Expositierecensie

Recensie: Playing Architecture in Arcam toont een poppenhuis als crime scene, en een in Duitsland verboden bordspel

Het poppenhuis van Roos Groothuizen en Isa van Weert is een crime scene gevuld met lijken en allerlei smart devices die data leveren waarmee je in een 21ste-eeuwse versie van Cluedo de moorden kunt oplossen. Beeld Arcam Architectuurcentrum Amsterdam
Het poppenhuis van Roos Groothuizen en Isa van Weert is een crime scene gevuld met lijken en allerlei smart devices die data leveren waarmee je in een 21ste-eeuwse versie van Cluedo de moorden kunt oplossen.Beeld Arcam Architectuurcentrum Amsterdam

Architectuurspellen weerspiegelen onze omgang met de gebouwde omgeving maar ook hoe architectuur een mal vormt voor ons leven. Playing Architecture houdt die normerende werking kritisch tegen het licht.

Edo Dijksterhuis

Het woord ‘spelenderwijs’ wordt meestal gecombineerd met ‘leren’. Maar het gaat natuurlijk om ‘aanleren’, van regels, standaarden, normen en waarden. Een spelletje spelen is geen vrijblijvende lol. Dat zie je sterk in de vormgeving van traditionele poppenhuizen. Hier woont het ideale kerngezin onder een puntdak, met een tuintje voor, moeder in de keuken en vader in de garage.

Poppenhuizen komen veelvuldig voor in Playing Architecture in Arcam, maar ze zijn doorgaans van de alternatieve soort. Zo is Green Dollhouse voorzien van zonnepanelen, windturbines en bakken voor gescheiden afval. Het meubilair in een Victoriaans miniherenhuis is bekleed met Afrikaanse prints. En het poppenhuis van Roos Groothuizen en Isa van Weert is een crime scene gevuld met lijken en allerlei smart devices die data leveren waarmee je in deze 21ste-eeuwse versie van Cluedo de moorden kunt oplossen.

Bendeleden, tippelaars en dronkaards

De ondertitel van de tentoonstelling ‘spel om de stad’ laat zich makkelijk interpreteren als ‘slag om de weergave en perceptie van de stad’. Zo verzet Maykel Roovers zich tegen de valse idylle van bouwpakketten door er een blokkendoos tegenover te zetten met kerncentrale, megavarkensstal en flats met schotelantennes. Alan Butler houdt het razend populaire spel Grand Theft Auto V kritisch tegen het licht door in te zoomen op de decors waar spelers op hoge snelheid doorheen crossen. De schematisch neergezette daklozen, dronkaards, tippelaars en bendeleden die hij daar aantrof, portretteerde hij op groot formaat als individuen in plaats van urbaan behang.

In Isometric Screenshots richt John Haddock zijn pijlen op The Sims. Hij stoorde zich aan de platte karakters die in hun fletse middenklassewoningen enkel zitten te consumeren. In plaats van brave burgerlui zien we in zijn aangepaste versie de politieagenten die in 1991 Rodney King halfdood trapten en de man die met zijn plastic boodschappentasje in de hand een tank probeerde tegen te houden op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking.

Verboden door Duitse overheid

Onder de bordspellen op de bovenste verdieping van het Arcam zitten er veel die de gevestigde architectuurpraktijk imiteren en daarmee de ingebakken waarden versterken. Het bekendste is natuurlijk Monopoly, dat draait om onversneden kapitalistische hebzucht. Mooi zijn de satires, zoals Provopoli, het spel dat in 1972 werd bedacht door de politiek geëngageerde popmuzikant en radiomaker Carl-Ludwig Reichert. Hij laat conservatieve bureaucraten (de blauwen) strijden tegen progressieve anarchisten (de roden). De ene partij bouwt en verdient, de ander blokkeert en probeert de prijs van woningen laag te houden. Dat het spel tussen 1980 en 2005 verboden was in Duitsland zegt iets over het revolutionair potentieel van spellen, dat ook door autoriteiten wordt erkend – en gevreesd.

Nova Alea van Paolo Pedercini is het tegendeel van Provopoli. Je zou het zelfs een trainingsprogramma voor Donald Trump-adepten kunnen noemen. Spelers kopen blokken in een wolkenkrabberstad die verdomd veel weg heeft van Manhattan en speculeren op de vastgoedprijzen. Het gaat erom te verkopen op de top van de markt en met de winst elders weer prijsopdrijvend aan de slag te gaan.

Voorbij karton en satéprikkers

Pedercini’s werk staat opmerkelijk genoeg in een sectie met spellen die zijn ontworpen als hulpmiddelen voor stadsplanologen en bouwers, bijvoorbeeld om de loop van rivieren te optimaliseren. Hier is ook het scherm te zien waar Dafne Wiegers, vormgever van de tentoonstelling en architect, haar nieuwste creatie toont. Traditionele architecten zouden een maquette van karton, piepschuim en satéprikkers hebben gebruikt, maar Wiegers bouwde een spelomgeving waar ze de kijker doorheen loodst op een manier die vergelijkbaar is met de livestreams van gamers op Twitch. De scheiding tussen virtueel en echt, tussen spel en architectuur is hier effectief opgeheven.

Playing Architecture: t/m 28 mei 2023 in Arcam

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden