Plus

Podcast brengt de persoon Vincent van Gogh dichterbij

In een nieuwe podcastserie lezen schrijvers en artiesten voor uit de brieven van Vincent van Gogh en brengen zo de mens en kunstenaar dichterbij.

Van Gogh schreef vele brieven, de meeste aan zijn broer Theo Beeld Van Gogh Museum

Donderdagavond bij de lancering in het Van Gogh Museum lezen Adriaan van Dis, Ted van Lieshout en Loes Luca 'hun' brief voor.

Zes lantaarnpalen verlichten vanaf donderdagavond op het ­Museumplein citaten uit de brieven van Vincent van Gogh. Een letterlijke weergave van de campagne 'Van Gogh Belicht' van het Van Gogh Museum, dat wekelijks een nieuwe podcast online zet, waarin Van Goghs brieven worden voor­gelezen en toegelicht door ­Nederlandse schrijvers en artiesten.

De serie is gemaakt door Radiomakers ­Desmet, een collectief dat met eerdere producties onder meer de Zilveren Reissmicrofoon en de Prix Europe won. De voorlezers zijn Adriaan van Dis, Loes Luca, Kees van Kooten, Akwasi, Nazmiye Oral, Lucky Fonz III, Ellen Deckwitz, Janne Schra en Ted van Lieshout.

Het Van Gogh Museum bezit meer dan achthonderd brieven die de kunstenaar schreef, voornamelijk aan zijn broer Theo, die hem ook financieel ondersteunde - in een van de laatste brieven schrijft hij aan Theo en diens vrouw Jo over zijn opluchting 'omdat ik op jullie kosten leef' dat zij er van doordrongen zijn dat 'ik van mijn kant net zo hard werk en ploeter als jullie'.

Eenzaamheid
Volgens museumdirecteur Axel Rüger hebben de brieven nog steeds een enorme relevantie: "Ze zijn een belangrijke bron om Van Gogh beter te begrijpen, als kunstenaar en als mens."

"Hij schreef niet alleen over zijn schilderijen en wat hij wil bereiken als kunstenaar, maar ook over zijn visie op leven en dood, zijn worsteling met eenzaamheid en zijn behoefte aan liefde en verbintenis. Dat zijn onderwerpen waar iedereen zich mee kan identificeren."

Één van de brieven Beeld Van Gogh Museum

De brieven van Van Gogh breken met het ­romantische clichébeeld dat we van hem hebben, zegt singer-songwriter Lucky Fonz III (Otto Wichers) in zijn podcastaflevering. Hij leest brief 776 voor, gedateerd 23 mei 1889 - uit het jaar dat de kunstenaar in Arles in crisis was geraakt en zich had laten opnemen in de inrichting Saint-Paul-de-Mausole in Saint-Rémy.

Kakkerlakkenrestaurant
Van Gogh beschrijft zijn kleine kamertje met grijsgroen behang, het eten dat maar zozo is en een beetje muf ruikt 'zoals in een Parijs kakkerlakkenrestaurant' en zijn uitzicht door het tralieraam op het ommuurde korenveld dat hij zo vaak zou schilderen. Maar ook schrijft hij over zijn geestestoestand, hoe zijn angst voor krankzinnigheid afneemt nu hij van dichtbij 'de ­getroffenen' ziet en merkt dat ze 'onder elkaar elkaar heel goed begrijpen'.

Wichers: "Er bestaat zo'n romantisch beeld van Vincent als iemand die te fijngevoelig was voor het leven. Van iemand die zichzelf wel van kant móest maken. Als een moderne rockster. Maar dat vind ik allemaal romantische bullshit. Als je leest hoe menselijk hij zich als een patiënt probeert te verhouden tot zijn ziekte - dat staat mijlenver af van die mythe dat hij te intens was voor deze wereld."

Rapper, acteur en schrijver Akwasi herkent zichzelf in de gebeten toon van brief 528 die Van Gogh op 18 augustus 1885 zond aan 'amice' ­Anthon van Rappard en waarin hij de 'koppen en handen' van De aardappeleters verdedigt; de ruzie van de twee schildersvrienden zou uiteindelijk leiden tot een breuk. 'Meen niet dat gij de enige zijt die mij meende te moeten kritiseren,' schrijft Van Gogh. 'Ik kan er niet altijd bedaard bij blijven, het is alsof men aan mijn lijf komt.'

Akwasi vergelijkt het in de podcast met zijn ­reactie op een kritische noot in een recensie in 2009, van een album waar hij met veel bloed, zweet en tranen aan had gewerkt. "Van Gogh deelt sneren uit, lekker hard, lekker fel. Hij komt op voor zichzelf. Ik heb zelf ook wel zulke mailtjes gestuurd."

Opvallend luchtig
Schrijver Ted van Lieshout leest een van de laatste brieven van Van Gogh voor, geschreven op 18 juli 1890 en gericht aan Theo en Jo - chers frère & soeur; enkele weken later zou hij zich in een ­korenveld in Auvers-sur-Oise door de borst schieten. Hij was eerder dat jaar ontslagen uit de inrichting.

In de brief schrijft hij hoe hij zich terneergeslagen heeft gevoeld, - 'mijn leven is aan de wortel aangetast' - en hoe hij in zijn doeken van 'immense, uitgestrekte korenvelden met een woeste lucht triestheid en extreme eenzaamheid' geprobeerd heeft uit te drukken.

Het was een periode van grote productiviteit en Van Lieshout bestrijdt dat de brief als kroniek van een aangekondigde dood moet worden gelezen. Van Gogh refereert ook aan een toekomstige ontmoeting met zijn broer en schoonzus in Parijs en hoe 'gezond en versterkend' hij het Franse platteland ervaart.

Mythe
"Ik vind de brief opvallend luchtig vergeleken bij het portret dat wij geschetst krijgen van een in en in ongelukkige en gedeprimeerde man. Ik zie toch hoe hij de moed erin probeert te houden. Het moeilijke van zo'n brief is de context die wij er omheen hebben gecreëerd. Wij weten dat hij dezelfde maand overlijdt."

"Het is onderdeel van de mythe die is gecreëerd - en die er mede toe heeft bijgedragen dat hij zo beroemd is geworden. Een kunstenaar die zijn oor heeft afgesneden en nooit een schilderij verkocht, is minder ­prozaïsch en interessanter dan een kunstenaar die succes heeft gehad en alle geluk van de ­wereld en die op oude leeftijd rijk gestorven is."

De podcast Van Gogh Belicht: de Brieven op vangoghmuseum.nl/belicht, ook via o.a. iTunes

Akwasi. Rapper, acteur en schrijver. Leest een van de brieven voor in de podcast Van Gogh Belicht: de Brieven Beeld Mats van Soolingen

Favoriete citaten

Naast de podcastserie brengt het Van Gogh ­Museum een selectie van de brieven online op vangoghmuseum.nl/belicht. Bezoekers van de website kunnen passages uitlichten en favoriete citaten delen op de site en op sociale media. Hiermee maken zij kans om onderdeel te worden van de Highlights Expositie, die de favoriete quotes van bezoekers tot 18 februari 2019 projecteert onder lantaarnpalen in 24 verschillende Van Goghstraten door het hele land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden