Update

Oudste foto van Nederland bij toeval ontdekt

Vanaf zaterdag is de afbeelding in fotomuseum Huis Marseille in Amsterdam (foto) voor het eerst te zien voor het publiek.

AMSTERDAM - Pas geleden werd de oudste foto van Nederland ontdekt. Bij toeval. Als de befaamde Haarlemse drukkersfamilie Enschedé haar familiearchief niet zo zorgvuldig had gekoesterd, was de bijzondere prent waarschijnlijk nooit gevonden. ''De familie bewaarde alles'', aldus Andrea Roosen, medewerker collecties van Museum Enschedé, een privémuseum dat niet voor publiek toegankelijk is.

Een conservator van de collectie stuitte op een agenda van Johannes Enschedé III uit 1839. In de maand oktober maakte die een aantekening over een betaling voor een foto. Dat was slechts een halfjaar na de uitvinding van de fotografie in januari 1839. ''Toen ging een belletje rinkelen'', zegt Roosen. ''Vanwege de bewaardrang van de familie wisten we dat die foto ergens moest zijn.''

In een kistje lag het exemplaar, een foto van een pasteltekening met het portret van Johannes Enschedé III. Niet eerder bleek zo'n oude foto in Nederland bekend te zijn. Vanaf zaterdag is de afbeelding in fotomuseum Huis Marseille in Amsterdam voor het eerst te zien voor het publiek, samen met zeventig andere antieke exemplaren die in het familiearchief zijn opgedoken.

Na de bekendmaking van de uitvinding van de fotografie in Parijs op 9 januari 1839 was de familie Enschedé meteen enthousiast over het fenomeen. Ze maakten het nieuws in Nederland bekend via hun Opregte Haarlemse Courant en een in Parijs woonachtig familielid liet een foto maken van een portret van Johannes. In oktober 1839 stuurde zij die naar hem op.

Roosen: ''Twee familieleden zijn het daarna zelf gaan proberen. Alle familieleden waren het slachtoffer en moesten poseren.'' In de begintijd moest iemand twintig minuten stil blijven zitten, waarbij het hoofd tussen houten planken klem werd gezet om bewegen te voorkomen. ''Sommigen wilden niet poseren omdat ze bang waren dat een deel van hun ziel verloren ging.'' Ook huurde de familie later professionele fotografen in om gezinsleden vast te leggen. Foto's namen de rol over van geschilderde portretten.

De eerste foto's waren zogeheten daguerreotypieën, een ingewikkeld procedé waarbij de afbeelding werd vastgelegd op een verzilverd koperplaatje. Wereldwijd zijn van geen enkele familie, zelfs geen koninklijke, zoveel daguerreotypieën (precies honderd) bewaard gebleven als van de familie Enschedé.

De collectie is tot en met 24 mei in Huis Marseille te bezichtigen. (ANP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden