PlusAchtergrond

Noodoplossing pakte goed uit: in Hermitage aan de Amstel draait nu alles om topstuk De toren van Babel

De toren van Babel wordt bijna nooit uitgeleend, maar vanaf dinsdag wordt het topstuk in de Hermitage getoond. Het schilderij is de laatste in de reeks Dutch Heritage Amsterdam, waarmee de Hermitage na de breuk met het staatsmuseum in Sint-Petersburg begon. Wisten de bezoekers het museum met slechts één werk te vinden?

Lorianne van Gelder
De toren van Babel van Pieter Bruegel de Oude is een topstuk dat zelden wordt uitgeleend uit de collectie van het Rotterdamse Boijmans Van Beuningen. Beeld Aad Hoogendoorn/Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
De toren van Babel van Pieter Bruegel de Oude is een topstuk dat zelden wordt uitgeleend uit de collectie van het Rotterdamse Boijmans Van Beuningen.Beeld Aad Hoogendoorn/Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Zelfportret van Rembrandt hangt eenzaam aan de donkergrijze muur. Ervoor staat een bankje, een laag hekje rondom het tosptuk houdt al te enthousiaste liefhebbers op afstand. Eén werk, al is het er een die miljoenen euro’s waard is, en normaal een van de trekkers in het Mauritshuis is, houdt nu de Hermitage aan de Amstel open.

Wie komt er nou kijken naar één werk? Althans, één werk in de grote zaal, met vijf zalen extra informatie, over verf, context en details, erachter.

Eerder hingen al Het Melkmeisje van Vermeer uit het Rijksmuseum en Het Gele Huis van Vincent van Gogh uit het Van Goghmuseum in diezelfde zaal, vanaf dinsdag komt de laatste in de serie aan bod: De toren van Babel (ca. 1568) van Pieter Bruegel de Oude, een topstuk dat zelden wordt uitgeleend uit de collectie van het Rotterdamse Boijmans Van Beuningen, dat nu dicht is voor verbouwing.

Maar de mensen kwamen. Niet in heel groten getale (met de tentoonstellingen van werken uit het staatsmuseum in Rusland trok het museum vaak honderdduizend bezoekers per jaar), maar toch. Het Melkmeisje had ruim 11.000 bezoekers in zes weken, Het Gele Huis 7500 in vijf weken. In vier weken tijd bezochten ruim 5000 bezoekers het Zelfportret van Rembrandt.

Geen heel slechte score sinds de Hermitage op 3 maart de banden met de grote zus in Sint Petersburg verbrak, vanwege de invasie van Oekraïne. In totaal verwacht men ongeveer 40.000 bezoekers te bereiken met de vier exposities, die vanaf 1 april te zien waren.

Van de muren

Directeur Annabelle Birnie is dus blij. “Het is een noodoplossing geweest. We hebben de deuren niet hoeven sluiten. En dat we zulke topstukken konden krijgen, daarop had ik niet durven hopen.” Kort na het nieuws over de verbroken banden met Rusland, en het sluiten van de tentoonstelling Russische avant-garde – Revolutie in de kunst, sprak Birnie in Het Parool de wens uit dat ze ‘iets van de muren, en niet uit de depots’ van andere musea kon laten zien.

Ze had toen al contact met het Rijksmuseum, dat Het Melkmeisje van Vermeer aanbood. “Er was zo'n enorme collegialiteit van andere musea. In dezelfde week zat ik bij het Boijmans.” Ze hoefde niet eens om werken te vragen.

“Collega’s weten ook dat we al jaren op hoog niveau tentoonstellingen organiseren en dat we zulke waardevolle stukken goed ontvangen. We hebben hier de juiste klimaatbeheersing, beveiliging en kennis. Het feit dat het Rijksmuseum met het eerste topstuk over de brug kwam, zette de toon.”

Ommetje

Voor een kaartje betaalden bezoekers 15 euro, een stevig bedrag voor één werk. Maar in de praktijk komen er volgens Birnie toch vooral museumkaarthouders. “Vooral toeristen betalen het volle bedrag, en zij maken slechts 10 procent van het aantal bezoekers uit.”

Van bezoekers hoorde Birnie positieve geluiden terug. “Doordat er slechts één werk is, blijf je langer kijken.” Gemiddeld kijken mensen tussen de 13 en 44 seconden naar een schilderij, blijkt uit onderzoek. Birnie durft wel te stellen dat het bij de topstukkententoonstelling, die Dutch Heritage Amsterdam werd gedoopt, langer was. “Als je slechts één werk hebt hangen, heb je de tijd en de diepte en geen afleiding van andere werken.”

Ook begreep ze dat kunstliefhebbers even langskwamen in hun lunchpauze of tijdens een ommetje. De Hermitage was misschien even geen bestemming an sich, maar werd onderdeel van een gewone dag.

De beste musea ter wereld

De toren van Babel wordt nu het laatste schilderij dat in zijn eentje in een zaal mag hangen. Hierna komt de volledige tentoonstelling Love stories van de National Portrait Gallery in Londen (ook tijdelijk in verbouwing) naar de Hermitage. Een mogelijk vijfde topstuk, dat nog op de planning stond, werd daarbij overbodig.

Een expositie overnemen van een ander museum is nu de volgende fase in het heruitvinden van de Hermitage. De laatste fase, waaraan ook al wordt gewerkt, wordt het maken van eigen tentoonstellingen op basis van werken van vooraanstaande musea in de wereld. Birnie: “De basisgedachte wordt internationale kunst met een grote K, tentoonstellingen die we maken met internationale partners, van museale kwaliteit.”

“We werken niet met bedrijfscollecties, geen Nederlandse initiatieven en geen particuliere collecties. We hadden een samenwerking met een van de allergrootste musea in de wereld, dus we willen die kwaliteit bewaken.”

De keuze om te breken met het museum in Rusland was pijnlijk, maar ook onvermijdelijk. Overigens is er nog wel eens contact. “Een medewerker van ons zit daar nog. Zij doet onderzoek voor de huidige exposities.” Over of er ooit nog een band zal zijn met Rusland, kan Birnie geen uitspraken doen. “Dit is een groot internationaal vraagstuk. En ik ben slechts museumdirecteur.”

De toren van Babel, 26/7 t/m 28/8. Van 17/9 t/m 8/1 is de tentoonstelling Love stories – art, passion & tragedy van de National Portrait Gallery te bezoeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden