PlusFimrecensie

Petra von Kant heet nu Peter, maar de boodschap is hetzelfde: liefde draait altijd om dominantie

Met een gender-swapped variant op een klassieker van Rainer Werner Fassbinder neemt de Franse filmmaker François Ozon niet alleen zijn filmheld, maar ook zijn eigen makerschap onder de loep. En hoewel ook de toon anders is, draait Peter von Kant nog om exact hetzelfde thema: de machtsverhoudingen binnen relaties.

Joost Broeren-Huitenga
In Peter von Kant zijn de drie hoofdrollen weggelegd voor mannen, waar in het origineel van Rainer Werner Fassbinder alleen maar vrouwen speelden. Beeld Carole Bethuel
In Peter von Kant zijn de drie hoofdrollen weggelegd voor mannen, waar in het origineel van Rainer Werner Fassbinder alleen maar vrouwen speelden.Beeld Carole Bethuel

Het allereerste dat we zien in Peter von Kant, nog voor de openingstitels, is een paar ogen in extreme close-up. Er wordt geen informatie bij gegeven, maar voor cinefielen is het bebrilde gelaat direct herkenbaar: hier kijkt de roemruchte Duitse filmmaker Rainer Werner Fassbinder (1945-1982) ons aan.

De meester kijkt mee, lijkt François Ozon, de maker van Peter von Kant, te willen benadrukken. Ozon bezingt al sinds het begin van zijn carrière in de jaren negentig zijn schatplichtigheid aan Fassbinder. Met Peter von Kant maakt hij voor de tweede keer een film gebaseerd op een theatertekst van Fassbinder, na Gouttes d’eau sur pierres brûlantes (2000).

Peter von Kant is gebaseerd op Die bitteren Tränen der Petra von Kant, in 1971 voor het eerst opgevoerd in het theater en in 1972 door Fassbinder gefilmd. De openingstitels noemen het een ‘vrije bewerking’, maar dat was zonder die mededeling ook wel duidelijk geweest. In Fassbinders film kwamen enkel vrouwen voor (zie kader); van de zes personages maakt Ozon er drie man, die samen de centrale giftige liefdesdriehoek vormen.

Petra wordt Peter (Denis Ménochet). Haar inwonende, veelgeplaagde assistent Marlene wordt Karl (Stefan Crepon). En de aantrekkelijke jonge Karin, voor wie Petra als een blok valt, wordt hier Amir (Khalil Ben Gharbia). Waar Petra in Fassbinders film in de mode-industrie werkt, maakt Ozon van zijn Peter een filmmaker. Onder al die verschuivingen draait de film in de kern nog altijd om wat Fassbinder vijftig jaar geleden al vatte: de machtsverhoudingen binnen relaties, en hoe liefde altijd ook om dominantie draait.

Sekseverschuiving

Door van Peter een filmmaker te maken, geeft Ozon zichzelf de ruimte om commentaar te leveren op zijn voorbeeld. Fassbinder droeg zijn film cryptisch op aan ‘degene die er Marlene in werd’; later zou blijken dat het ging om zijn licht ontvlambare relatie met acteur Günther Kaufmann.

Door de sekseverschuiving verwijdert Ozon de afstand die Fassbinder voor zichzelf creëerde. En tegelijkertijd creëert hij een zekere afstand tot zichzelf – hij benadrukt aan alle kanten de oorsprong in het werk en leven van Fassbinder. Dat maakt het wel interessant om de film te zien binnen Ozons eigen makerschap en zijn relatie tot Fassbinder.

Fassbinder werd slechts 37 jaar oud, maar in zijn 17 actieve jaren regisseerde hij 44 films. Ook Ozon staat bekend om zijn productiviteit; hij is inmiddels 54 jaar oud en Peter von Kant is zijn 45ste film – toeval of niet, dit is dus de film waarmee zijn productie die van Fassbinder voorbijstreeft (al zijn er bij Ozon een stuk meer korte films bij, en bij Fassbinder juist een aantal lange miniseries, dus geteld in minuten wint de Duitser nog altijd ruimschoots).

De afgelopen jaren maakte Ozon films in een breed scala aan genres, van sociaalrealistische aanklacht (Grâce à Dieu) tot historisch drama (Frantz) en van erotische thriller (L’amant double) tot jeugdnostalgie (Été 85). Maar Peter von Kant voelt als een terugkeer naar de subversieve queer komedies uit zijn vroege carrière. De bittere tranen uit Fassbinders film zijn niet alleen uit de titel verdwenen maar ook uit de film zelf, die een meer campy toon aanslaat.

Ode en afscheid

Fassbinder zei ooit: “Ieder mens moet voor zichzelf beslissen of het beter is een kort maar intens gevoeld bestaan te hebben, of toch een lang maar alledaags leven.” De Duitse filmrebel maakte zijn keuze, Ozon lijkt het andere pad te bewandelen. Peter von Kant is zo bezien niet alleen een ode aan zijn filmheld, maar ook een soort afscheid.

De film zal altijd in de schaduw staan van het origineel – dat weet Ozon zelf ook donders goed. Niet voor niets opent hij met die blik van Fassbinder. Maar als er iets duidelijk wordt uit de ontwikkeling van Peters assistent en onderdaan Karl – die er vrijwel de hele film het zwijgen toe doet en toch het laatste woord krijgt – is dat ondergeschiktheid zijn eigen kracht kan hebben.

Man/vrouw

In Fassbinders film was geen man te zien – een foto van de regisseur zelf die ergens in de set was verwerkt daargelaten. Alle zes de personages waren vrouw. Hoewel de drie centrale personages in Ozons versie mannen worden, blijven de drie andere wel vrouw. Te weten: Peters beste vriendin en voormalig muze Sidonie (Isabelle Adjani), zijn tienerdochter Gabriele (Aminthe Audiard) en zijn moeder.

Laatstgenoemde wordt gespeeld door Hanna Schygulla, en ook daarmee toont Ozon zijn schatplichtgheid aan Fassbinder. De Duitse filmster speelde tussen 1969 en Fassbinders dood in 1982 in totaal in twintig van zijn films. In Die bitteren Tränen der Petra von Kant vertolkte ze de rol van de minnaar.

Peter von Kant

Regie François Ozon
Met Denis Ménochet, Khalil Ben Gharbia, Stefan Crepon
Te zien in Cinecenter, City, Eye, Ketelhuis, Rialto De Pijp, Studio/K

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden