Plus Klapstoel

Ralph van Raat: 'Voor muziek kom ik woorden tekort'

Ralph van Raat (1978) is pianist en musicoloog. Hij is gespecialiseerd in hedendaagse muziek. Met symfonieorkest Bellitoni speelt hij zaterdagavond Bernsteins tweede symfonie, The Age Of Anxiety, in het Muziekgebouw aan 't IJ.

Ralph van Raat Beeld Harmen de Jong

Naarden
"Geboren in het Diakonessenziekenhuis, maar dat is allang afgebroken. En ik heb er schijnbaar een paar jaar gewoond. Maar ik ben getogen in Bussum. Mijn ouders wonen er nog steeds. Ik speelde er altijd in de huiskamer, daar staat de piano. Mijn moeder speelde fantastisch en mijn zus zat op pianoles. Zeven was ik, en competitief, dus moest en zou ik ook. En dan beter. We hadden eerst een gewone piano, een Schimmel. Daar heb ik mijn zus achtervandaan weggepest."

"Zij is nu helemaal op haar plek in het onderwijs, we zijn nog steeds on speaking terms hoor. Meer dan dat. Later kochten mijn ouders een vleugel, een Steinway. Op het conservatorium kon je wel oefenruimte krijgen, maar dat was maar voor een uur of twee. Ik wilde acht uur spelen. Dus mijn ouders hebben vanaf de bank echt alles meegekregen."

Ton Hartsuiker
"Mijn moeder was dol op Weense klassiekers. Mijn vader was gitarist en zanger geweest van The Dogs, had in Paradiso en de Melkweg gestaan. Hij hield van Eric Clapton en Dire Straits. Kwam ik met jazz, met hedendaagse muziek. Dat vonden ze wel een beetje raar. Ik was dertien, veertien en heel erg bezig mijn eigen identiteit te ontdekken."

"Ik had Beethoven gespeeld, Mozart. Maar ik was tot dan toe niet bij mijn ­lurven gegrepen. Dat was de eerste keer dat ik Debussy speelde wel zo. Ik voelde me letterlijk bevrijd uit de starre ritmiek van de klassieke muziek. En toen ontdekte ik Schönberg en viel alles voor mij samen. Toen ik dát voor het eerst speelde... Ik dacht: dit is muziek die ik ben. Toen heeft mijn vader Ton Hartsuiker gebeld, de specialist op het gebied van hedendaagse muziek. Hij dacht: die jongen heeft misschien wat sturing nodig."

Voorvechter
"Ja, echt. Het was al zo dat ik - vaste prik - de ­lessen van Hartsuiker een-op-een naspeelde en navertelde voor mijn ouders. Ze duurden ruim twee uur en hij haalde er van alles bij, van Kandinsky tot Klee."

"Mijn ouders groeiden zo met me mee, ze snappen nu heel goed wat die hedendaagse muziek inhoudt. Op het conservatorium werd vaak gezegd: hou daar toch mee op, niemand wil ernaar luisteren, je vergooit je talent. Maar ik was juist vanwege mijn ontdekking van de hedendaagse muziek naar het conservatorium gegaan. Ik wilde me er niet van ­laten weerhouden. Inmiddels is het ook veel normaler. Ik geef nu zelf les op het conservatorium, dat zegt wel wat."

Cessna

"Tot mijn vijftiende was piloot worden een serieuze optie. Ik was op mijn veertiende begonnen met zweefvliegen. Het viel zo'n beetje samen met het moment dat ik de hedendaagse muziek ontdekte. Een pianist en een piloot, ze hebben allebei vleugels."

"Maar de hele zaterdag op het vliegveld en op zaterdag les krijgen van Ton Hartsuiker ging niet samen. Toen ik een jaar in Chicago studeerde en elke twee weken op en neer vloog voor concerten in Nederland, kwam het verlangen om zelf te vliegen in alle hevigheid terug en het liet me niet meer los. Op mijn 31ste heb ik mijn vliegbrevet gehaald."

"Vliegen en spelen hebben veel met elkaar te maken. Een vlucht bereid je heel intensief voor; route, gewicht, zwaartepunt, koers, windfactor, luchtruim, noodprocedures. En dan ga je de lucht in en is alles anders en moet je met de kennis die je hebt improviseren. Net zoals je de stukken instudeert en in de zaal alles anders blijkt; de akoestiek is anders, het instrument, de zaal vraagt een andere timing, door de reacties van het publiek maak je andere keuzes. En het applaus voelt net als een mooie landing."

Lotichius
"Wie hem niet kent, is bij voorbaat geëxcuseerd. Erik Lotichius. Op mijn 22ste kreeg ik in Amerika een fax van hem. Of ik naar zijn composities wilde kijken. Ik zat toen nog helemaal in de avant-garde, maar hij had heel brede invloeden uit een hoek van de twintigste eeuw die in die tijd niet in zwang was. Hij is daardoor als componist een beetje buiten de boot gevallen."

"Maar vorig jaar heb ik op verzoek van zijn we­duwe een cd opgenomen met 25 van zijn pianostudies, Anaitalrax. Keer maar om: Xarlatiana. Scarlatiana, toegewijd aan Scarlatti. Daar zijn heel veel positieve reacties op gekomen, kennelijk is de tijd er nu rijp voor. Dat tegendraads willen zijn van het avant-gardisme ligt achter ons. Godzijdank staan we weer open voor van alles."

Hokjes
"Daar hou ik dus helemaal niet van binnen de hedendaagse muziek. Toen mijn muzikale ­puberteit overging, werd ik veel opener. En juist de veelzijdigheid van alles vanaf Debussy tot nu vind ik fantastisch. Ik vind het leuk om de breedte in te gaan. In de klassieke muziek is het stilistische verschil kleiner."

"Natuurlijk, er zijn gigantische verschillen tussen Mozart, Haydn en Beethoven. Maar ze vallen allemaal binnen de tonale taal, gebruiken min of meer dezelfde symfonische middelen. Maar je kunt Boulez niet vergelijken met Glass of John Adams of Einaudi. De twintigste eeuw is zo rijk en breed dat ik er nog wel drie levens aan zou ­kunnen besteden."

Theo Loevendie

"Hij is nu 87 en het was tijd voor een overzicht van zijn werk. Het was mooi om een hele cd te maken met pianostukken van Loevendie; van zijn eerste, nooit eerder gepubliceerde stukken tot en met zijn meest recente werk. Nederlandse muziek vormt een belangrijk deel van mijn repertoire, ook in de concertzaal. Ik blijf het zo wezenlijk vinden dat je iets van je eigen cultuur doet. En naar het buitenland meeneemt en daar uitdraagt."

Hilversum
"Toen ik terugkwam uit Amerika, ben ik hier in deze nieuwbouwwijk gaan wonen; mijn studio is op de begane grond. Heerlijk, deze natte, donkere dagen. Hoef ik nergens heen, alleen maar te spelen. Ja, die vlaggetjes bij de trap moeten we nog opruimen. Die zijn van Thanksgiving."

"Mijn vriendin, met wie ik sinds twee jaar samenwoon, is Amerikaanse. Ze is net als ik pianist en musicoloog, maar nu voornamelijk bezig als componist. We hebben elkaar in het vliegtuig ontmoet. Ik moest spelen met het Los Angeles Philharmonic en ze zat naast me. Ze was een brochure aan het lezen van het Concertgebouw. Ik durfde haar niet aan te spreken. Maar ik stond ook in die brochure. 'Are you a ­pianist?' vroeg ze toen. Bizar toeval."

Muziekgebouw
"Een voorbeeldpodium. Met een geweldige akoestiek. Er zijn maar weinig zalen ter wereld die die evenaren. Dat is al een genot. Maar ook de open houding in programmeren is fantastisch. Het stuk van Bernstein dat nu op het
programma staat, heb ik in Chicago ontdekt."

"Ik was in een platenzaak op zoek naar een cd van, je gelooft het niet, Bolcom. Zonder puntje. William Bolcom. Daar stond ook dit stuk op, en ik werd er verliefd op. Een heel herkenbaar verhaal over eenzame mensen met vervelende ­ervaringen, hun leed in zeven stadia van heel droevig naar heel extravert en optimistisch. Mooi hoe Bernstein dat verklankt, zichzelf ­stilistisch niet limiteert en van enorm romantisch naar enorm gecalculeerd kan gaan. Alle ­gemoedstoestanden zitten erin."

Spraakwaterval
"Ik hoop dat ik wel wat zinnigs zeg, maar ik kan er wat van. Uit bevlogenheid. Muziek doet me zo veel, daarvoor kom ik woorden tekort. Een totaal frustrerende toestand eigenlijk, om erover te praten. Als ik mezelf terughoor op de radio, denk ik vaak: o mijn hemel, wat erg. Kan dat niet een toontje lager? Maar ik vind het heel moeilijk om rustig over muziek te praten. Aan de andere kant: ik heb vaak genoeg saaie musicologische praatjes aangehoord. Dat is ook niet opbeurend."

Le Sacre Du Printemps
"Ik heb heel veel zin in die cd. Mijn 26ste, komt in januari uit. En een belangrijke, want ik kan echt wat laten zien als pianist. Mensen kennen de stukken, dat is voor mij ook weleens leuk. Al speel ik ze op een manier die vrijwel niemand kent: La Mer van Debussy en Le Sacre Du Printemps van Stravinsky, allebei in vrijwel onbekende arrangementen voor solopiano."

"De sensualiteit, kleur en ritmiek van Debussy versus de puls, dissonantie en dramatiek van Stravinsky. Met Le Sacre had ik lang een haat-liefdeverhouding. Ik vond het hard, gevoelloos. Maar ik heb het opnieuw leren waarderen. Het is haast minimal music, met het herhalen van patronen en ritmische motieven."

James Levine
"Dirigent. Van The Met in New York. #MeToo? God. O jeetje. Ik heb dat echt helemaal gemist. Ik leef echt onder een steen. #MeToo, het is goed dat het er is. Volgens mij gebeurt het ­ontzettend veel, ook in de muziekwereld. Die powergames zie je overal. En Levine is wel echt een boegbeeld van de muziek. Maar ik heb er ook wel dubbele gevoelens over. Waar is het ­einde?"

Rachel Beaujean
"Weer die steen, ben ik bang. We hebben nu proefabonnementen op Trouw en Het Parool. Maar dan moet ik ze nog wel echt lezen. Ik heb alleen zo weinig tijd, ik zit echt te veel achter de piano. Ben altijd onder hoge druk aan het studeren. Van het Nationale Ballet? Ik weet ook buitengewoon weinig van ballet. Alleen als het direct met mijn vakgebied te maken heeft, zoals nu met Le Sacre Du Printemps en Diaghilevs Ballets Russes."

Ralph van Raat met symfonieorkest Bellitoni o.l.v. Jurjen Hempel: Amerikaanse symfonische meesterwerken van Gershwin, Copland, Ives en Bernstein. Muziekgebouw aan 't IJ, zaterdagavond, 20.15 uur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden