PlusAchtergrond

Operatie Nachtwacht: steeds dichter bij het geheim van de meester (en de verf)

Beeld ANP

De restauratie van De Nachtwacht is, naast een opknapbeurt, ook een kans om met behulp van de nieuwste technieken meer te leren over hoe Rembrandt werkte. Verfmonsters van het meesterwerk moeten duidelijkheid geven over verfdegradatie.

Het mes gaat in De Nachtwacht! Denk nu niet aan 1975, toen een verwarde man met een gekarteld tafelmes twaalf keer instak op het schilderij. Nu gaat het er vriendelijker aan toe. Het mes wordt gebruikt om verfmonsters te nemen, als onderdeel van de onderzoeksfase die aan de restauratie van De Nachtwacht (1642) voorafgaat. In de zomer wordt het onderzoek afgerond en kan het echte restauratie werk beginnen.

Net als in 1975 blijft De Nachtwacht op zaal. Maar waar destijds, als er werd gerestaureerd, nog gordijntjes dichtgingen, is nu het hele proces in de glazen ruimte die om het schilderij is gebouwd live te volgen voor het publiek.

Zo kon men er deze week getuige van zijn hoe Petria Noble, hoofd restauratie-atelier schilderijen van het Rijksmuseum, het mes in het werk zette om een verfmonster te nemen. Met als doel verfdegradatie op het schilderij te onderzoeken.

Kolenkachels

Verfdegradatie, om het simpel te houden, is hoe de verf in de loop der tijd door chemische processen is aangetast. Dat gebeurt bijvoorbeeld doordat het lood, dat in verfpigmenten is gebruikt, makkelijk reageert met de vetzuren uit de olie die in de verf zit. Of door zwavel die in de lucht zat en die regeert met de verf. Vroeger, toen De Nachtwacht nog hing in Het Trippenhuis, dat verwarmd werd met kolenkachels. Dat was ook niet echt goed voor het schilderij.

Het is, aldus , Annelies van Loon, natuurwetenschappelijk onderzoeker bij het Rijksmuseum, belangrijk om voor de restauratie te weten hoe en waar de verf is gedegradeerd. “Door verfmonsters te nemen, en die te onderzoeken, krijg je informatie over alle lagen van een schilderij en kun je precies te weten komen in welke laag iets is ontstaan. En wat er vervolgens aan gedaan kan worden.”

Deze week onderzoeken de verfdetectives van het Rijks de vlek die boven het hondje rechtsonder op De Nachtwacht zit. En nee, het is niet een bal waar de hond mee speelt. Meer dan waarschijnlijk is het een rozet op een schoen, zoals Rembrandt die ook schilderde bij Marten (van Oopjen).

Huh?

Die schoen zat weer aan het derde been van sergeant en lakenkoopman Rombout Kemp (1597-1653). Huh? Ja, uit eerdere scans is gebleken dat Rembrandt dat been schilderde, maar het later weer weghaalde, omdat hij Kemp anders positioneerde.

Komt die rozet nu weer door de verf heen? Of is er sprake van verfdegradatie? Om daar antwoord op te krijgen, moet het mes dus in De Nachtwacht.

Het mes in kwestie is een chirurgisch mes, een scalpel, waarmee nog geen millimeter diep in het doek wordt geprikt. Ook opmerkelijk: er wordt een post-it op het doek geplakt om het monster, mocht het van het mes vallen, weer op te vangen. En nee, dat is vanwege de dikke vernislaag niet schadelijk voor het doek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden