Scènes uit Stockhausens Aus Licht in de Gashouder.

Plus Klassieke muziek

Operatie geslaagd: álles aan Aus Licht is verbluffend

Scènes uit Stockhausens Aus Licht in de Gashouder. Beeld Ruth & Martin Walz/DNO

In de Gashouder klonk de afgelopen dagen vijftien uur muziek uit Karlheinz Stockhausens operacyclus Licht. Operatie geslaagd. Het verlangen naar een echte, integrale opvoering is er sterk door aangewakkerd.

“Om de historische waarde van Stockhausen te meten, moet je dat stuk een keer opvoeren, zodat je erover kunt oordelen,” zei Henk van der Meulen, de directeur van het Koninklijk Conservatorium in 2016, toen de plannen voor een integrale opvoering van de zevendelige operacyclus Licht. Die sieben Tagen der Woche ­wereldkundig werden.

Vanwege de kosten en de moeilijkheidsgraad kwam die integrale cyclus niet van de grond. Het compromis, dat de afgelopen dagen in de Gashouder was te zien en te horen onder de titel Aus Licht, verpulverde echter alle eventueel bestaande scepsis die rond de persoon Karlheinz Stockhausen en zijn muzikale universum moge bestaan. Dit werk is van een absolute buiten­categorie.

Álles aan de productie Aus Licht is verbluffend. Om te beginnen de locatie – de Gashouder is een magische ruimte. Dan de prestaties van de instrumentalisten en zangers, voor het leeuwendeel studenten van het Haags conservatorium. De klankregie van onder anderen Paul ­Jeukendrup en Jan Panis. De decors en vooral de belichting van Urs Schönebaum. 

Scènes uit Stockhausens Aus Licht in de Gashouder. Beeld Ruth & Martin Walz/DNO

De video’s van Chris Kondek en Robi Voigt. En het unieke theatrale vernuft van Pierre Audi en de algehele muzikale leiding van Stockhausens levens­gezellin Kathinka Pasveer, die ook nauwelijks kon geloven hoe magistraal het allemaal uitpakte (‘Stockhausen zou het allemaal fantastisch hebben gevonden’).

Aus Licht biedt vijftien uur muziek uit de operacyclus, verdeeld over drie lange en intensieve dagen, die de serieuze luisteraar betovert, ontroert en soms ergert, en in elk geval permanent verrast. Drie dagen lang zaten duizend mensen in aandachtige stilte te kijken en te luisteren, als getuigen van een mystiek muziekritueel waaraan je je wel móest overgeven, omdat de klanken en de beelden dit afdwongen. In mijn dertig jaar als muziekrecensent van deze krant heb ik, hoe hysterisch het misschien ook zal klinken, nog nooit zoiets moois – bij gebrek aan een beter woord – meegemaakt.

Stockhausens muziek is dan ook met niets en niemand te vergelijken. Elk stuk opnieuw getuigt van een onbegrensde klankfantasie; nooit komt hij met iets wat je verwacht of wat je zelf zou kunnen bedenken.

Dag 1

Licht vertelt het verhaal van Michael, Eva en Luzifer en gaat over liefde, conflict en verzoening. Kennis ervan kan het genot vergroten, maar eigenlijk is dat alleen in de eerste grote scène uit Donnerstag van belang. In Michaels Jugend heeft Stockhausen zijn autobiografie verwerkt (psychotische moeder wordt vermoord door de nazi’s; vader sneuvelt aan het front). 

De bijbehorende muziek is vooral vervreemdend, maar de beelden van Audi en Schönebaum zorgen voor diepe ontroering. ­Michaels Reise um die Erde is een meesterwerk; de zenit van Stockhausens componeren. Alleen al voor dit stuk zou je een kaartje kopen. En dan moeten de Unsichtbare Chöre, de volledig elektronische muziek waarmee de eerste dag afsluit, nog komen. Het publiek mag rondlopen. In het blauwe licht ontstaat spontaan een scène uit een niet-bestaande film van Tarkovski.

Dag 2

De Samstags-Gruss, een kort stuk voor koperblazers, wordt vanwege de pure schoonheid van de geprojecteerde abstracte beelden in zwart en rood een overweldigend emotionele ervaring. Audi’s enscenering is geen gewone enscenering; het is een kunstinstallatie met een geheel eigen poëzie. De lange fluitsolo Kathinka’s Gesang is duizelingwekkend.

Scènes uit Stockhausens Aus Licht in de Gashouder. Beeld Ruth & Martin Walz/DNO

In Luzifers Tanz zit een muur van blazers op een hoge tribune. Niet Stockhausens sterkste stuk. Wel weer zeer fraai: de Mädchenprozession, waarin een geweldig koor van jonge meisjes in witte gewaden de ziel streelt. Verpletterend is daarna het elektronische Freitags-Abschied, waarin een basgitaar onwaarschijnlijk inventief om een verzwegen puls heen danst.

Dag 3

Michael sneuvelt in zijn strijd tegen Luzifer. Soldaten met trompetten en trombones rennen door de gangpaden. Onthutsend mooi is daarna Pietà, een duet van sopraan en flügelhoorn, waarin geen normale noot voorkomt. Nog een hoogtepunt: Welt-Parlament, duizelingwekkende koormuziek. 

Tamelijk vreselijk en ronduit verschrikkelijk zijn daarna Orchester-Finalisten en het Helikopter-Streichquartett. Met Engel-Prozessionen eindigt Aus Licht in een verbijsterend totaal-chromatisch slotakkoord.

Ik ben hier voorlopig nog niet van hersteld.

Klassiek

Stockhausen – Aus licht

Gehoord 31/5, 1-2/6, Gashouder

Nog te horen 4, 5, 6, 8, 9, 10/6, aldaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden