Plus PS

Online zwelgplek VPRO: je onderdompelen in misère

Als tegenreactie op de huidige geluksobsessie zet de VPRO de zware kant van het leven in de schijnwerpers. Op de online 'zwelgplek' kun je je naar hartelust onderdompelen in misère.

Beeld Jip van den Toorn

De westerse jongvolwassene heeft een wonderlijke obsessie die sterker is dan die van twintigers en dertigers in vorige tijdperken. Namelijk: geluk. De moderne levensdoelen zijn niet langer (veel) geld verdienen, kinderen op de ­wereld zetten of een droombaan bemachtigen, maar ­simpelweg gelukkig zijn.

Maar hoe word je dat als zo'n beetje alle opties tot de mogelijkheden behoren? En je op sociale media continu wordt geconfronteerd met honderden posts van mensen die het Grote Geluk al wel hebben getraceerd?

De millennial heeft een zware dobber aan ­gelukkig worden, blijkt ook wel uit de vele klachten over angst, stress, eenzaamheid, en in de ergste gevallen burn-out en depressie. Het is daarom niet verwonderlijk dat er de laatste jaren een heuse geluksindustrie is ontstaan.

Naast de onwaarschijnlijke hoeveelheid zelfhulpboeken zijn er hordes bloggers en online goeroes opgestaan die je via hun bijdragen op Instagram en YouTube willen leren happy, mindful en 'in het moment' te leven. Gelukkig zijn lijkt een hype geworden.

Toch klinkt er ook een tegengeluid, dat steeds luider wordt. De afgelopen jaren hebben verschillende wetenschappers de negatieve kanten van die misplaatste geluks­obsessie uit de doeken gedaan, zoals de Amerikaanse psychologen Brené Brown (beroemd van haar Tedtalk over kwetsbaarheid, met ruim 7 miljoen views) en Emily Esfahani Smith.

Mark Manson
De eveneens Amerikaanse Mark Manson, een blogger met een enorme aanhang, schreef daarbij een grote bestseller: The Subtle Art of Not Giving a Fuck. Manson vindt dat we geobsedeerd zijn geworden door 'onrealistisch positieve verwachtingen'.

Mede door sociale media is er een ­perfectiewedloop ontstaan waarbij iedereen probeert een mooier, beter en succesvoller leven te leiden. En die wedloop zorgt ervoor dat je focust op wat je níet hebt, en je buurman of collega wel - en laat je een onhaalbare illusie najagen.

En wanneer je je akelig voelt en geconfronteerd wordt met Instagramfoto's waarop bekenden of onbekenden het leven uitbundig vieren, wordt je rotgevoel bovendien alleen maar erger.

Mansons oplossing: omarm je tekortkomingen, accepteer je onzekerheden en laat je ­falen los. Kies een paar prioriteiten en maak je verder niet te druk, want lijden hoort bij het leven en door falen kom je júist vooruit. 'De meesten van ons worstelen zich door het leven door te veel fucks te geven in situaties die geen fucks verdienen,' schrijft Manson.

Zijn levensvisie raakt klaarblijkelijk een snaar: hij verkocht ruim twee miljoen exemplaren van het boek. De Edele Kunst van Not Giving a Fuck staat hier voor de 37ste week in de CPNB bestseller top 60.

Zelfcriticus
De Amsterdamse regisseur Eefje Suijkerbuijk (30) strijdt sinds ze een tijd niet lekker in haar vel zat tegen die geluksobsessie. "Ik heb tijdens mijn studie aan de toneelschool in Maastricht een heel aanwezige zelfcriticus ontwikkeld. Ik had veel angst voor de beoordelingen van docenten, en heb een strategie ontwikkeld waarbij ik alvast mezelf helemaal neerhaalde zodat zij me niet meer konden raken. Nogal destructief."

Suijkerbuijk werd behoorlijk somber toen ze merkte dat die zelfcriticus ruim tien jaar later nog ronddwaalde in haar gedachten. Terwijl ze bezig was dat stemmetje de bons te geven en met vrienden en een ­psycholoog sprak, merkte ze dat de malaise alleen maar erger werd als ze dat gevoel ging veroordelen - waar Manson ook al over schreef.

"Ik ging me kut voelen om dat ik me slecht voelde, en mezelf daarom soms straffen. Wat stom dat je jezelf wéér zo slecht voelt, dacht ik. Je kunt ook helemaal niks." Breed lachend: "Dan wordt het wel vicieus."

Een filmpje van de Belgische psychiater en hoogleraar Dirk De Wachter, die al jaren betoogt dat mensen moeten leren een beetje ongelukkig te zijn en de minder prettige zaken van het aardse bestaan moeten leren aanvaarden, was een eyeopener.

"Dat was nieuw voor mij: ongelukkig leren zijn. En eigenlijk is het ook heel raar dat we allemaal een rijk palet aan gevoelens ervaren, maar die aan de zwaardere kant van het spectrum willen verbannen en er niet met anderen over willen praten. Je verdrietig of klote voelen hoort er gewoon bij - en volgens mij is het veel ­louterender om door dat gevoel heen te gaan in plaats van het weg te drukken."

Eén strikte voorwaarde
Terwijl Suijkerbuijk zich verdiepte in hoe dat ongelukkig zijn precies in z'n werk gaat, ontstond al snel het verlangen om een plek in te richten waar een collectief ongeluks­gevoel kon worden gefaciliteerd. "Dat moest op internet, want als ik me eenzaam of slecht voel, zit ik toch vaak ­achter de computer, alleen op de bank."

De VPRO zag brood in Suijkerbuijks plan, dus gaat morgen haar 'zwelgplek' online: een site voor mensen in mineur. Ze vroeg schrijvers, fotografen, kunstenaars en muzikanten met een aantrekkingskracht tot de zwaardere kant van het leven om werk voor de zwelgplek te maken, zodat bezoekers zich volledig kunnen onderdompelen in de mistroostigheid en ellende.

Suijkerbuijk had één strikte voorwaarde: hun bijdragen mochten de ellende niet goedpraten - en je moest er het liefste een beetje om kunnen lachen.

Zo ging columnist Marcel van Roosmalen samen met fotogaaf Jan Dirk van der Burg naar de meest troosteloze plekken in Van Roosmalens geboortedorp Velp, en maakte ­Nico Dijkshoorn een podcastserie waarin hij mensen aanspreekt op irritant gedrag.

"De gewoonte om films na te vertellen bijvoorbeeld. Dat is altijd kut. Of hij bespreekt waarom mensen op verjaardagen toch zo vaak cadeaus ­geven die ze vooral zélf leuk vinden."

Depriwave
Je vindt er ook liedjes van 'depriwave'-muzikant Stippenlift, een zwartgallig verhaal van Herman Brusselmans, ­tragikomische foto's van Peter Hermanides en pijnlijke sketches van Treurteevee en Toren C.

Voor wie graag iets kwijt wil, is er de afdeling 'ruil je rampspoed'. Tik een ­faliekante mislukking, gênante uitglijder of pijnlijk liefdesverhaal op en je krijgt van een andere, anonieme ­gebruiker net zo'n verhaal terug.

Suijkerbuijk hoopt dat de zwelgplek herkenning en troost kan bieden. "Dat mensen weer even weten dat ze niet de enige sukkel zijn die niet weet wat ie met z'n leven aan moet en maar wat aan loopt te rotzooien. Ik vind het tof dat er straks ook een online plek is waar de zwaarmoedige kant van het leven in de spotlight mag staan."

De zwelgplek is vanaf morgen te bezoeken op vpro.nl/zwelgplek.

Gevoelens delen via sociale media

Er valt wat te zeggen voor het ventileren van negatieve emoties op ­internet, blijkt uit onderzoek van ­communicatiewetenschapper ­Sophie Waterloo.

Zij promoveerde ­vorige week aan de Universiteit van Amsterdam op een studie naar wat voor effect het op iemand heeft als hij of zij zich op een of andere manier uit in een persoonlijk bericht op sociale media.

Omdat er in de media veelal kritische geluiden klinken als het gaat over de invloed van sociale media - mensen zouden onrustig, ongelukkig of narcistisch worden van de continue berichtenstroom - besloot ­Waterloo te kijken of die zorgen ­terecht zijn.

En wat bleek: een positieve emotie wordt meestal groter nadat deze ­gedeeld wordt op sociale media, maar een negatieve emotie juist kleiner.

Wie een negatief gevoel deelt, bijvoorbeeld door op ­Facebook te posten dat je je slecht voelt omdat je relatie uit is, voelt zich daarna meestal beter. Het rotgevoel zwakt af en maakt plaats voor opluchting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden