Plus

Ook in het stuk van De Verleiders klopt niet alles

Theatergroep De Verleiders trapt donderdagavond in Carré de voorstelling #niksteverbergen af. Na het debacle in DWDD rijst de vraag: welke (on)zin verkondigen de acteurs op het toneel?

De formule in de nieuwe voorstelling van De Verleiders is dezelfde als die bij vorige voorstellingen: toneel versus kleine colleges Beeld Raymond van Olphen

Nee, dat optreden in De Wereld Draait Door ging de heren van De Verleiders niet soepeltjes af. Eind januari mochten Pierre Bokma, Victor Löw, George van Houts, Tom de Ket en Leopold Witte hun nieuwste voorstelling pluggen: #niksteverbergen, over internetprivacy en big data.

Aan de tafel van Matthijs van Nieuwkerk verkondigden ze onjuistheden en doemscenario's: de AIVD zou te pas en te onpas onschuldige burgers volgen, er zou geen regelgeving voor smartphones zijn en betaalapp Tikkie was onveilig.

Techexperts ontkrachtten de nonsens, minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) reageerde gepikeerd, Van Nieuwkerk onderbrak een dag later zijn uitzending om toe te geven dat hij te weinig kritische verbazing had getoond. Toch zullen heel wat mensen #niksteverbergen gaan bezoeken. Vanaf vanavond staat de voorstelling zeven keer in Carré.

De afgelopen jaren hebben De Verleiders furore gemaakt met hun formule waarbij ze maatschappelijke problemen aan de kaak stellen overgoten met een theatersausje, een genre dat stand-upcollege wordt genoemd. Zelf spreken ze van een 'subtiele samensmelting tussen feit en fictie'.

Evelyn Austin van Bits of Freedom, de stichting die digitale burgerrechten verdedigt, vertelt dat er op de burelen van Bits of Freedom werd gelachen om het gewraakte tv-item. "Het had DWDD gesierd als ze naast de acteurs ook een expert hadden uitgenodigd. Voor mij ligt daar het grotere probleem."

Austin mocht, net als Het Parool, kijken bij een try-out van #niksteverbergen. Wat klopt er van de doemscenario's die De Verleiders verkondigen?

Gevaren van nieuwe betaalmethodes
De voorstelling bestaat zoals gewoonlijk uit twee gedeeltes: een fictief toneelstuk en vier praatjes die De Verleiders geven als zichzelf.

"Ik sta hier nu even gewoon als George, dus denk dat uniform even weg," zegt George van Houts bijvoorbeeld. Zijn college gaat over de toekomst van betalen, waaronder de nieuwe Europese betaalwet PSD2, waarmee bedrijven (na toestemming) toegang kunnen krijgen tot bankgegevens als je saldo en transacties. Van Houts heeft het net als in DWDD over wearables: gadgets als horloges, sleutelhangers en ringen waarmee je contactloos kunt betalen.

"Het edele beroep van zakkenroller zal er heel anders uit gaan zien," zegt Van Houts. "Daar heb je geen vingervlugheid meer voor nodig. Je doet een draadloos pinapparaat in een plastic tas, gaat door een menigte, stoot wat mensen aan en woep! 25 euro van je rekening af."

Volgens de Betaalvereniging Nederland zijn er nul gevallen bekend van dergelijke diefstal. Het is te veel gedoe - je moet het apparaat maximaal vijf centimeter van de gadget afhouden - en levert te weinig op.

"Ik was niet zo gecharmeerd van dat stukje," zegt Austin. "Dit is niet het meest urgente waar mensen zich zorgen over hoeven te maken. Wat ik veel belangrijker vind - en wat De Verleiders ook aanstippen - is dat het datagraaien van die grote techbedrijven mogelijk nog een stap verder gaat met de wet PSD2. Op het moment dat je bedrijven toegang geeft tot je bankgegevens gaat dat hoe dan ook misbruikt worden."

We hebben geen vat op algoritmes
Het schandaal rond Cambridge Analytica, het databedrijf dat profielen van tientallen miljoenen Facebookgebruikers inzette om verkiezingen te beïnvloeden, komt uiteraard ook aan bod. Viktor Löw vat het schandaal samen en eindigt met een 'beangstigende' boodschap: het zelflerende algoritme dat profielen in kaart brengt, is vele malen intelligenter dan wij. Zo intelligent, dat de mens het niet meer kan begrijpen, stelt Löw.

"Het klopt dat wij niet meer weten welke opdrachten zelflerende algoritmes zichzelf geven," zegt Austin. "De reden dat jij een bepaalde post of advertentie op Facebook te zien krijgt, ligt aan misschien wel tienduizend variabelen: allemaal informatie over jou, je contacten en je klikgedrag."

"Computers kunnen daar heel snel complexe berekeningen mee maken, en voor mensen is die berekening in theorie te begrijpen, maar in de praktijk vaak onmogelijk."

Dat zelflerende algoritmes gevaren kunnen opleveren, beaamt Austin.

"In een notitie van het ministerie van Economische Zaken wordt een situatie geschetst waarin zelflerende algoritmes, van bijvoorbeeld webwinkels, zonder menselijke tussenkomst kartels vormen doordat ze leren dat dat meer oplevert dan concurrentie. Dat vormt een groot risico voor het mededingingsrecht en voor de consument."

De onschuldpresumptie brokkelt af
Tom de Ket spreekt over het Systeem Risico Indicatie (SyRI). Het in 2014 gelanceerde systeem gebruikt een waslijst aan persoonsgegevens, zoals boetes, huisvesting, toeslagen en schulden, om een risicoprofiel te maken waarmee belasting- en uitkeringsfraude opgespoord wordt. "Iedereen kan door SyRI worden gescreend," zegt De Ket in de voorstelling. "Voor de overheid is kennelijk iedereen bij voorbaat verdacht."

Austin: "Ik vond dit heel vet. De onschuldpresumptie, het idee dat je pas in het vizier van de overheid komt als je iets verkeerd hebt gedaan, halen we compleet onderuit door goedkopere en makkelijkere surveillance. Dat zie je ook in de plannen voor predictive policing. De politie wil graag via bepaalde kenmerken misdaad voorspellen."

"In Roermond word je binnenkort bij een groot winkelcentrum vriendelijk welkom geheten door de politie als je aan een bepaald profiel voldoet. Ik vind dat heftig. Bij het afbrokkelen van de onschuldpresumptie hoort ook het sleepnet van de geheime diensten. Die harken nu heel veel communicatie binnen om vervolgens te kijken of er iets verdachts tussen zit. Dan is de inbreuk op de privacy van de burger al gepleegd."

Geen wetten voor techgiganten
Tijdens een voordracht over de macht van de vijf grootste techbedrijven (Facebook, Google, Amazon, Apple en Microsoft) ging het mis, zegt Austin. Leopold Witte vertelt dat deze bedrijven, van oorsprong al tegen regulering en staatsbemoeienis, vrijelijk hun gang kunnen gaan. "Wat kan de overheid doen? Helemaal niets. Ze zijn te groot voor de wetten van een nationale staat."

Austin: "De macht van de Googles en Facebooks van deze wereld is heel groot, en ik denk dat we die massaal onderschatten. Ik merk in mijn werk dat mensen die zich voor het eerst in deze materie verdiepen, schrikken van de hoeveelheid data die ze online achterlaten, met hoeveel partijen dat gedeeld wordt, en hoe weinig zicht ze daarop hebben."

Maar dat er geen wetten bestaan voor deze bedrijven, klopt niet. "In Frankrijk en Duitsland bestaat nationale wetgeving die Facebook aan banden legt; welke maatregelen ze bijvoorbeeld moeten treffen om haatzaaierij tegen te gaan. Daar heeft Facebook zich gewoon aan te houden."

"De EU is ook aan het bekijken hoe ze de macht van de platforms via wetgeving kan inperken. En vergeet niet dat we sinds vorig jaar de AVG hebben, de Algemene verordening gegevensbescherming: privacywetgeving die in de hele EU geldt."

"Elk bedrijf dat hier zit of zich richt op Europese consumenten moet zich daaraan houden. Die wet is goed voor burgers. Ik zeg niet dat er niets mankeert aan de initiatieven van de wetgever, maar er wordt zeker wel iets gedaan."

Tom de Ket reageert:

"Wij vervullen als theatermakers de klassieke rol van de nar. Wij provoceren en overdrijven om dingen aan de kaak te stellen. Maar we verrichten voor onze voorstellingen wel degelijk grondig onderzoek. Niets uit de voorstelling is uit de lucht gegrepen, dat blijkt nu wel. Bij DDWD heb ik overigens één ding gezegd dat niet klopte, namelijk dat wij geen deskundigen raadplegen. Ik bedoelde: geen belanghebbenden."

"Bij De Verleiders bieden dit soort lobbyisten zich regelmatig aan. Kennelijk willen ze ons publiek beïnvloeden. Zodra een voorstelling eenmaal staat, gaan we met iedereen in discussie. We staan open voor dialoog, graag zelfs."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden