Recensie: Rivka Galchen - Atmosferische storingen

Atmosferische storingen, het debuut van de jonge Amerikaanse Rivka Galchen, heeft zo'n klassieke openingszin die je meteen het verhaal in trekt en in één moeite door de vrolijk waanzinnige toon zet: 'Afgelopen december stapte een vrouw mijn woning binnen die als twee druppels water op mijn echtgenote leek.'

Het heeft wel iets van Kafka en zijn kever, zou je kunnen zeggen. Hoewel er in deze knappe, gedurfde roman wel een paar echo's zijn die nog harder klinken. Van Jorge Louis Borges, bijvoorbeeld, en zijn universum als surrealistisch spiegelpaleis. Van Thomas Pynchon, voor wiens The crying of lot 49 (1966) de schrijfster nadrukkelijk haar literaire hoed afneemt. En van Erwin Kroll en zijn internationale collega's, en Invasion of the bodysnatchers.

Maar goed. De man die zich in die eerste zin tot je richt, is de 51-jarige psychiater Leo Liebenstein, en het duurt niet lang voordat je in de gaten krijgt dat hier iemand in razend tempo verstrikt aan het raken is in zijn eigen wanen. Dat begint ermee dat hij ervan overtuigd is dat zijn bloedmooie, Argentijnse echtgenote Rema - hoewel ze er nog precies hetzelfde uitziet ('Dezelfde kaarsrecht geknipte pony, zoals bij klederdrachtpoppen die hun hele leven in een plastic doos slijten, overeind gehouden met een ijzerdraadje om hun middel.'), hetzelfde loopt en hetzelfde praat als altijd - zonder aanwijsbare redenen is vervangen door een evenbeeld, een bedriegster, een surrogaat. En in de volgende 250 pagina's wordt het nauwelijks beter.

Leo trekt van New York naar Buenos Aires en van daar naar de ijzige uithoeken van Patagonië, op zoek naar zijn 'verdwenen' geliefde. En van de Sancho Panza die deze moderne Don Quichot meekrijgt, worden de zaken er ook niet minder krankjorum op. Harvey was (of is) namelijk één van zijn patiënten die, psychotisch als hij is, denkt dat hij een geheim agent is van de Koninklijke Academie voor Meteorologie, een organisatie die in het diepste geheim waakt over de onvoorspelbaarheid van het weer. Aanvankelijk speelden Leo en Rema het spelletje mee om hem zo, via zelfbedachte missies van de Academie, in de stad te houden. Maar gaandeweg gelooft de geneesheer zelf in zijn verzinsels en ziet hij de geschriften van de overleden weerdeskundige Tzvi Gal-Chen - het zogenaamde brein achter de organisatie - als de orakelteksten die hem dichter bij zijn Dolcinea moeten brengen.

Het klinkt vergezocht en dat is het natuurlijk ook.

Maar Galchen, die in een vorig leven afstudeerde in de psychiatrie, slaagt er niettemin verbazend lang in je aan de lippen van haar verknipte verteller gekluisterd te houden. Omdat ze zijn waanideeën volgens een ingenieuze en authentiek aandoende innerlijke schijnlogica opbouwt, en ze bovendien stut met prachtig uit de bocht vliegende wetenschappelijke theorieën, al dan niet geïllustreerd met aanschouwelijke diagrammetjes.

Omdat ze je met haar verrassende plotwendingen voortdurend op het verkeerde been zet. En waarschijnlijk vooral omdat onder al dat verteltechnische vuurwerk en die buitenissige gedachtekronkels een paar universeel menselijke vragen verborgen liggen. Vragen als hoe goed je een ander werkelijk kunt kennen. Of: wat te doen als de liefde je, misschien wel gewoon door het verstrijken van de tijd, dreigt te ontglippen?

Een vlekkeloze roman is Atmosferische storingen ondertussen zeker niet. De geestelijke aftakeling van Leo wordt net íéts te breed uitgeserveerd om tot het eind ontroerend en geestig te blijven. Dat in Argentinië een verband wordt gelegd tussen zijn ingebeelde situatie en het leed van de Dwaze Moeders, doet wel érg geforceerd aan. En dat Tzvi Gal-Chen de naam van de in 1994 overleden vader van de auteur is, is misschien ook één postmodern geintje te veel. (Zeker omdat er verder nauwelijks iets mee wordt gedaan.)

Maar dat ze zichzelf in haar tomeloze dadendrift soms een beetje voorbij holt, vergeef je Galchen moeiteloos. Iemand die zo'n woest origineel en prachtig geschreven debuut aflevert, verdient alle krediet van de wereld. (DIRK-JAN ARENSMAN)

Rivka Galchen - Atmosferische storingen
Vertaald door Gerda Baardman en Tjadine Stheeman, Anthos, 19,95

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden