinken. Alleen met economische druk kun je iets bereiken."

Hij noemt Gandhi en Mandela, van wie de milieuactiviste in Woman at War niet toevallig foto's in huis heeft hangen. "Zij worden altijd gezien als heiligen, als grote voorbeelden van geweldloos verzet. Maar zij gingen heel ver, dat wordt vaak vergeten.

De door Gandhi geïnitieerde stakingen en de boycot van Britse producten waren een vorm van economische sabotage. Mandela is zelfs veroordeeld voor sabotage. Velen zien hen nu als heiligen, maar als je je in hen verdiept, begrijp je wat nodig is voor de verandering van een economisch systeem."

Woman at War had makkelijk een politiek pamflet kunnen worden, Erlingsson was zich daarvan bewust. "Ik ben Dr. Jekyll én Mr. Hyde: in mij schuilt een moralist en een prediker, maar ook een verhalenverteller. Filmverhalen vermoord je als je er propaganda van maakt. Je moet je in beide kanten verdiepen. De kijker moet ook sympathie kunnen opbrengen voor de boef; dan pas wordt het interessant."

Lees ook de filmrecensie: IJslandse milieufilm niet moralistisch, wel humoristisch

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden