PlusFilm van de Week

Recensie: in publieksfavoriet Freaks Out is de verbeelding het tegengif voor oorlog

In de historische fantasiefilm Freaks Out zet de Italiaanse regisseur Gabriele Mainetti de freak in als metafoor tegen nazigedachtegoed. Het resultaat is een bombastische superheldenfilm van het soort dat maar zelden wordt gemaakt in Europa.

Roosje van der Kamp
Still uit ‘Freaks Out’; het tweeënhalf uur durende actiespektakel is een ode aan het medium film. Beeld
Still uit ‘Freaks Out’; het tweeënhalf uur durende actiespektakel is een ode aan het medium film.

Freaks Out opent met een uitnodiging aan de kijker om het ongeloof op te schorten. “Dames en heren, ik neem jullie mee naar een fantastische wereld,” zegt de Italiaans-Joodse circusdirecteur Israel (Giorgio Tirabassi) aan het begin van zijn voorstelling tegen het publiek dat voor zijn tent staat te wachten. “Jullie zullen buitengewone wezens ontmoeten die in staat zijn tot onvergetelijke en verbijsterende daden.”

Israel opent de tentflappen en de show begint. Eenmaal binnen ontmoeten we de groep freaks waaruit het circus bestaat en die ook de hoofdrol zal spelen in de film. De witharige Cencio (Pietro Castellitto) bestuurt insecten; de clown Mario (Giancarlo Martini) trekt metalen voorwerpen aan; wolfmens Fulvio (Claudio Santamaria) toont zijn buitengewone kracht; tiener Matilde (Aurora Giovinazzo) zet alles wat ze aanraakt onder stroom. De camera van Michele D’Attanasio wisselt continu tussen de kunsten van de circusartiesten en de reactie van het publiek: verbazing, gelach, angst, verwondering – de vier kernemoties van het medium film.

En dan valt een bom. Het publiek wordt in een klap weggevaagd. Onze vier circusartiesten en hun baas kunnen ternauwernood ontsnappen.

Verbeeldingskracht

We bevinden ons in bezet Italië in 1943, op het moment dat het tij lijkt te zijn gekeerd voor de nazi’s: de geallieerden winnen aan kracht en de Duitsers lijken aan de vooravond van een nederlaag te staan. Aan de andere kant van Europa, in het circus van Berlijn, gelooft de twaalfvingerige nazipianist Franz (Franz Rogowski), die in de toekomst kan kijken, dat er vier freaks met superkrachten rondlopen wier unieke krachten de toekomst zullen veranderen. Als ze zich maar aansluiten bij de nazi’s.

In de historische fantasiefilm Freaks Out is verbeelding het tegengif voor oorlog. En wat is cinema anders dan de ultieme verbeeldingsmachine? In zijn ode aan het medium film creëert regisseur Gabriele Mainetti (They Call Me Jeeg) een bombastische Europese superheldenfilm die als herinnering dient aan wat we dreigen te verliezen als alles wat afwijkt van de norm wordt uitgeroeid. En toch, paradoxaal genoeg, volgt zijn viering van verschillen het alom bekende superheldenplot. In het tweeënhalf uur durende actiespektakel komen alle superheldenfilmclichés aan bod.

Naïef en klungelig

Er is iets onmiskenbaar on-Europees aan de Belgisch-Italiaanse filmproductie Freaks Out. Dat ligt aan het enorme budget, die geloofwaardige digitale animatie mogelijk maakt, en aan de combinatie van oorlogsgeweld en superhelden. Maar de tweede film van Mainetti heeft ook iets naïefs en klungeligs. Iets dat de film onderscheidt van de Amerikaanse superheldenfilms.

Dat klungelige komt bovenal door het scenario, met zijn nogal banale dialogen en zijn deus ex machina-gebruik van de superkrachten van zijn hoofdpersonen. Freaks Out werkt het beste wanneer het wanneer de film vertrouwt op het slimme gebruik van muziek en het talent van de acteurs.

Het naïeve is daarentegen juist de kracht van de film. Ondanks zijn duidelijke gebreken is Freaks Out een onmiskenbaar charmante film, wat de film tot publieksfavoriet maakt (zie kader). Het verhaal doet denken aan scifi-serie The X-Files, die vaak het figuur van de onbegrepen freak gebruikte als een metafoor tegen nazigedachtegoed.

Filmverwijzingen

Dan is er nog het slimme gebruik van filmverwijzingen, die meer lijken te wijzen op het wonder van het medium zelf dan op een bepaalde film in het bijzonder. Franz heeft gekke toekomstvisioenen, waaronder van rondrennende paarden die doen denken aan Sallie Gardner at a Gallop, een serie van 24 foto’s die werd afgespeeld op een zoöpraxiscoop, en van een denderende trein waarvoor Franz uit angst wegduikt, die verwijst naar het verhaal dat gaat over de eerste film: beelden van een trein waarvoor mensen in de zaal naar verluidt wegdoken.

Er is een reden dat de beste superheldenkracht die van Matilde blijkt te zijn. Zij is elektriciteit, de energie die nodig is voor het medium cinema. Als Matilde leert hoe ze die kracht kan inzetten, zal zij zal de wereld van de nazi’s redden. Die hoopvolle gedachte – dat wanneer verbeelding en energie samenkomen, de wereld een stukje beter wordt – is de charme van deze actie-fantasiefilm.

Publiekslieveling in Rotterdam

Toen Freaks Out in 2021 op het 78ste filmfestival in Venetië in première ging, werd de film maar wisselend ontvangen. Op het 51ste filmfestival van Rotterdam in het begin van 2022 ontpopte de film zich juist tot publiekslieveling.

Freaks Out ontving daar de VriendenLoterij Publieksprijs. Die prijs gaat naar de film in de officiële selectie met de hoogste gemiddelde beoordeling van het publieksonderzoek tijdens het festival. Dat onderzoek verliep deze editie niet met een stemkaart, maar via een stemlink na afloop van de voorstelling. Het festival werd door coronamaatregelen noodgedwongen online gehouden.

Freaks Out won die prijs trouwens met een nipte voorsprong. Het Mexicaanse Noche de fuego werd met een minieme achterstand tweede.

Freaks Out

Regie Gabriele Mainetti
Met Franz Rogowski, Aurora Giovinazzo, Claudio Santamaria, Pietro Castellitto
Te zien in Arena, City, Filmhallen, Het Ketelhuis, Rialto VU, Tuschinski

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden