Plus Achtergrond

Refugee on Trial laat zien hoe de IND denkt

Kunstenaar Ehsan Fardjadniya vluchtte 19 jaar geleden uit Iran naar Nederland. Die ervaring was aanleiding voor de interactieve voorstelling Refugee on Trial. ‘Ik had geen idee hoe ik me moest voorbereiden.’

Ehsan Fardjadniya. Beeld Lin Woldendorp

Tijdens de try-out van Re­fugee on Trial, in de oefenruimte van Crea, staan de tafels en stoelen net zo opgesteld als in een echte rechtszaal, maar het publiek bepaalt de uitspraak. Op de plek van de eiser zit Ehsan Fardjadniya, in de rol van Afghaanse jour­nalist Ali J. “De Taliban heeft een aanslag op mijn leven gepleegd, ik kreeg dreig­berichten en ben op straat beschoten,” vertelt Fardjadniya aan de rechter. “Teruggaan naar Afghanistan is geen optie.”

Het verhaal is niet verzonnen. De asielaanvraag van de echte Ali J. werd afgekeurd door de IND omdat die zijn verhaal ongeloofwaardig vond. Hij ging in beroep, maar over die zaak kan Fardjadniya niks loslaten. “De IND kan alles wat je zegt en doet tegen je gebruiken, daarom ­gebruiken we een pseudoniem.”

Niet alleen de zaak, maar ook de rechter en de advocaten zijn ‘echt’. Teun van Os van den Abeelen is oud-rechter van de rechtbank van Amsterdam en heeft in zijn carrière een hoop van dit soort zaken beoordeeld. “Iedereen heeft een mening over de vluchtelingenproblematiek, terwijl maar weinig mensen er iets vanaf weten,” zegt hij. De IND wordt belichaamd door Frans-Willem Verbaas, die in het dagelijks leven asieladvocaat is. Het leek hem interessant om het proces eens van de andere kant mee te maken. Fardjadniya vroeg de IND om mee te doen, maar kreeg geen antwoord.

Voordeel van de twijfel

Fardjadniya weet hoe het is om door een asielprocedure te gaan. Hij werd geboren in Iran en moest vluchten toen de krant waarvoor hij werkte, werd opgedoekt. “Toen ik 19 was, tekende ik karikaturen en een paar daarvan werden gepubliceerd in kleine kranten. Toen er een vrij progressieve president werd gekozen, wilde het conservatieve deel van de regering even laten weten dat ze ook nog macht hadden. Ze begonnen een actie waarbij ze allerlei krantenredacties binnenvielen, namen van journalisten verzamelden en de redacties sloten. De tekening was niet eens tegen de regering gericht, maar die mensen hebben geen humor. Als ik was gebleven, was ik zeker opgepakt.”

In 2000 kwam Fardjadniya naar Nederland, alleen had hij niks om te bewijzen dat hij in zijn thuisland niet veilig was. “Ik kon geen contact opnemen met mijn familieleden, dat zou gevaarlijk voor ze zijn. De krant waarvoor ik werkte, was opgeheven, dus ook die kon me niet ­helpen. Mijn eerste asielaanvraag is daarom afgewezen, maar in hoger beroep kreeg ik het voordeel van de twijfel.”

In de anderhalf jaar tijd dat Fardjadniya in zijn procedure zat, merkte hij dat asielzoekers soms erg slecht geïnformeerd worden. “Mijn advocaat heeft één keer een half uurtje met me gezeten. Ik had geen idee wat er van me werd verwacht en wat mijn rechten als asielzoeker waren. Er zijn hele boeken geschreven over het voorbereiden van een sollicitatiegesprek, maar ik had geen idee hoe ik me moest voorbereiden op dit gesprek, dat voor mij van levensbelang was.”

Goed geïnformeerd

Fardjadniya denkt dat andere asielzoekers kunnen leren van Refugee on Trial. “Ze kunnen zien hoe de IND denkt, welke afwegingen een rechter maakt en hoe je het beste kan spreken. Misschien komen ze zelfs wel in contact met een van de advocaten.”

Maar ook voor Nederlanders kan de voorstelling leerzaam zijn. “Door de toeschouwers op de plek van de rechter te plaatsen, beseffen ze hoe gecompliceerd zo’n zaak ligt en dat de beslissingen die worden gemaakt goed overwogen zijn. Ik geloof dat een goed geïnformeerd mens minder gevoelig is voor haatzaaiende politici.”

Als Ali J. de rechter zijn verhaal heeft verteld, mag het publiek vragen stellen. “Als je journalist bent, waar is dan je perskaart?” “Hoe weet je ­zeker dat die kogels voor jou bedoeld waren?” “Kun je niet een ander beroep uitoefenen in ­Afghanistan?”

Voor het publiek uitspraak doet, vraagt moderator Marq Wijngaarden, in het dagelijks leven advocaat, ze twee dingen goed te bedenken: “Geloof je dit verhaal? En is het verhaal voldoende om Ali’s asiel goed te keuren?”

Refugee on Trial, Pakhuis de Zwijger, dinsdag, 20.00 uur (uitverkocht)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden