PlusAchtergrond

Op de grootste filmset aller tijden stond een complete Sovjet­stad

Beeld uit de film Servants, in hypnotiserend zwart-wit.

Terwijl de Duitse actualiteit na de aanslagen in Hanau wordt beheerst door het oplaaiende fascisme, eist in het programma van het filmfestival van Berlijn de totalitaire Sovjet-staat de aandacht.

Het project DAU van de Russische regisseur Ilja Khrzhanofski stond de afgelopen dagen volop in de aandacht op het filmfestival van Berlijn. Vooral dankzij competitietitel DAU Natasha, een van de twaalf speelfilms die zijn voortgekomen uit DAU.

Voor dat megalomane project stampte Khrzhanofski op de grootste filmset aller tijden een complete Sovjet­stad uit de grond. Er werd ruim drie jaar gefilmd op het terrein, dat werd bevolkt door acteurs, veelal amateurs, die min of meer zichzelf speelden en er min of meer permanent in hun rol waren. De afgelopen jaren deden al de wildste verhalen de ronde over wat er op die set moet zijn voorgevallen, en het hardvochtige Natasha doet niets om die geruchten te weerleggen.

Jonge priesters

Integendeel: Khrzhanofski en co­regisseur Jekaterina Oertel drukken zowel in de brute KGB-verhoorscène waarop de film uitloopt als in de lange (en vaak saaie) aanloop daarnaartoe de ‘echtheid’ van wat je ziet. Ze benadrukken dat deze acteurs niet allemaal professioneel geschoold zijn, bijvoorbeeld doordat sommigen recht in de camera kijken. En ze benadrukken dat er extreme dingen zijn gebeurd tijdens de opnamen, door bij een seksscène de penetratie expliciet in beeld te brengen.

DAU is lang niet de enige film op de Berlinale waarin de hoogtijdagen van het communisme weerkeren. Juist enkele van de beste films die er tot nu toe te zien waren, brengen die recente geschiedenis op verschillende manieren opnieuw tot leven.

Zoals Servants van de Slowaakse regisseur Ivan Ostrochovský, te zien in het programma Encounters, de nieuwe ‘tweede competitie’ van het festival. In contrastrijke, hypnotiserende zwart-witbeelden vertelt de film over een katholiek seminarie in het communistische Tsjecho-Slowakije van de vroege jaren tachtig. Via de geloofsstrijd van twee jonge priesters in wording vangt Ostrochovský hoe de kerk moest zwichten voor de communistische regeringsfunctionarissen. Indrukwekkend maakt hij daarbij, vooral via de onderhuids schurende soundtrack, invoelbaar hoe alom­tegenwoordig de controle van de geheime dienst was.

Datzelfde wordt nog meedogen­lozer benadrukt in Radu Judes documentaire Uppercase Print, die zich afspeelt in dezelfde tijd, maar dan in Roemenië. De film is gebaseerd op een documentaire-toneelstuk, en doet geen enkele poging die oorsprong te verbergen. Op felgekleurde, uiterst gestileerde sets lezen personages recht in de camera flarden voor uit de politiedossiers rond de zaak van een tiener die politieke leuzen op een muur kalkte. Om dit schijnbaar onschuldige vergrijp te bestraffen, wordt door de geheime dienst alles uit de kast getrokken: zijn vrienden en familieleden worden één voor één tot informant gemaakt.

Berlijnse Muur

Twee films in het hoofdprogramma draaien met wijdere cirkels om de nalatenschap van het communistische verleden heen, specifiek van dat van de stad Berlijn zelf. De documentaire The American Sector van de Amerikaanse experimentele filmmakers Courtney Stephens en Pacho Velez (buiten competitie vertoond als Berlinale Special) zet daarbij geen voet op Duitse grond.

De filmmakers spoorden alle losse delen van de Berlijnse Muur op die tegenwoordig in Amerika te vinden zijn. Ze vonden de betonnen, met graffiti bekladde stukken muur in musea en bij meerdere presidentiële bibliotheken, maar ook in de tuinen van kunstverzamelaars of zomaar op een schijnbaar willekeurige straathoek. Via de gesprekken die ze met de eigenaren of toevallige passanten hebben, verbinden ze deze historische artefacten op subtiele wijze met de muren die ook vandaag de dag weer opgeworpen worden.

En dan was er nog Undine van de Duitse regisseur Christian Petzold, tot nu toe een van de sterkste films in de wat tamme competitie. Het ogenschijnlijke simpele liefdesverhaal krijgt vele diepere lagen doordat ­Petzold het expliciet verbindt aan de recente geschiedenis van de stad ­Berlijn sinds de val van de Muur, nu ruim dertig jaar geleden.

Dat benadrukt hij met rijke symboliek rond breuklijnen en bruggen. Zonder dat Petzold het expliciet benoemt, wordt zijn titelpersonage (haar naam betekent niet voor niets ‘golf’) in de liefdesdriehoek waarin ze verzeild raakt, heen en weer getrokken tussen Oost en West.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden