PlusFilm van de week

Pijnlijk: I Am Greta zet Greta Thunberg neer als een gekweld genie

Greta Thunberg tijdens een klimaatmars in de documentaire.

Van Greta Thunberg, de 17-jarige Zweedse klimaatactivist, is een held gemaakt. De documentaire I Am Greta laat zien dat het haar machteloos maakt, maar werkt net zo hard mee aan die heldenstatus.

I Am Greta, de documentairefilm waarin klimaatactivist Greta Thunberg wordt gevolgd in de twee jaar waarin ze uitgroeit van eenzame klimaatstaker tot internationaal gewilde spreker, gaat niet over klimaatverandering. Het probleem van de klimaatcrisis is het decor waarin een heel ander gevaar wordt blootgelegd: dat van de huidige beroemdheidscultuur. De vergoding van Greta in de loop van 2018 maakt van de jonge activiste een symbool voor verandering en zo wordt ze toegeëigend door de status quo die ze eerst probeerde op te schudden. De pijnlijke ironie van I Am Greta is dat de film hieraan meewerkt.

De documentaire van Nathan Grossman schetst een uniform beeld van de Zweedse tiener. Greta is een gepijnigd genie, een eenzame, briljante geest die de mensheid moet verlossen. Zo wordt er bijvoorbeeld niets gezegd over de brede klimaatbeweging die het succes van Greta mede mogelijk heeft gemaakt – in de aftiteling zien we Greta nog even bewondering uitspreken voor andere jonge activisten, maar in de film opereert ze alleen.

Waar wel veel aandacht aan wordt besteed is haar autisme (Greta heeft het syndroom van Asperger), dat aan de ene kant haar leven als activist moeilijk maakt en haar daarom een soort heiligheid verschaft – haar gehechtheid aan routine maakt haar opofferingen, zoals een oversteek per zeilboot naar de Verenigde Staten, des te bijzonderder – en aan de andere kant haar activisme mogelijk maakt. “Mensen met autisme zijn de enigen die de statistieken kunnen begrijpen,” zegt ze zelf.

Bloedingen stelpen

I Am Greta is, ondanks de positieve toon, een door en door deprimerende film. Hoewel er aandacht wordt gevestigd op de klimaatprotesten, laat de documentaire vooral de schaakmatpositie zien van de activist. Het meest memorabele moment is wanneer Greta zich tijdens een EU-conferentie realiseert dat ze, door haar aanwezigheid, het nalatige ­beleid van de politiek juist in stand houdt. Tijdens de speech van Juncker over de synchronisatie van doorspoelmechanismen in toiletten in Europa doet ze haar koptelefoon af en kijkt met een mix van verbijstering en verslagenheid naar de grond.

Toch gaat ze door. Want wat moet ze dan? Als ze stopt, geeft ze zich gewonnen. Hoewel het bijna niet anders kan, is het onduidelijk of de gedachte aan stoppen ooit bij haar is opgekomen. Ze breekt maar een enkele keer op camera, tijdens een op alle vlakken zware zeiltocht naar de klimaattop van de Verenigde Naties in New York. Het grootste deel van de film lacht ze, zelfs wanneer ze artikelen leest die haar belachelijk maken, zelfs wanneer haar ­vader moet leren hoe hij bloedingen moet stelpen, haar moet leren beschermen voor de vele kogels en stoeptegels waarmee ze wordt bedreigd.

Zo geeft de documentaire ondanks de titel weinig ­inzicht in Greta als persoon, maar werkt die vooral mee aan de symboolvorming die haar in essentie machteloos heeft gemaakt. Dit maakt I Am Greta interessant bijna ­ondanks zichzelf, alsof er iets donkers op camera wordt vastgelegd dat de eigenlijke bedoeling (een sympathiek inkijkje in de persoon achter de beweging) voorbijgaat.

Het falen dat de film afbeeldt, is dan ook vooral dat van de media en niet, zoals Greta zelf zo vaak herhaalt, van de politiek. We zien hoe de internationale pers Greta als een leider van de klimaatbeweging neerzet, een held die ­vereerd moet worden, een verlosser die ons redden zal. In haar speeches bekritiseert ze deze tendens keer op keer. En elke keer als een journalist zegt dat de hordes mensen op het protest aanwezig zijn voor haar, corrigeert ze: “Ze zijn hier voor zichzelf.”

Een gekweld genie

Grossman zelf lijkt ook niet zo geïnteresseerd in de urgentie van Greta’s woorden. Behalve een enkele scène waarin de woorden van klimaatontkenners worden gecontrasteerd met beelden van extreme weersomstandigheden, gaat het amper over het klimaat. De film opereert daarmee met hetzelfde principe dat ervoor zorgt dat er meer politici zijn die met haar op de foto willen dan die hun ­beleid willen aanpassen.

Het kernprobleem van de documentaire is niet zozeer dat het beeldmateriaal zorgvuldig is doorgelicht – dat is, gezien het om een minderjarige gaat die onder een vergrootglas ligt, best verstandig – maar dat het beeldmateriaal eigenlijk precies datgene voor elkaar krijgt waar ze zelf zo’n hekel aan heeft. Door Greta af te beelden als een­ ­geïsoleerd en gekweld genie gaat het gesprek opnieuw over haar en niet over het klimaat.

Greta Thunberg

Greta Thunberg werd bekend door haar schoolstaking voor het klimaat die een wereldwijde beweging op gang bracht. Op vijftienjarige leeftijd besloot ze in aanloop naar de Zweedse verkiezingen elke schooldag buiten het parlementsgebouw te ­bivakkeren met een spandoek in haar hand. Al snel volgden vele anderen. Geïnspireerd door Greta vonden wereldwijd de grootste klimaatprotesten aller tijden plaats. Tot op heden staakt Greta nog elke vrijdag. De activist zegt door te gaan met staken totdat alle landen het Parijs­akkoord naleven. 

I Am Greta

Regie Nathan Grossman
Te zien in Arena, De Balie, Cinecenter, City, Euroscoop, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion, Lab111, The Movies, De Munt, Studio K, Tuschinski

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden