Plus Interview

Regisseur Alejandro Landes: ‘Oorlog is tegenwoordig anders’

In Monos sleept Alejandro Landes (39) ons mee in de chaos onder een groep jonge guerrilla’s, ergens op een afgelegen bergvlakte. ‘Is het een horrorfilm, een survivalthriller of een oorlogsfilm?’

‘De groepsdynamiek en de machtsspelletjes van de tieners in Monos, zie je op elke middelbare school’ Beeld Neon / Participant Media

Met zijn tweede speelfilm Monos brengt Alejandro Landes een allegorisch, universeel oorlogsverhaal dat draait om een groep tienersoldaten. Op hun basis diep in de bergen van een niet nader benoemd land zijn zij verantwoordelijk voor twee ogenschijnlijk simpele taken: het in leven houden van melkkoe Shakira, en het bewaken van een westerse krijgsgevangene. Dat loopt al snel in de soep – logisch, als je een groep hormonale tieners alleen laat zonder volwassen begeleiding maar met een flinke lading wapens.

“Ik vind adolescentie een aantrekkelijk moment in het leven,” vertelt Landes afgelopen april op filmfestival Imagine, waar zijn film een Nederlandse voorpremière had. “Je wil alleen gelaten worden en tegelijkertijd wil je ergens bij horen. In de film botst dat interne conflict van de tiener op het externe conflict van de oorlog. Dat zijn allebei universele waarden. Ieder mens heeft die coming of age meegemaakt, en helaas heeft ook elk land ergens in het recente of verdere verleden een oorlog meegemaakt.”

Hoewel de film nergens expliciet de locatie benoemt, is het verleidelijk om Monos te lezen als reflectie van de ­recente geschiedenis van Colombia, dat langzaam maar zeker een decennialang voortslepende burgeroorlog achter zich probeert te laten. Die realiteit was ook zeker een inspiratiebron voor de film, zegt Landos, maar hij waakt ervoor dat al te letterlijk te benoemen.

“Voor mensen die het conflict in Colombia van dichtbij kennen, is het misschien een persoonlijker film. Maar volgens mij zijn we erin geslaagd om dat specifieke conflict te overstijgen. Over de hele wereld herkennen mensen er iets in uit hun eigen leven. Deze tieners gedragen zich als alle tieners overal – hoe verontrustend dat misschien ook is. Hun groepsdynamiek en de machtsspelletjes die ze spelen, zie je op elke middelbare school.”

Om die universaliteit te benadrukken, zingt Landes ­Monos los van een tijd en plaats.

“We zochten doelbewust naar een allegorische benadering,” zegt hij. “Daarom spelen we met elementen uit allerlei tijdperken. Elementen van de film lijken postapocalyptisch, sommige technologie komt juist uit het verleden, ze hebben oude wapens maar ook gloednieuwe nachtkijkers. Het is een mengelmoes, juist om te zorgen dat het onclassificeerbaar blijft.”

Ongemak en spanning

Landes hoopt dat zijn film en de personages zo min mogelijk in hokjes te stoppen zijn. “Is het een horrorfilm, een survivalthriller of een oorlogsfilm? Is een ­bepaald personage een meisje of een jongen? Is het links of rechts? Al die dingen blijven heel bewust in het midden. We gebruiken natuurlijke locaties, natuurlijk acteerwerk, natuurlijke belichting. Maar de beelden en het geluidsontwerp zijn heel gestileerd. Als je bij het kijken naar een film niet precies weet wat je ervan moet verwachten, creëert dat een bepaald soort ongemak, een spanning die ik heel interessant vind.”

De onwerkelijk aandoende locaties versterken dat universele effect. Het eerste deel van de film speelt zich af op afgelegen bergvlaktes waar bunkers van bijna mythische proporties boven het landschap uittorenen.

“Dat is in feite een leegstaande oude cementmijn, midden in het hooggebergte; inmiddels is dat een nationaal park,” zegt Landes. “Voor mij moet het landschap geen ­ansichtkaart zijn, maar een fysieke uiting van de emoties in de film. Daarom zakken we in de tweede helft af naar de jungle, waar de ruimte kleiner is en je binnen een seconde de weg kwijt kunt raken. De centrale metafoor voor de film is water. We beginnen in de wolken, en eindigen onderaan de berg aan de rivier. Water is grillig en altijd in beweging, en dat wilde ik ook voor de film.”

De opnames duurden weken, op afgelegen plekken waarnaar het soms dagen reizen was en die in sommige gevallen alleen per kano bereikbaar waren. “Bruut,” noemt Landes het. Maar het zorgde ook dat de groep jonge acteurs – van wie slechts enkelen eerder hadden geacteerd – deels hetzelfde doormaakte als hun personages.

“Het zijn kinderen die zijn opgegroeid in Colombia, dus over oorlog en geweld hoefde ik ze niets uit te leggen. Die ­geschiedenis droegen ze allemaal al met zich mee, ieder op hun eigen manier. Mijn taak was om een sfeer te creëren. Het feit dat ze permanent bij elkaar waren en samen een soort militaire training doorliepen, dat creëerde de psychologie.”

Noms de guerre

De groep jongeren spreekt elkaar niet aan met hun echte namen, maar met tot de verbeelding sprekende bijnamen als Rambo, Smurf en Lady. “Eigenlijk zijn het niet echt bijnamen,” corrigeert Landes. “Het zijn noms de guerre.”

De jongeren lijken hun gedrag te hebben afgekeken van hun meerderen, die zeer sporadisch langskomen om te kijken hoe het er op de basis voor staat. Al ligt ook dat voor Landes niet zo simpel – hebben ze het wel van die volwassenen afgekeken? Of is dit simpelweg inherent menselijk ­gedrag? “Dat is de grotere vraag die de film wil stellen: is dit onafwendbaar wie we zijn, of kunnen we iets ontgroeien? Het is een aloude vraag, al hoop ik dat we een frisse ­benadering hebben gevonden.”

Die frisheid hangt voor de regisseur nauw samen met hoe de wereld op dit moment in elkaar zit. “Voor mij voelt het alsof oorlog tegenwoordig fundamenteel anders is dan eerder. Dat is een van de redenen dat ik Monos heb ­gemaakt zoals hij is gemaakt. De oorlogen waarin onze grootvaders vochten, zijn volgens mij duidelijker: twee groepen tegenover elkaar, zij zijn fout en wij zijn goed. Als je kijkt naar conflicten nu, niet alleen in Colombia maar ook in Syrië of Oekraïne, is alles compleet onduidelijk en verschuiven allianties met de seconde. Ik wilde oorlog ­benaderen zoals mijn generatie het ervaart.”

Alejandro Landes werd in 1980 geboren in São Paolo (Brazilië) als kind van een Colom­biaanse moeder en een Ecuado­riaanse vader. Hij studeerde politieke economie in de Verenigde Staten en was een tijdlang journalist voordat hij zich op het filmmaken stortte. Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden