PlusAchtergrond

Op zoek naar Europa in De Balie: ‘De brand in Moria werd 2500 jaar geleden al beschreven’

Repetitie van De Smekelingen, het stuk over en door gevluchte vrouwen dat Albrecht zelf regisseert. Beeld Jan Boeve

Donderdag start de derde editie van het Forum on European Culture met de voorstelling We the People van Yoeri Albrecht en Ivo van Hove. ‘De gele hesjes, Wilders, Baudet: ze beweren allemaal dat ze de stem van het volk vertegenwoordigen.’

De ­brand in het vluchtelingen-kamp Moria maakt goed duidelijk waar we het over moeten hebben, stelt Yoeri Albrecht (1967), ­directeur van De Balie, waar donderdag de derde editie van het Forum on European Culture van start gaat. “Het gaat erom wat voor soort cultuur wij willen zijn; hoe barmhartig; hoe open, hoe dicht; hoe nationalistisch, hoe internationalistisch?”

“Dat soort vraagstukken wordt beter in beeld gebracht en duidelijker geponeerd door schrijvers, filosofen, beeldend kunstenaars en journalisten dan door ambtenaren en politici, die vaak proberen om zo verhullend mogelijk te spreken over gecompliceerde issues,” zegt Albrecht. “Het verplaatsen in de ander is typisch iets wat een kunstenaar vaak beter kan dan een beleidsambtenaar.”

Europees volk

Re:Creating Europe was in 2016 het thema van de eerste editie van het Forum on European Culture, in 2018 was Act for Democracy het uitgangspunt. Komende week staat de rol van ‘het volk’ in het debat over de toekomst van Europa centraal. 

“Van de gele hesjes tot Geert Wilders en Thierry Baudet: ze beweren allemaal dat ze de stem van het volk vertegenwoordigen," zegt Albrecht. “Maar wie zijn de Europeanen? Is het waar, zoals sommige politici beweren, dat er helemaal niet zoiets bestaat als een Europese demos? Of leeft het idee van een Europees volk en een Europese democratie nog altijd?”

“Als je gelooft dat een demos bestaat uit hetzelfde bloed, is Europa het misschien niet, maar als je de leer aanhangt dat een demos iets is met een gezamenlijke rechtsgeschiedenis, een gezamenlijke cultuur en een gezamenlijke wilsverklaring, dan is Europa wel degelijk een demos.”

Diemen-Zuid

Albrecht probeert via een achterdeur een inhoudelijke boodschap te brengen, maar het risico ­bestaat – ook omdat veel programma’s in het Engels zijn en er entree moet worden betaald – dat het bij prediken voor eigen parochie blijft. “Dat gevaar loop je altijd. Maar we doen hier al jaren ons best om voortdurend álle kanten te belichten. Door programma’s samen te stellen waarin we verschillende stemmen laten horen, en je dus een breder publiek aanspreekt. Iedereen kan online ook gratis meekijken.”

Door Europa via de kunsten bespreekbaar te maken, hoopt Albrecht ook mensen te bereiken die geïnteresseerd zijn in Ivo van Hove of de ­activistische Spaanse beeldend kunstenaar ­Fernando Sanchez Castillo en wellicht wat minder in Europa. “Twee jaar geleden, toen we het over de staat en nationalisme hadden, deden minister Ingrid van Engelshoven en Lange Frans mee in een collagevoorstelling die ik met Ivo van Hove had gemaakt. Nu wil ik niet beweren dat toen meteen heel Diemen-Zuid in De Balie zat, maar we doen echt ons best om de boodschap pluriform en verrassend te brengen.”

1028 drenkelingen

Zo worden tijdens het festival in de bovenfoyer en de trap van De Balie 1028 identieke plastic beeldjes van Fernando Sánchez Castillo tentoongesteld. Ze zijn gemodelleerd naar de iconische foto die Santi Palacios maakte van een Afrikaanse immigrant die probeert Spaans grondgebied binnen te komen door over het hek om Melilla te klimmen. 

1028 is het geregistreerde aantal mensen dat in 2019 verdronk toen zij probeerden de Middellandse Zee over te steken om Europa te bereiken. “Het is een krachtig beeld. Is de man op de paal ooit Europeaan ­geworden? Woont hij in Europa, maar zonder papieren? We weten het niet. We weten niet eens of het hem gelukt is Europa te bereiken.”

Sterrenkoks

De sterrenkoks Joris Bijdendijk en Elena ­Arzak verkennen de Nederlandse, Baskische en Europese identiteit door te kijken naar wat er elke dag op ons bord ligt: bestaat er zoiets als een Europese keuken? Straatvoetbalprof en sociaal ondernemer Rocky Hehakaija en de voetbal­historici David Goldblatt en Simon Kuper behandelen de ongemakkelijke relatie van voetbal met nationalisme en racisme, maar ook het vermogen van de sport om mensen nader tot elkaar te brengen tijdens Football: the People’s Game.

Het Forum begint donderdagmiddag met We, the People/Wir sind das Volk, een ‘collagevoorstelling’ die Albrecht samen met Ivo van Hove maakte. “Ik heb het thema bedacht, vervolgens zijn we samen gaan brainstormen en associëren. Wie zijn eigenlijk de mensen die roepen dat ze het volk vertegenwoordigen? En op grond waarvan?”

Daar heeft Albrecht vervolgens teksten bij gezocht, van Thierry Baudet tot Édouard Louis en van de bijbel tot Bertolt Brecht. “Het is een levend essay, schitterend gemonteerd door Ivo, en voorgedragen door acht topacteurs. Deze manier van werken past goed in de visie op podiumkunst die ik in De Balie probeer te ontwikkelen; we trachten hier een soort podiumkunst te maken die journalistiek, politiek, theater en beeldende kunst integreert. En dat werkt – we worden erom geprezen door de Raad voor Cultuur.”

Brand in Moria

Albrecht regisseerde zelf ook een stuk: De Smekelingen van de Griekse tragediedichter Aeschylus. “Veel mensen denken dat ik directeur van De Balie ben geworden uit journalistieke interesse, maar eigenlijk was het ook wel uit podiuminteresse. De Balie is een podium; ik maak hier al tien jaar lang iedere dag een voorstelling, dus het was een heel logische stap.”

Hij zag het stuk vorig jaar bij het Theater of War in The Bronx, in de regie van Bryan Doerries. “Smekelingen vertelt het verhaal van een groep vrouwen die op de vlucht zijn voor een gedwongen huwelijk en huiselijk geweld en asiel zoeken in een voor hen onbekende stad. De koning van de stad twijfelt: moet hij de vrouwen toelaten, en wat zullen de gevolgen zijn? We hebben de tekst laten vertalen door Hafid Bouazza en er een Europese versie van gemaakt.”

Het koor ­bestaat uit negen Nederlands-Koerdische vrouwen, die allemaal zelf ervaring hebben met vluchten. “Toen zij de tekst lazen, herkenden ze allerlei scènes uit hun eigen leven. Dat zegt wat over kunst, maar ook over de condition humaine: die brand in Moria werd 2500 jaar geleden al door Aeschylus beschreven.”

Forum on European Culture: 17 t/m 20 september in De Balie. Meer info, online meekijken en kaart­verkoop via cultureforum.eu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden