Plus PS

Onduidelijkheid over tv-debatten: Wie is er van de partij?

In aanloop naar de verkiezingen op 15 maart plannen ­tv-zenders hun debatten. Maar dat verloopt nogal stroef: RTL wordt mogelijk geboycot en de NOS liet het lot beslissen.

V.l.n.r.: lijsttrekkers Geert Wilders, Mark Rutte, Emile Roemer en Diederik Samsom tijdens het RTL premiersdebat in 2012 Beeld RTL

Terwijl jonge honden Arjen Lubach (Zondag met Lubach, rubriek 'Kutten met Rutte') en Tim Hofman (#POLERTIEK en platform De Stembus) zich op een originele manier mengen in de Tweede Kamerverkiezingen van maart, gaat de organisatie van de traditionele radio-en tv-debatten van de NOS, EenVandaag en RTL moeizaam.

Politieke partijen bemoeien zich hevig met de totstandkoming ­ervan: Jantje wil niet met Pietje praten en Pietje niet met Klaas. En zeker niet als Japie er ook nog bij is. Vrijwel elke organiserende partij ervaart moeilijkheden: Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) dreigen het eerste RTL-debat (op 26 februari in de Rode Hoed) te boycotten als er meer dan vier lijsttrekkers worden uitgenodigd.

Erg jammer
RTL overweegt zes partijen uit te nodigen, omdat de verschillen tussen de middelgrote partijen in de peilingen klein zijn - een overweging waar iets voor te zeggen valt. ­EenVandaag zal alleen een debat op rechts tussen Wilders en Rutte uitzenden, omdat links niet happig was op een ­debat.

Opiniepeiler Gijs Rademaker op Twitter: 'Klaver wilde wel, maar Roemer niet tegen Klaver, en Asscher ­tegen Roemer noch Klaver. Erg jammer, kiezers twijfelen wel tussen GroenLinks/PvdA en SP!'

De PVV heeft ook al aangegeven niet bij het allereerste ­debat (24 februari op Radio 1) aanwezig te zijn. Want, zo zei Tweede Kamerlid Martin Bosma: "Het gaat toch wel over ons." Dat zei hij overigens bij de loting voor het afsluitende tv-debat dat de NOS op 14 maart, de avond vóór de verkiezingen, uitzendt.

Champions League-achtige loting
Nog zoiets: een Champions League-achtige loting voor een politiek debat. "Dat heeft me ook wel verbaasd," zegt debatcoach Lars Duursma, die in het verleden vaker betrokken is geweest bij de voorbereiding van verschillende politici op verkiezingsdebatten.

"Het valt te verklaren door de angst bij de NOS om als 'partijdig' te worden gekwalificeerd. Terwijl de NOS juist in het belang van de kiezer zou moeten beslissen welke politici tegenover elkaar moeten staan voor een goed debat. Nu laten ze het lot beslissen."

En dan kreeg de NOS nog meer kritiek. Thierry Baudet (Forum voor de Democratie) en Jan Dijkgraaf (GeenPeil) zijn, in tegenstelling tot kleine partijen als de SGP, 50Plus, Nieuwe Wegen, Partij voor de Dieren, VNL en Denk, niet uitgenodigd door de NOS.

Bijzonder arbitrair
Bij Radio 1 reageerde Baudet verbolgen: "Het is bijzonder arbitrair. Zetelrovende clubs die zich geen partij mogen noemen volgens het reglement van de Tweede Kamer mogen wel meedoen, maar nieuwe bewegingen niet. Dit is dus een kartelbeschermende maatregel en wij overwegen juridische stappen."

Is het gedoe rondom mediadebatten in aanloop naar verkiezingen eerder aan de orde geweest? "Het verbaast mij in ieder geval niet," zegt Duursma.

"In ­Nederland hebben campagneteams van oudsher veel macht. In de Verenigde Staten ­kiezen tv-zenders zelf hun vragen, in Nederland is het gebruikelijk om maanden voor de debatten in onderhandeling te gaan over de mogelijke stellingen en opstellingen. Daarna hebben partijen meer dan een maand om zich voor te bereiden op elke stelling van het debat. Er is nauwelijks iets spontaan aan. Het zijn daardoor veelal ­toneelstukjes."

Dreigende boycot
De nu dreigende boycot van het zogenoemde premiersdebat van RTL op 26 februari, is niet nieuw. In 2014 bleef de VVD al eens weg bij het verkiezingsdebat van EenVandaag. Volgens de EenVandaagredactie was dat omdat Halbe Zijlstra (VVD) niet met Emile Roemer (SP) in debat wilde over het thema zorg, volgens de VVD had het te ­maken met de opzet van het debat die 'niet alle partijen evenveel gelegenheid gaf duidelijk te maken waar zij voor staan'.

EenVandaag liet, bij wijze van statement, een ­plekje leeg tijdens de uitzending. De relatie tussen ­EenVandaag en de VVD liep daardoor tijdelijk een flinke knauw op.

Over het algemeen zouden journalisten best iets steviger voor hun zaak mogen staan, stelt debatcoach Duursma. "De enige manier om een goed debat te krijgen, is door zelf de regels te bepalen. Debatten brengen altijd risico's met zich mee: partijen die het goed doen, willen graag minder debatten, partijen die er slechter voor staan, meer."

Misleidend
"Hoe je het ook wendt of keert: politici hebben belang bij tv-debatten. De media zouden kunnen beslissen alleen nog de ­grote lijnen van het debat te delen met politieke partijen, maar dan moet dat wel collectief gebeuren."

RTL beslist op 13 februari of ze het eerste debat met vier, vijf of zes lijsttrekkers willen voeren. Duursma heeft wel wat aan te merken op de manier waarop RTL zich profileert.

"RTL wil bepalend zijn in de verkiezingen, dat zie je aan het feit dat ze eerst een debat doen met vier lijsttrekkers, en pas daarna een in Carré met acht. Het zou logischer zijn eerst iedereen het woord te geven en daarna te vernauwen tot een kleinere groep. Je kunt je afvragen of dat het belang van de kiezer dient. Bovendien is het misleidend om te spreken van een premiersdebat; in Nederland kiezen we onze premier niet."

Mediadebatten: wie, wat, waar?

24 februari
Radio 1 Lijsttrekkersdebat in Nieuwspoort. De lijsttrekkers van de negen grotere partijen zijn uitgenodigd voor debatten met telkens drie deelnemers.

26 februari
WNL Vrouwendebat, vanuit VondelCS, met ­Jeanine Hennis-Plasschaert (VVD), Fleur Agema (PVV), Stientje van Veldhoven (D66), Renske Leijten (SP), Monica Keijzer (CDA).

26 februari
RTL premiersdebat, vanuit De Rode Hoed. De vier/vijf/zes deelnemers worden uitgenodigd op basis van de Peilingwijzer (13 februari beslissing over samenstelling).

5 maart
RTL Carrédebat (in samenwerking met BNR Nieuwsradio en Elsevier), vanuit Theater Carré. Acht kandidaten zullen met elkaar in debat gaan, maar het is (nog) onduidelijk wie dat zijn.

13 maart
EenVandaag Debat, een-op-eendebat tussen Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD). Linkse partijen ­weigerdenmet elkaar in debat te gaan.

14 maart
NOS Debat in de Tweede Kamer. Acht deel­nemers plus lijsttrekkers van kleinere partijen zullen met ­elkaar in debat gaan. Ronde 1: Jesse Klaver (GroenLinks) - Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) - Emile Roemer (SP), Gert-Jan Segers (CU) - Mark Rutte (VVD) en Lodewijk Asscher (PvdA) - Wilders (PVV). Daarna kleinere partijen.
Ronde 2: Buma - Pechtold, Roemer - Asscher, Rutte - Klaver, Wilders - Segers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden