Plus Boekrecensie

Ook in zijn vijfde roman schrijft Stephan Enter ijzersterk

Bestaat er een Hollandser romanthema dan geloofsafval? Of specifieker: dan afvallen van het gereformeerde geloof? De voorbeelden zijn bekend, een beetje lezer dreunt de goddeloze schrijversnamen op zoals een brave gelovige de boeken van het Oude Testament: Wolkers, ’t Hart, Siebelink, Treur. De laatste paar jaar schreven ook Rob van Essen en Marieke Lucas Rijneveld er met succes over. Je zou de gereformeerden er bijna voor bedanken.

Na dit ultieme Nederlandse romanthema komt er een hele tijd niks. Maar met een beetje goede wil kun je ‘onze’ omgang met de voormalige koloniën een niet onverdienstelijke tweede plek toebedelen. Van Multatuli, via Couperus en Haasse, tot aan hedendaagse auteurs zoals Theodor Holman en Alfred Birney: stuk voor stuk schreven zij over Nederlands-Indië, en in het bijzonder over kolo­niale wandaden en generaties lang voortwoekerende trauma’s met Indische wortels.

Ingeslapen dorpje

In zijn vijfde roman, Pastorale, combineert Stephan Enter (1973) die twee ultiem Hollandse romanwerelden. Hij laat ze zelfs vrij letterlijk naast elkaar bestaan, in een ingeslapen dorpje, middenin de jaren tachtig. In Brevendal – een anagram van Barneveld, waar Enter zelf opgroeide – bevindt de gereformeerde wijk zich vlak naast een Molukse wijk. Er had evengoed een oceaan of twee tussen kunnen liggen: de gereformeerden mijden de Molukse nieuwkomers als de pest en beschuldigen hen van alle mogelijke wandaden.

Vijfdeklasser Oscar de Vree krijgt de taak om een tijdelijk afwezige Molukse klasgenoot zijn huiswerk te brengen. Het is de aanzet tot een broeierige, verwarrende zomer, en een reeks ontmoetingen die Oscar zich zal blijven herinneren als ‘de belangrijkste gebeurtenis van zijn jeugd.’

Ondertussen brengt ook Oscars oudere zus Louise de zomermaanden door in Brevendal. In tegenstelling tot haar meegaande broertje, is Louise uitgesproken en confronterend. En boven alles is ze kwaad. Kwaad op haar leeghoofdige medestudenten, kwaad op haar moeder, die met de zondag religieuzer wordt, kwaad op de hele gemeenschap van Brevendalse gereformeerden, die haar haar jeugd hebben afgepakt.

Nu, als teruggekeerde student uit de stad, verzet ze zich in woord en daad tegen de achterlijkheid van het geloof. Dat leidt tot vermakelijke, bijtende betogen en felle discussies. Maar heel nieuw zijn haar formuleringen en onderbouwingen niet, en haar geloofsafval zorgt bij de lezer eerder voor een glimlach dan voor medelijden. Daar lijkt Enter ook niet op uit: niet voor niets speelt Louises verhaallijn zich jaren na haar geloofsafval af. In Pastorale zien we vooral nasmeulende restjes verzet.

Rijke stijl

Oscars zomerdrama speelt zich wél op het moment van vertellen af, maar zijn worsteling groeit ook niet uit tot een grote persoonlijke crisis. In elk geval niet van het soort dat de lezer omver blaast. Daar lijkt Enter ook niet op te mikken: hij zet de gebeurtenissen nooit vet aan en schroeft de spanning of het conflict niet tot ondraaglijke hoogten op.

Dat heeft hij op zichzelf ook niet nodig: de spanning in Pastorale zit ‘m vaak in ogenschijnlijk kleine voorvallen als een gevonden portemonnee, een uitgestelde mededeling of een opgeblazen dorpsroddel. En misschien meer dan door Oscars en Louises zorgvuldig opgebouwde verhaallijnen, prikkelt de roman door Enters indrukwekkend rijke stijl.

Net als in zijn vorige werk schrijft hij aan een stuk door ijzersterk. Vrijwel alles wat hij beschrijft, roept hij in rake, kleurrijke details tot leven. En toch. Toch blijf je achter met het gevoel dat je een knappe, maar te weinig onontkoombare roman gelezen hebt. Enters onnadrukkelijk goede zinnen hadden een iets nadrukkelijker – iets nadrukkelijker pijnlijk – drama verdiend.

Fictie

Stefan Enter
Pastorale
Van Oorschot, €22,50
288 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden