Op het Hembrugterrein vind je cultuur in plaats van kogels

Op het Hembrugterrein zullen kunstenaars, ­winkels, woningen en bedrijven straks de ­herinneringen verdringen aan de fabricage en opslag van munitie.

De munitiefabriek van Eurometaal in 1988. Beeld ANP

Het Hembrugterrein aan het Noordzeekanaal is 45 hectare groot en telt 140 gebouwen, waaronder 50 gemeentelijke en rijksmonumenten. Vanaf 1895 was het terrein afgesloten van de buitenwereld; een eeuw lang werd er op grote schaal munitie vervaardigd, opgeslagen en getest. In de hoogtijdagen, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, werkten er ruim achtduizend man bij het Staatsbedrijf der Artillerie Inrichtingen.

Toen Defensie in de zomer van 2000 bekendmaakte het militair oefen­terrein te gaan verlaten, lieten projectontwikkelaars direct hun begerige oog vallen op het Hembrug­terrein. In 2002 waren er plannen voor een ‘traktatiepark’: de Chocoladefabriek, gebaseerd op Roald Dahls Sjakie en de chocoladefabriek.

De Bijlmerbajes zou naar het Hembrug­terrein verhuizen, en ook het Secureon, een museum voor politie, brandweer en ambulancezorg, moest op het Hembrugterrein ver­rijzen.

In het voorjaar van 2008 wilde Zaanstad ‘creatieve bedrijven’ in de eeuwenoude, in deplorabele staat verkerende gebouwen vestigen; het Hembrugterrein moest één geheel gaan vormen met de noordelijke IJoever in Amsterdam.

Het rijk wilde het gebied wel aan een ontwikkelaar verkopen, maar alleen als die vooraf alle kosten van de sanering van het sterk vervuilde gebied en het opknappen van de bijzondere gebouwen wilde betalen. Vanwege de grote financiële risico’s was er geen koper te vinden.

Begin 2013 werd op het Hembrugterrein onderzoek gedaan naar het giftige mosterdgas, maar de speurtocht leverde niets op.

In maart 2017 maakte Amerborgh, de investeringsmaatschappij van ondernemer en filantroop Alex Mulder, die ook de eigenaar is van Felix Meritis, De Nieuwe Liefde, de Rode Hoed en het Compagnietheater, bekend dat er een kunstencentrum komt in de voormalige patronenfabriek op het Hembrugterrein: Het HEM, huis voor eigentijdse cultuur.

Op het gebouw moesten drie extra bouwlagen komen, voor een 160 kamers tellend hotel en een restaurant, naar een ontwerp van Rem Koolhaas van het Rotterdamse architecten­bureau OMA.

In januari 2018 is het Hembrug­terrein door het rijk voor 41 miljoen verkocht aan projectontwikkelaar ABC Planontwikkeling, die er duizend huur- en koophuizen wilde bouwen, én bedrijven, winkels en kantoren. In april 2019 vernietigde de Raad van State echter het bestemmingsplan voor de herontwikkeling van het terrein, nadat een aantal ­bedrijven, waaronder het Haven­bedrijf Amsterdam, bezwaar had ­gemaakt tegen de plannen. De ­gemeente Zaanstad moet nu een nieuw bestemmingplan maken, met beduidend minder woningen. Dat kan nog jaren gaan duren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden