PlusAchtergrond

Oliebollen in Mondriaankleuren: de 9de winnaar van de ABN Amro Kunstprijs in de Hermitage

Evelyn Taocheng Wang, winnaar van de 9de ABN Amro Kunstprijs, toont in de daarbij horende tentoonstelling in de Hermitage haar pogingen Nederlands te worden en haar worstelingen met de taal.

Evelyn Taocheng WangBeeld -

Het bloemblaadje, dat tijdens het ochtendkrieken was gevallen, paktte ik op in de avondschemering.’ De opzettelijke grammaticale fout in de tentoonstellingstitel van ABN Amro Kunstprijswinnaar Evelyn Taocheng Wang valt lezers voor wie Nederlands de moedertaal is waarschijnlijk meteen op. Misschien niet beredeneerd, maar op z’n minst als afwijkend woordbeeld: die dubbele t voelt raar. Daaraan merk je dat taal iets is wat inslijt. Het resoneert zelfs op onderbewust niveau.

De zinsnede zelf is allerminst Nederlands. Hij is afkomstig van de Chinese schrijver Lu Xun (1881-1936). Hij beschreef er zijn ouderlijk huis mee, een bron van herinnering en het anker van zijn afkomst. Vertaald uit karakters naar Nederlandse letters krijgt het citaat onwillekeurig iets stereotypisch: vast weer van die Aziatische diepzinnigheid. Het klinkt een beetje vals of ontstemd, net als die dubbele t waar je oog achter blijft haken. Zonder die spelfout en kennis van de bron zou dat misschien heel anders zijn, zouden we er enkel een poëtische bespiegeling in lezen over het verstrijken van tijd.

Geboren als pre-vrouw

Wang weet als geen ander hoe bepalend uiterlijkheden zijn voor identiteit, maar ook hoe veranderlijk en flexibel hun betekenis kunnen zijn. De kunstenaar werd aan de academie van het Chinese Nanjing opgeleid in klassiek-academische traditie voordat ze haar studie voortzette aan de Städelschule in Frankfurt. In 2012 verhuisde ze naar Amsterdam voor een tweejarig verblijf aan De Ateliers, waar ze verder werd gevormd in een meer hedendaagse kunstopvatting. Wang is geboren in een mannelijk lichaam, of zoals ze het zelf soms stelt: als pre-vrouw.

Wat vrouwelijkheid voor haar als trans betekent, merkte Wang pas goed toen ze tijdens haar tijd aan De Ateliers vier maanden in een Chinese massagesalon werkte. Voor veel collega’s was zo’n baantje niet meer dan het voorportaal naar een verblijfsvergunning en een voorspoedige toekomst. Ze keuvelden erop los, lieten zich niet van de wijs brengen door het erotiserende aura van hun werk. Maar Wang ging door het contact met al die vreemde lichamen twijfelen aan haar eigen seksualiteit, zeker als een klant plots haar arm likte of iets te losse handen had. Ze liet zich echter niet in een slachtofferrol duwen en neutraliseerde de ongemakkelijke scènes door ze vast te leggen in een serie tekeningen getiteld Unintended Experience.

Die openheid en bereidheid om haar eigen ­lichaam tot inzet te maken, toont Wang ook op Instagram. Ze plaatst een eindeloze stroom selfies, oefeningen in representatie, steevast gekleed in jurken van Agnès B. Het merk staat voor haar symbool voor de Europese verfijnde vrouw en ze maakte een paar jaar geleden een complete installatie met de inhoud van haar garderobe.

Die nadruk op kleding geeft aan dat identiteit voor Wang meer is dan een set aangeboren eigenschappen, waaraan met de uitzondering van een sekseverandering maar weinig te veranderen is. Wie je bent is voor haar niet alleen bepaald door waar je wieg stond en welke kleur je huid heeft. Ook de waarden die je bewust kiest en via uiterlijk vertoon uitdraagt, horen erbij. Maar de betekenis van die keuzes kan verschuiven, daarvan is Wang zich bewust. Begin deze maand ­exposeerde de kunstenaar bij Galerie Fons ­Welters tekstwerken omlijst met stof van cheongsam-jurken. Deze nogal utilitaire kledingstukken werden voor de communistische machtsovername in 1949 gedragen door intellectuelen, bij wijze van emancipatie-­uiting. Na de revolutie werden ze beschouwd als burgerlijk en in de ban gedaan. Tegenwoordig heten ze ‘traditioneel’ te zijn en gelden ze als een gewaardeerde uiting van nationalisme.

Taal is net als mode een uiting van herkomst en maatschappelijke positie, die zich vergelijkbaar met een jurk laat aantrekken, op maat maken of inruilen. Toen Wang naar Europa kwam, leerde ze Duits en Japans en verbeterde ze haar Engels. Toen ze vorig jaar werd genaturaliseerd besloot ze haar kennis van het Nederlands op te vijzelen met een intensieve taalcursus. Een deel van de werken die ze toont in de Hermitage-­tentoonstelling is geïnspireerd door de grammaticale invuloefeningen waar ze haar tanden op stuk beet. Ze worden gepresenteerd liggend in vitrinetafels, als studiemateriaal en illustratie van het harde werk dat erbij hoort als je jezelf opnieuw uitvindt.

Hollands glorie

Ook de kunsthistorische taal van haar nieuwe vaderland zoog Wang op. Voor de tentoonstelling maakte ze schilderijen met als onderwerp het typisch zilverachtige strijklicht waar de historische Hollandse schilderkunst om bekendstaat. Ze laat het vallen door ramen waarin de architectuur van de Hermitage te herkennen is, nog meer Hollands glorie, maar de verf is aan­gebracht volgens oosters procedé, waardoor het oppervlak glad en afstandelijk oogt. De kleuren waarin de monochrome doeken zijn uitgevoerd – rood, blauw, geel – doen weer onherroepelijk denken aan Mondriaan, een nationaal kunst­icoon van heb ik jou daar.

Dutch Window No. 2Beeld GJ.van Rooij

Die primaire kleuren legt Wang niet alleen over de wand van de Hermitage. Ze dompelt er ook oliebollen in onder. Niet veel geboren ­Nederlanders zouden er uit zichzelf op komen, Mondriaanoliebollen. Wangs favoriete Nederlandse snack is te zien naast zinsneden als ­‘onder de knie krijgen’ en ‘met volle teugen ­genieten’. Vergeleken met het onverbiddelijke idioom ogen die bollen een stuk losser en vrolijker: symbolen die zich gewillig laten toe-eigenen en omvormen. 

Oliebollen spelen een rol in het werk van Wang.Beeld GJ.van Rooij
'Mondriaanoliebollen'Beeld GJ.van Rooij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden