PlusFilm van de week

Overrompelend totaalkunstwerk Nr. 10: een best of van Alex van Warmerdams complete oeuvre

Marius (Pierre Bokma) en de rest van het theatergezelschap werken onder leiding van regisseur Karl (Hans Kesting) toe naar de première van Welkom in het bos. Beeld
Marius (Pierre Bokma) en de rest van het theatergezelschap werken onder leiding van regisseur Karl (Hans Kesting) toe naar de première van Welkom in het bos.

Nr. 10 is een overrompelend totaalkunstwerk, waarin Alex van Warmerdam de grenzen slecht tussen film, theater, literatuur en beeldende kunst. Je hoeft je er alleen maar aan over te geven.

Er is niets veranderd, de wereld is nog steeds hetzelfde.
Ga de straat uit, om de hoek, en alles is zoals het vroeger was.
Of gek genoeg heel anders.

Openingstekst van Alex van Warmerdams Welkom in het bos (2002), uitgesproken door Pierre Bokma

In 2002 werkte Alex van Warmerdam aan zijn speelfilm Grimm. Kort voordat de opnamen zouden beginnen, bleek de financiering niet helemaal rond te zijn. Broer Marc stelde voor om in de tussentijd een korte voorstelling te maken met hun huistheatergroep De Mexicaanse Hond. Dat werd Welkom in het bos, waarin twee vrouwen in mantelpak en met handtassen (Van Warmerdams eega Annet Malherbe en Liz Snoijink) op de vlucht zijn voor een merkwaardig heerschap (Pierre Bokma). Tijdens hun tocht door het bos krijgen ze visite van onder meer een elf, een faun en een priester – allemaal gespeeld door Bokma.

In 2005 verscheen Welkom in het bos in boekvorm, in 2014 maakte Van Warmerdam een remake voor de grote zaal, waaraan hij een geestige deurenscène toevoegde, waarin Bokma een aantal keer dezelfde deur doorgaat voordat hij in het bos belandt. Nu duikt Welkom in het bos weer op in Nr. 10, de tiende speelfilm van Van Warmerdam. Terzijde: de titel zegt niks over de inhoud. Het was de werktitel en tijdens het langdurige productieproces – ook deze film moest worden uitgesteld omdat de financiering niet rondkwam – diende zich geen betere aan.

In Nr. 10 werkt een theatergezelschap onder leiding van Karl, gespeeld door Hans Kesting, toe naar de première van een nieuw stuk, waarin flarden uit Welkom in het bos te herkennen zijn. De belangrijkste rol wordt gespeeld door Marius (Bokma), wiens vrouw bedlegerig is, waardoor hij niet slaapt en er niet in slaagt zijn tekst uit het hoofd te leren. Andere rollen zijn er voor Elsa (Liz Snoijink) en Karls echtgenote Isabel (Anniek Pheifer), die het houdt met Günter, die als vierjarig kind is gevonden in een Duits bos (een rol van Tom Dewispelaere, die ook te zien was in Borgman en Schneider vs. Bax).

Marius ontdekt dat Elsa en Günter een verhouding hebben en licht Karl in. Die begint zijn vrouw vervolgens te schaduwen. En neemt wraak door Günters rol steeds kleiner te maken, en die van Marius steeds groter. Maar die slaagt er maar niet in zijn steeds grotere lappen tekst uit zijn hoofd te leren. Intussen wordt Karl heimelijk gefilmd door zijn dochter Lizzy (Frieda Barnhard), en raakt zijn leven nog verder uit het lood als een vreemde man op een brug een onverstaanbaar woord in zijn oor fluistert.

Nog spectaculairder

Zo is Nr. 10 aanvankelijk een soort huwelijksdrama en een making-of van een toneelstuk ineen. Hoewel. “Het is geen toneelstuk, het is een collage,” bast Karl, als zijn steeds wanhopiger acteurs hem vragen waarom hij de boel steeds verder omgooit. “Het moet abstract worden. Een abstracte collage zonder logica.” “Zonder logica?” vraagt Elsa verbaasd. “Ja, zonder logica,” riposteert Karl. “En wat is dan ons houvast?” wil zij weten. “Er is geen houvast,” antwoordt hij.

Hetzelfde geldt voor Nr. 10, die na een uur een afslag neemt die op geen enkele manier wordt aangekondigd. Een afslag die nog spectaculairder is dan die in Grimm, waarin Broertje en Zusje halverwege in Nederland een tunnel inrijden om er vervolgens weer uit te komen in Spanje en het Hollandse hyperabsurde realisme abrupt plaatsmaakt voor Spaans magisch-realisme.

Nr. 10 is een soort best of van Van Warmerdams complete oeuvre; een totaalkunstwerk, waarin multitalent Van Warmerdam (in 2010 ontving hij de Johannes Vermeer Prijs, de staatsprijs voor de kunsten, voor zijn gehele oeuvre) de grenzen slecht tussen film, theater, literatuur en beeldende kunst.

De raadselachtige beginscène – een woeste zee – doet denken aan een titelloos schilderij dat te zien was in Van Warmerdams overrompelende tentoonstelling L’histoire kaputt, in 2018 in Eye. De scènes waarin Günter en Lizzy aan de keukentafel zitten, herinneren aan de bedompte woonkamerscènes uit Van Warmerdams baanbrekende debuut Abel uit 1986.

In diverse ruimtes zijn zijn schilderijen te zien. De locaties – veel Amsterdam en IJmuiden, maar ook een prachtig kerkje midden in een bos, zijn herkenbaar én typisch Van Warmerdam. De dialogen zijn precies en afgemeten, de tekstbehandeling is een plezier voor het oor. Je hoeft je er alleen maar aan over te geven, dan is het pure poëzie.

Als Marius – door de zoveelste deus ex machina-achtige ingreep – eindelijk weer goed slaapt en het hem wel lukt zijn tekst te onthouden, completeert hij de raadselachtige monoloog afkomstig uit Welkom in het bos:

Neem een baksteen, verpulver uw horloge
Wees geen meeuw achter de ploeg
Ergens op zolder ligt nog wel een bordje met ‘niet storen’
Ik zal u tonen wat u zien wilt
De stille, stille wereld waarin wij allen zijn geboren.

Alex van Warmerdams schilderijententoonstelling Verschijningen is tot en met 23 oktober te zien in Grimm Gallery. Beeld Alex van Warmerdam / courtesy GRIMM
Alex van Warmerdams schilderijententoonstelling Verschijningen is tot en met 23 oktober te zien in Grimm Gallery.Beeld Alex van Warmerdam / courtesy GRIMM

Verschijningen

In Grimm Gallery (Keizersgracht 241) is t/m 23 oktober nog Alex van Warmerdams schilderijententoonstelling Verschijningen te zien. Afgebeeld zijn personen, met wie altijd iets vreemds is. Ze hebben lange of juist korte ledematen of poseren in een interieur dat verhoudingsgewijs te klein is. Zijn schilderijen hebben volgens hem niets te maken met zijn films, vertelde hij eerder in deze krant. “De enige overeenkomst is dat ze uit dezelfde persoon komen. Nou ja, bij het maken ervan voer ik eenzelfde strijd. Een schilderij is geen stilstaande scène of zo. En als ik regisseer, heb ik natuurlijk ook helemaal geen tijd om te schilderen. Dat kan alleen tussen films in.”

Nr. 10

Regie Alex van Warmerdam
Met Tom Dewispelaere, Pierre Bokma, Frieda Barnhard, Hans Kesting, Anniek Pheifer, Mandela Wee Wee, Gene Bervoets
Te zien in Cinecenter, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion, City, De Munt, Tuschinski, Rialto

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden