PlusRecensie

Opkomst en ondergang van het musicalrijk van Annie M.G. Schmidt

 Scène uit de musical van Foxtrot tijdens een repetitie in Carré in oktober 1977. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Scène uit de musical van Foxtrot tijdens een repetitie in Carré in oktober 1977.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

De jonge regisseur Lodewijk de Boer, die al een tijdje furore maakte bij de baanbrekende Toneelgroep Studio, was er duidelijk over: ‘Christendom, musical, middelmatige komedie – ze staan op één lijn, die van de existentiële luiheid.’

Zo, daar konden Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink het mee doen. In feite werd het duo door de dames en heren van de gevestigde hoge kunst – want Lodewijk de Boer stond echt niet alleen in zijn standpunt – weggezet als oninteressante prutsers. Schmidt had de nodige vrienden in die kringen en dekte zich in het voorwoord van het programmaboekje van haar eerste musical Heerlijk duurt het langst ironisch in: ‘Zal ik u eens wat zeggen? Ik hou niet van een mjoeziekul. Zo’n mjoeziekul is gewoon een toneelstuk dat niet opschiet.’

Met dat laatste zinnetje gaf ze Harry Bannink nog even een vrolijke schop na, want het schiet maar niet op in die mjoeziekuls vanwege de liedjes. En ze nam ook maar meteen choreograaf Gordon Marsh mee in haar bashing-rondje, terwijl die man al West Side Story en My Fair Lady op zijn cv had staan. ‘Even later gaat iedereen dansen op straat, zo maar, zonder dat er een draaiorgel in zicht is. Dans kan aardig zijn, als het helemaal gelijk is, maar dat is het haast nooit in Nederland.’

Na Heerlijk duurt het langst, met veel huiselijke twisten en het mooiste Nederlandse musicalnummer Het is over, maakten Schmidt en Bannink, naast allerlei andere klussen voor radio, tv en theater, in een moordend tempo nog zeven musicals, waaronder klassiekers als En nu naar bed en Foxtrot, het schrijnende beeld van de opgefokte jaren dertig met heldere verwijzingen naar de jaren zeventig.

Natuurlijk hield Schmidt wel van musicals, als er maar een degelijk verhaal met humor werd verteld. Toen haar gehele oeuvre met kinderverhalen, tv-series, hoorspelen en theater bij elkaar werd opgeteld, moest ook de hoge kunstliefhebber Annie M.G. Schmidt wel tot ‘de échte koningin van Nederland’ kronen.

Sanne Thierens, achternicht van producent Gislebert Thierens, die deel uitmaakte van het musicalteam rond Schmidt, heeft op basis van haar (Engelstalige) proefschrift met Mjoeziekul, hoe Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink de Nederlandse musical vormgaven een zeer leesbaar en ongelooflijk informatief boek geschreven over de musicals van Schmidt en Bannink.

Opkomst en ondergang

Een passende ondertitel zou zijn geweest De opkomst en ondergang van het musicalrijk van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink want bij de krimimusical De dader heeft het gedaan en het slotstuk Ping Ping verliep het schrijfproces steeds stroever en waren de recensenten ook aanzienlijk kritischer dan bij de eerdere toppers. De dood van producent John de Crane in 1981 hielp ook al niet en de musicalconcurrentie in de personen van Jos Brink/Frank Sanders en Joop van den Ende werd ook voelbaar.

Schmidt en Bannink werden door John de Crane regelmatig meegenomen naar Londen en New York om inspiratie op te doen. Meestal werd Schmidt behoorlijk chagrijnig van al dat lege, niksige showwerk, maar het tweetal had een grote bewondering voor Stephen Sondheim. En nu naar bed, over de twijfels in de liefde, was zowel muzikaal als inhoudelijk heel duidelijk geïnspireerd door Company. En ook in later werk van Schmidt druppelt Sondheim door.

Veel te rooskleurig

Aan de hand van een uitvoerige beschrijving van de inhoud van de acht musicals laat Thierens zien waar Annie M.G. Schmidt zelf stond, en dat was lang niet altijd de progressieve stem in het verhaal. Zo botste ze bijvoorbeeld met felle feministen, die vonden dat de positie van prostituees in Madam veel te rooskleurig werd beschreven.

Schmidt leverde op meerdere fronten strijd. In het bijzonder met haar vrienden van de grote kunst. Ze stond vaak tegenover de Canadese regisseur-choreograaf Paddy Stone, die van alles een shownummer wenste te maken, waardoor haar teksten de mist ingingen. Harry Bannink zadelde ze regelmatig op met flarden tekst en zinnen van ongelijke lengte waar hij dan maar weer wat van moest maken.

Thierens analyseert niet alleen scherp de teksten van Schmidt, maar beschrijft ook in detail de productionele problemen en oplossingen. Het schrappen van liedjes, of juist het toevoegen van eentje extra om de verkleding wat meer tijd te gunnen. De onmogelijk grote decors, het geldgebrek bij de vrije producenten.

Door de biografie Anna van Annejet van der Zijl kent Annie M.G. Schmidt eigenlijk nauwelijks geheimen meer. Van de andere musicalpijlers, John de Crane, Paddy Stone en zelfs van componist Harry Bannink, weten we beduidend minder. Die gaten worden door Thierens met stijl gevuld.

Het boek is opgebouwd als een musical met proloog, pauze, interlude (het overlijden van Wim Sonneveld) vier aktes, finale en een rolverdeling voor het programmaboekje. Dat komt een beetje geforceerd en suffig over, maar met de inhoud is werkelijk niets mis.

Mjoeziekul. Beeld -
Mjoeziekul.Beeld -

Non-Fictie

Mjoeziekul

Sanne Thierens

Nijgh & Van Ditmar, €24,99,

416 blz

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden