Nobelprijs Literatuur naar Franse schrijfster Annie Ernaux – etnografe van haar eigen leven

Ze noemt zichzelf eerder ‘etnografe’ van haar eigen leven dan schrijfster. De Nobelprijs voor de Literatuur is donderdag toegekend aan Annie Ernaux (82), een van de belangrijkste Franse auteurs van deze tijd.

Marjolijn de Cocq
 Annie Ernaux in 2008, het jaar dat in Frankrijk haar meesterwerk Les anées (De jaren) verscheen. Beeld Ulf Andersen/Getty Images
Annie Ernaux in 2008, het jaar dat in Frankrijk haar meesterwerk Les anées (De jaren) verscheen.Beeld Ulf Andersen/Getty Images

Ernaux’ meesterwerk De Jaren (Les Années, 2008) verscheen pas in 2020 in Nederlandse vertaling. In dat boek verbindt de schrijfster zonder ooit de ik-vorm te gebruiken persoonlijke herinneringen met de Franse én de wereldgeschiedenis over een spanne van meer dan zestig jaar. Het was vertaler Rokus Hofstede die het boek hier in beeld bracht na een zware lobby bij uitgeverij De Arbeiderspers. Het werd een groot succes en lovend besproken.

Maar beter bekend is Ernaux in Nederland nog van haar autobiografische novelle L’événement uit 2000, in 2004 door Irene Beckers vertaald als Het voorval, over haar illegale abortus in de jaren zestig. Het boek werd dit jaar heruitgegeven na het succes van de verfilming van Audrey Diwan die in Venetië werd bekroond met een Gouden Leeuw voor beste film.

De vertoning van L’événement op het filmfestival viel samen met de actualiteit van de strengere juridische abortuswetgeving in de Verenigde Staten en het liberaliseren ervan in Mexico.

Anders Olsson van de Zweedse Academie die de Nobelprijs voor de Literatuur toekent, roemde de moed en klinische scherpte van het autobiografische proza, waarin Ernaux de ‘sociale wortels van schaamte’ onderzoekt. Nergens in de literatuur is volgens de Academie het krachtveld van sociale conventies zo sterk vastgelegd als in Les Anneés, dat we kunnen beschouwen als ‘de eerste collectieve autobiografie’.

“Met consistentie en vanuit verschillende hoeken onderzoekt Ernaux een leven dat wordt gemarkeerd door grote ongelijkheden op het gebied van geslacht, taal en klasse,” aldus Olsson.

Normandische kindertijd

Meer nog dat een schrijfster, zo haalde Olsson Ernaux aan, noemt ze zich ‘etnografe’ van haar eigen leven. Ernaux bracht haar kindertijd door in Yvetot in Normandië. Ze groeide op in een onbemiddeld milieu, haar ouders waren eerst arbeiders, later kleine middenstanders. Haar eerste roman, Les Armoires vides (De lege kasten), uit 1974, gaat over haar Normandische kindertijd. In veel van haar werk keert ze terug naar haar milieu van herkomst, waarbij schaamte vaak de sleutel is.

Dat geldt voor de herinneringen rondom haar abortus, maar ook voor De schaamte (La Honte, 1997), waarin ze terugblikt op de poging van haar vader om haar moeder te vermoorden, en voor Meisjesherinneringen (Memoire de fille, 2016) over haar ontmaagding, die in wezen een verkrachting was.

“Die schaamte oproepen, is haar vernietigen,” zei Ernaux in een interview uit 2007. “Je laat ermee zien dat het gerechtvaardigd is om te praten over dingen waarover je niet wilt praten. De realiteit zoals we haar normaal gesproken zien, is een leugenachtige wereld, de wereld van de schijn. Schrijven is een manier om die schijn uit elkaar te laten spatten.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden