PlusInterview

NPO-bestuurder Martijn van Dam over het schrappen van programma’s: ‘Het kan soms niet anders’

De manier waarop we tv-kijken verandert revolutionair, zegt Martijn van Dam. Aan de NPO-bestuurder om een toekomst uit te stippelen. ‘We veranderen mee met ons publiek.’

Veel keuze was er niet in de jaren zestig. Tv-kijken was daarmee een moment van samen zijn. Dat verandert.  Beeld Spaarnestad/HH
Veel keuze was er niet in de jaren zestig. Tv-kijken was daarmee een moment van samen zijn. Dat verandert.Beeld Spaarnestad/HH

Martijn van Dam (43) hoeft maar naar zijn eigen kinderen te kijken om te weten dat het tv-landschap aan het veranderen is. Ze zijn 6 en 9 jaar en ‘kijken niet wat er op dat moment aan staat’. “Dat vinden ze een stom concept. Een nieuwe generatie groeit op met het idee dat je alles kunt opzetten wanneer je wil. Televisiekijken is revolutionair aan het veranderen.”

Van Dam, voormalig PvdA-Kamerlid en oud-staatssecretaris, werd in 2017 lid van de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en is verantwoordelijk voor technologie en innovatie en dus de toekomst van de publieke omroep.

Die toekomst heeft alles te maken met de historie van de Nederlandse televisie, die in oktober 70 jaar bestaat. “Zeker tot eind jaren 80, toen je alleen Nederland 1 en 2 had, keken miljoenen mensen tegelijk naar hetzelfde. Dat had een grote impact op ons wereldbeeld en de democratie. Op televisie vond ons maatschappelijk debat plaats. Daar haalden we onze informatie vandaan. Daar werd onze cultuur gevormd.”

Streamingdiensten

De NPO ligt onder vuur vanwege de plannen voor 2022 en krijgt kritiek vanwege mislukte programma’s op NPO 1, de ‘verjongingskuur’ en de maatregelen om programma’s in te korten of te laten verdwijnen. “Tv is een massamedium. Mensen kijken gemiddeld 3 uur per dag. Dus: we werken, we slapen en daarnaast kijken we vooral televisie. Sinds er zenders bij kwamen, versnipperde het kijkerspubliek. Maar het concept, ook toen we konden zappen, is hetzelfde gebleven: je keek naar wat geprogrammeerd werd.”

Met de komst van streamingdiensten zoals Netflix is de rol van het on demand-kijken belangrijker geworden. “Grappig genoeg waren wij eerder met Uitzending Gemist. De publieke omroep was een voorloper. Je kon kijken, toen nog terugkijken, op je eigen moment. Nu heb je Netflix, Videoland, Amazon Prime, en wij ons eigen NPO Start.”

NPO Start heeft qua bekendheid nog terrein te winnen. De NPO zet er de komende jaren flink op in. “De televisiewereld gaat verschuiven. Je houdt zenders met een programmering die in de gids staat; je houdt het samen beleven, het hier en nu. Nieuws, actualiteit, sport, de talkshows met het gesprek van de dag en de familieprogramma’s, waarover een dag later wordt nagepraat, zoals Wie is de Mol? en The voice of Holland. Maar we krijgen meer streamingplatforms, meer losse livestreams. Zoals de Formule 1, die straks wordt gestreamd door een Zweeds platform. Voetbalwedstrijden zullen niet per se meer op een tv-zender worden uitgezonden. Uit metingen blijkt dat de groep tussen de 20 en 34 jaar voor de helft live en de andere helft on demand kijkt. Bij 35-49 zien we hetzelfde. Meer mensen besteden meer tijd aan on demand. Wij veranderen mee met ons publiek.”

Martijn van Dam. Beeld Michel Schnater/NPO
Martijn van Dam.Beeld Michel Schnater/NPO

NPO Start moet gelijkwaardig worden aan de televisiezenders, “met een eigen programmering. Series die in première gaan op Start maar later ook op televisie kunnen worden uitgezonden. We hebben makers en omroepen gevraagd na te denken over programma’s voor Start. Je zou kunnen denken aan docu’s in serievorm, nieuwe vormen voor actualiteiten of humor.”

Ingekort of geschrapt

Consequentie: traditionele programma’s moeten worden ingekort of zelfs geschrapt. Opsporing Verzocht, Kassa, Radar, Andere Tijden staan onder druk. Van Dam wijst op de budgetten: “We krijgen er geen geld bij, dus moeten we dat overhevelen van de tv-programmering naar Start. In eerste instantie horen we dan: ‘Goed dat jullie dit doen’. Tot je de consequenties terugziet in tv-programma’s. Het kan soms niet anders. Met Andere Tijden gaan we wel door, op tv met specials, en online meer verdieping. Voor NPO Start kiezen we eerder voor meerdere afleveringen over één geschiedenis­thema, zoals de makers van Andere Tijden eerder het fantastische 80 jaar oorlog maakten, een serie met een interactieve website. Die deed het heel goed op Start, net als Vliegende Hollanders, Oogappels, Red Light en de docureeks over Ruinerworld.”

Zorgen over de toekomst van de televisie zijn er ook. “Televisie is altijd één van de fundamenten geweest onder onze cultuur en democratie omdat we samen dingen beleefden. Daar is internet bij gekomen. De technologie pusht ons vooruit, geeft ons keuzevrijheid. Maar met meer on demand kijken gaan we ook van een massamedium naar een individueel medium. Een van de risico’s van individueler kijkgedrag is dat het ook individualistischer wordt. Hoe gaan we zorgen dat we dingen samen blijven beleven?”

Het antwoord: “Programma’s bedenken die aantrekkelijk zijn om samen te kijken. Voor jong en oud, zoals Wie is de Mol? Met meer interactie. Meedoen met afstandsbediening, app of mobiel. Een spel of peiling.”

Een tweede punt van zorg: hoe houd je je brede blik op de wereld? “En kom je dus niet in, wat Arjen Lubach zo fijntjes duidelijk maakte, een Fabeltjesfuik. Naarmate je individueler kijkt, gaan socialemediakanalen als YouTube en Facebook programma’s voor jou selecteren. Dat kan gevaarlijk worden; zie de bestorming van het Capitool in Amerika. Dat is geen toeval. Mensen die in complottheorieën geloven, kwamen daar bijeen. Met NPO Start willen we aanbod op maat ontwikkelen, maar wel aan de hand van vragen. Waar kijk je naar? Wat zijn je interesses? We zijn transparant en niet geïnteresseerd in je persoonlijke data voor commerciële doeleinden, en zorgen dat je aangesloten blijft bij de wereld.”

Deepfake

Tot slot waarschuwt Van Dam voor de deepfaketechnieken. Ook hier verwijst hij naar Zondag met Lubach, dat een filmpje uitzond van Gerri Baudet, de (niet bestaande) broer van Thierry. “Een nog beter voorbeeld is de deepfakevideo van Tom Cruise op sociale media. Je ziet het verschil echt niet. Er komt een dag dat iedereen met zijn mobiel dit soort video’s kan maken. Een groot risico, omdat je niet meer weet wat de werkelijkheid is. Dan rijst de vraag: kan software nog ontdekken dat iets nep is? Wij werken samen met dit soort bedrijven, juist om deepfakes te kunnen detecteren.”

“Het is heftig als je alles bij elkaar optelt. Steeds minder samen beleven, fuikwerking van sociale media en het verspreiden van desinformatie. Ook de politiek moet erover nadenken. Met regelgeving, budgetten. Ik ben niet somber. Samen met betrouwbare andere mediabedrijven in ons land, zoals de kranten, RTL en Talpa, kunnen wij die concurrentie van de Netflixen en Amazons aan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden