PlusFilmsrecensie

Notturno: kleine stillevens tonen de gevolgen van het geweld in het Midden-Oosten

Notturno. Beeld
Notturno.

De openingsscène van de documentaire Notturno vangt de eindeloze zinloosheid van de conflicten in het Midden-Oosten. Een groep soldaten begint aan zijn marcheerrondjes om een veld. Na een korte pauze verschijnt nog een groep soldaten, dan nog een, en nog een. Telkens wanneer je denkt dat het voorbij is, dat dit de laatste groep soldaten is die vanachter de camera tevoorschijn komt, verschijnt er een nieuwe. De eerste soldaten zijn nog niet eens halverwege het veld, met achter hen een schijnbaar eindeloze stroom van jonge mannen, als de scène plots stopt.

Regisseur Gianfranco Rosi (Fuocoammare) verbeeldt de oorlog in kleine stillevens van het dagelijkse bestaan, geschoten in een periode van drie jaar in de grensgebieden van Syrië, Irak, Koerdistan en Libanon. Een kind maakt zijn geweer met precisie schoon. Een eenzame boom beweegt in de wind. Militairen kammen een gebouw uit. Moeders wenen in de verlaten gevangenis waar hun zonen stierven.

null Beeld

Oorlog en conflict worden niet direct afgebeeld – het dichtst bij deze gebeurtenissen komen we in de scènes over de creatieve therapie van getraumatiseerde kinderen, die onvoorstelbare gruwelijkheden in felle kleuren op papier zetten. In plaats daarvan richt Notturno zijn vasthoudende blik op de blijvende effecten van geweld op de bewoners, het landschap en de gebouwen.

De documentaire combineert gedetailleerde beschrijvingen van verschrikkingen met scènes van poëtische overdenking en culturele toe-eigening. Op het eerste gezicht lijkt de keuze voor deze combinatie van beelden misschien twijfelachtig, alsof er een positieve twist aan de gruwelijkheden wordt gegeven. Maar een dergelijke interpretatie vergeet dat de behoefte aan zingeving ook een blijvend effect is van oorlog, die immers meer dan alleen levens eist.

null Beeld

Soms wekken de taferelen in de film de suggestie op van een toneelstuk. Zo zien we beelden geschoten door een vierkante uitsparing, alsof we via nog een scherm naar de gebeurtenissen kijken. En er is iets performatiefs aan de manier waarop de soldaten huizen uitkammen, alsof ze alleen maar soldaatje spelen.

Tegelijkertijd zijn de effecten van oorlog zichtbaar in elke seconde van de film. In wat er op beeld verschijnt, maar ook in wat uitblijft, in de leegtes die geweld achterlaat. Het geluid dat je bijblijft uit de film is dan ook niet het wenen van de rouwende moeders, hoe verschrikkelijk ook, maar de oorverdovende stilte.

Er komt een soort dappere moedeloosheid in Rosi’s verzameling van dagelijkse handelingen naar voren, een zinloosheid van het leven in een verlaten wereld gepaard aan een onverbiddelijkheid om door te gaan met leven. Daarbij beeldt Notturno, zoals de naam suggereert, niet alleen de duisternis van oorlog af, maar vangt de vrijwel niet bewegende camera ook een glimp van hoop.

Notturno

Regie Gianfranco Rosi
Te zien in De Balie, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Rialto

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden