Plus

Redacteur Josje Kraamer: 'Een goede auteur stelt grote vragen'

Achter elke schrijver gaat een redacteur schuil. Zij bepalen wat op de stapels in de boekhandel komt te liggen, en uiteindelijk op uw nachtkastje. De vierde in deze serie: Josje Kraamer, redacteur bij uitgeverij Querido

Josje Kraamer: 'Ik leg de boeken van mijn auteurs op de net iets meer zichtbare stapel' Beeld Inta Nahapetjan

Als jonge studente Nederlands kreeg Josje Kraamer via haar docent een bijbaantje bij uitgeverij Querido. Daar keek ze vanachter haar bureau op naar redacteuren en grote schrijvers. Ze moest de recensies in de landelijke dagbladen bijhouden en uitknippen.

"Dat bestond in die tijd nog," zegt de redacteur lachend. In Caffe Esprit aan het Spui, onder het kantoor van de uitgever, vertelt Kraamer enthousiast over haar werk.

Droombaan
Na haar bijbaan en het afronden van de studie had ze tien jaar lang 'allerlei lullige baantjes', maar altijd met in haar achterhoofd dat ze op een dag die droombaan zou krijgen: redacteur worden bij een landelijke uitgeverij. Kraamer werkte na die tien jaar als redacteur bij uitgeverijen Prometheus en Contact. Uiteindelijk belandde ze bij Querido als redacteur; haar droombaan.

Nu begeleidt ze auteurs als Gustaaf Peek, Jamal Ouariachi, Merijn de Boer, debutante Roos van Rijswijk en Parool-journalist Maarten Moll.

Alleen begeleiden? Nee, ze leeft met haar auteurs mee. Een goed voorbeeld: toen Kraamer op het festival Manuscripta tot haar grote verbazing te horen kreeg dat haar auteur Gustaaf Peek níet genomineerd was voor de AKO Literatuurprijs, zocht ze snel een toilet op om ervan bij te komen. Als zoiets gebeurt, is ze woedend en chagrijnig. "Dan heb ik een ongelooflijke rotdag."

Vooral intensief, zo omschrijft ze het samenwerken met haar auteurs. Met een brede glimlach: "Ze zijn betoverend goed allemaal. Ik heb de allerleukste auteurs van heel de wereld."

Magische gevoel
Maar de auteurs waar de redacteur nu mee samenwerkt, zijn de succesverhalen voor haar. Het zijn immers de auteurs met wie ze een klik heeft. Hoe komt 'die klik' tot stand, wat als die er niet is?

Kraamer: "Soms begeleid je iemand bij wie je je nooit op je gemak voelt. En als jij dat zo voelt, dan voelt diegene dat ook. Een boek maken is voor mij echt een wonder, dat zoiets er plotseling is. Het is de kunst om met een auteur dat magische gevoel te krijgen. Als je die band niet hebt, dan is het gewoon een stuk moeilijker."

Intensief contact
Hoe de redacteur te werk gaat? Dat is met elke schrijver verschillend. Peek praat tijdens het schrijven met alle liefde over 'meer vriendschappelijke onderwerpen' met zijn redacteur, maar het gehele manuscript krijgt Kraamer pas te lezen als hij er helemaal tevreden over is.

Ouariachi laat tijdens het schrijven graag al delen lezen, maar volgens Kraamer 'vindt hij dat meer gewoon leuk, dan dat hij écht wil weten wat ik ervan vind.'

En Van Rijswijk? Kraamer benaderde haar na een verhaal in het literaire tijdschrift De Revisor. De debutante had zich nooit eerder aan een roman gewaagd, waar Kraamer haar wel om had gevraagd, waardoor ze intensief contact hadden en Kraamer continu stukken tekst van feedback voorzag.

Peek laat zijn manuscript pas lezen als hij er helemaal tevreden over is Beeld Gustaaf Peek

Josje Kraamer begeleidt onder anderen Gustaaf Peek. Samen gingen ze van Contact naar Querido. Daar publiceerde hij de romans Ik Was Amerika (2010) en in 2014 zijn laatste roman: Godin, Held.

Bij zo'n persoonlijk proces als het schrijven van een boek, komt onvermijdelijk ook de confrontatie om de hoek kijken. "Als ik iets lees en ik verveel me, vind ik dat het allerergste."

Hoe reageert ze - tegenover haar auteur - als ze iets niet goed vindt?

"Het is het grofste om tegen iemand te zeggen: 'Ja, vanaf hier verveelde ik me echt, dit is heel boring. Dit kan er helemaal uit.' Ik merk toch altijd weer dat kritiek voor iedere auteur moeilijk is. Zelfs als ze je heel aardig en kundig vinden. Uiteindelijk is het haar of zijn boek. Ik kan me natuurlijk ook vergissen. Als iemand er dan bij blijft dat een deel super belangrijk is voor het boek, dan denk ik: dan ook niet piepen als het door de pers wordt afgebrand."

Continue jacht
Nu heeft Kraamer al een lange tijd haar droombaan, een baan van uitersten. Ze springt een gat in de lucht als één van haar auteurs een bestseller schrijft, maar tegelijkertijd is ze woedend als een schrijver niet is genomineerd.

Dan zegt ze, bijna stiekem alsof niemand het mag horen: "Weet je? In de boekhandel leg ik de boeken van mijn auteurs even snel bovenaan, op de net iets meer zichtbare stapel. Dat moet wel kunnen, toch?"

Haar baan lijkt ook een continue jacht op dat goede boek, die briljante, onontdekte auteur. Op de vraag wat dan een écht goed boek is, wat een boek literatuur maakt, heeft Kraamer - met ondertussen al haar ervaring - een fijn antwoord. "Een goed boek heeft toch een zekere gelaagdheid."

"Ik denk dat een literaire auteur altijd speelt met andere boeken, die in het verleden zijn verschenen. Alles, van ideeën tot stijl, echoot door in een nieuw, literair werk."

Ze lijkt even na te denken en dan: "Een goede auteur wil iets essentieels over de wereld zeggen, probeert een gekte te pakken of durft grote vragen te stellen. Maar een echt goed boek? Dat moet iets verontrustends hebben."

Lees ook de andere delen in deze serie:
- Redacteur Janneke Louman: 'Heel veel is heel slecht geschreven' [+]
- Redacteur Lolies van Grunsven: 'Past een auteur bij mij aan tafel?' [+]
- Jasper Henderson (uitgeverij Lebowski): 'Prima is niks; we zoeken retegoed' [+]

Stijl

Hoe snel weet een redacteur, als ze een nieuw verhaal onder ogen krijgt, of het een goed verhaal is? “Eigenlijk lees ik dat direct,” zegt Kraamer.

“Waar dat aan ligt? Ik denk dat stijl in een tekst altijd de boventoon voert. Vaak zie je of iemand van een bepaalde schrijver houdt. Reve of Mulisch werkt vaak aanstekelijk in teksten van jonge debutanten.”

Is dat erg: een herkenbare stijl? “Nee, helemaal niet. Dat vind ik juist wel leuk. En als het goed is, krijgt een schrijver uiteindelijk toch een eigen stijl.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden