Northern California Potter Woman, 2015, olieverf op doek, particuliere collectie.

Plus

Oeuvre van Nicole Eisenman in Haags Kunstmuseum – Een tentoonstelling die je rustig tien keer kunt gaan bekijken

Northern California Potter Woman, 2015, olieverf op doek, particuliere collectie.Beeld Nicole Eisenman

De overzichtstentoonstelling van de Amerikaanse Nicole Eisenman in Den Haag getuigt van een enorm veelzijdig oeuvre, met onderwerpen van nu die zich moeiteloos verbinden met kunstwerken van vroeger.

Kees Keijer

Voor de nieuwbouw van de Rechtbank Amsterdam staat sinds twee jaar een enorm beeld, meer dan 5 meter hoog, van een figuur die voorover gebukt staat. De omringende architectuur is koel en zakelijk, maar de figuur oogt juist aandoenlijk. De gestalte kijkt nieuwsgierig naar iets wat het van de grond raapt. Of daar juist neerlegt, dat is niet helemaal duidelijk.

De figuur zelf heeft uiterlijke kenmerken van zowel vrouwen als mannen, maar de bolle neus en de vorm van de handen doen ook denken aan een stripfiguur.

Love and Generosity heet het beeld en in de hand liggen een uil, een pijl en een eikeltje. Die symbolen verwijzen naar de rechtspraak, naar wijsheid, volharding en bescherming. Al hoef je dat niet per se te begrijpen als je het beeld ziet.

Genderneutrale figuren

Wie naar aanleiding van het intrigerende beeld bij de rechtbank nieuwsgierig is geworden naar het werk van Eisenman, kan nu in het Kunstmuseum Den Haag kennismaken met het veelzijdige oeuvre van deze Amerikaanse kunstenaar. Deze tentoonstelling richt zich vooral op het tweedimensionale werk van Eisenman, niet zozeer op de beelden.

Eisenman (1965) werd geboren in het Franse Verdun en groeide op in New York, waar hen nog steeds woont en werkt. Hen, want de kunstenaar gebruikt de genderneutrale voornaamwoorden hen/hun. Genderneutrale figuren zie je overigens ook in het werk terug. Net als in de reus voor de rechtbank kun je soms niet zien of de figuur een man of een vrouw is, waardoor iedereen zich erin kan herkennen.

Dat geldt ook voor het schilderij waarmee de tentoonstelling opent. Uit een donkere achtergrond doemt de figuur van Hamlet op. De belichting is des Hollywoods, met sterke contrasten en lichtstralen op de vloer die wijzen op een lichtbron op de achtergrond. Hamlets kleding is van een soort iriserende stof, waarin alle kleuren van de regenboog vechten om aandacht. Hamlet kijkt de beschouwer met grote ogen aan, zwaard in de rechter-, schedel in de linkerhand.

Eclectisch

Eisenmans werk gaat over de tijd van nu, met internet, stripverhalen, reclames, pornografie en politiek. In de jaren 90 werd Eisenman bekend met cartooneske voorstellingen waarin lesbiennes de hoofdrol speelden, vol humor en zelfspot. Ook in latere werken neemt Eisenman heersende rollenpatronen tussen mannen en vrouwen op de korrel.

Maar het werk zit ook vol historische verwijzingen naar de kunstgeschiedenis. Als een chroniqueur van onze tijd legt Eisenman het hedendaagse leven vast, maar het werk is tegelijk een verkenning van de manier waarop kunstenaars in het verleden zichzelf diezelfde taak hadden gesteld.

Dat doet Eisenman ook nog eens op een volstrekt eigen manier. De werken zijn uiterst virtuoos getekend en geschilderd, maar zijn soms ook met krasserige hanenpoten neergezet. Eisenman werkt buitengewoon eclectisch, alsof elk onderwerp weer een andere benadering verlangt. Zelfs binnen een enkel werk worden technieken en stijlen gebruikt die met elkaar in tegenspraak lijken. Soms zijn het kleine schetsjes, soms monumentale schilderijen met tientallen figuren.

Renoir

De vergelijking dringt zich op met grote figuurstukken uit de renaissance of de 19de eeuw. Een reeks schilderijen met biertuinen blijkt inderdaad zo’n historisch voorbeeld te hebben. In Parijs werd Eisenman tot hun eigen verbazing aangetrokken door de schilderijen van Renoir – een schilder waarvoor veel kunstkenners hun neus ophalen.

Vervolgens raakte Eisenman gefascineerd door het verhaal achter Renoirs beroemde groepsportret Le Déjeuner des canotiers (Lunch van de roeiers). Eisenman vroeg op Facebook of veertien mensen zouden willen poseren voor een schilderij, waarin uiteindelijk ook niet-bestaande figuren zijn verwerkt. Uiteindelijk ontstonden verschillende varianten van het thema met drinkende figuren in een biergarten. In Den Haag hangen er twee, een geschilderde versie en een ets. In het schilderij zijn diverse figuren te herkennen uit oude schilderijen. Pablo Picasso zit ook aan het bier.

Beer Garden with Ash/AK, 2009, olieverf op doek. Beeld Nicole Eisenman
Beer Garden with Ash/AK, 2009, olieverf op doek.Beeld Nicole Eisenman

Biertuin met verlichte bomen

De ets heeft een prachtig perspectief. Op de voorgrond kijk je als beschouwer in een bierpul. Je ziet allerlei reflecties in het glas en daarachter ontvouwt zich een spectaculair overzicht over een biertuin met verlichte bomen. Het is een voorstelling die uitnodigt om aandachtig naar te kijken, vol bijzonder details.

En dan de techniek! Aquatint en droge naald zijn gedrukt op flinterdun papier, dat op een dikker blad geplakt is. Chine collé heet deze methode, die vooral in de 19de eeuw werd gebruikt maar tegenwoordig bijna in onbruik is geraakt. Een technisch hoogstandje en dat op een ongekend groot formaat. Wie zoiets maakt, heeft echt bijzondere ambities.

Superberoemde namen

In de Haagse tentoonstelling worden zeventig werken van Eisenman gecombineerd met ongeveer veertig werken van andere kunstenaars, afkomstig uit het Kunsthaus Aarhus in Zürich, de Kunsthalle in Bielefeld en het Kunstmuseum zelf. Daar zijn superberoemde namen bij zoals Van Gogh, Picasso, Munch, Beckmann, maar ook landelijk bekende kunstenaars als Wilhelm Schmid, Charley Toorop, Co Westerik en Max von Moos.

Die combinatie tussen oud en nieuw wordt de laatste jaren vaker gehanteerd en valt niet altijd gunstig uit voor de kunstenaar in kwestie. Maar het werk van Eisenman blijkt in staat om al die verschillende werken op een wonderlijk vanzelfsprekende manier met elkaar te verbinden. Deze tentoonstelling kun je rustig tien keer bekijken en elke keer zul je nieuwe dingen ontdekken.

Nicole Eisenman & de modernen, Kunstmuseum Den Haag, t/m 12-2

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden