PlusFilm van de week

Ningdu vertelt met kleipoppetjes een pijnlijke, Chinese familiegeschiedenis

In de persoonlijke documentaire Ningdu doet de Chinese filmmaker Lei Lei zijn familiegeschiedenis uit de doeken. Met een unieke visuele stijl – een combinatie van collage, stop-motion en tekeningen – beeldt Lei in wat zijn vader en grootvader hebben moeten doorstaan tijdens de Culturele Revolutie in China.

Roosje van der Kamp
Lei maakt gebruik van oude fotoalbums, nieuwsfoto’s en propagandamateriaal om het verborgen verhaal van zijn familie vorm te geven. Beeld
Lei maakt gebruik van oude fotoalbums, nieuwsfoto’s en propagandamateriaal om het verborgen verhaal van zijn familie vorm te geven.

Hoe geef je vorm aan een verhaal dat grotendeels ongedocumenteerd en onverteld is? In de eigenzinnige collagefilm Ningdu, ook uitgebracht onder de Engelse titel Silver Bird and Rainbow Fish, luistert filmmaker Lei Lei (Breathless Animals) naar het levensverhaal van zijn vader en grootvader en beeldt hij zich in hoe dat voor hen geweest moet zijn.

Lei maakt gebruik van oude fotoalbums, nieuwsfoto’s en propagandamateriaal om het verborgen verhaal van zijn familie vorm te geven. De vele gaten in beeldmateriaal vult hij op met modern knutselmateriaal. Daarbij valt vooral zijn gebruik van kleurrijke plasticine klei op, waaruit Lei platte figuurtjes creëert die zijn familieleden moeten voorstellen. Met behulp van deze figuurtjes kan hij beweging toevoegen aan de beelden van zijn familie en hun verhaal tot leven wekken.

Familiegeschiedenis

Ongeveer tien jaar geleden ging Lei terug naar zijn geboortestad Ningdu, in het Oosten van China. Daar opende hij toevallig een tijdschrift en las hij een artikel waarin zijn vader zijn familiegeschiedenis uit de doeken deed aan de hand van oude foto’s. Lei had het verhaal nog nooit eerder gehoord. In zijn cultuur praat men niet over het verleden. Om die stilte te doorbreken, vroeg hij zijn grootvader en vader naar hun verhaal en nam hij hun stemmen op.

Ningdu, de experimentele animatiefilm die op basis van deze verhalen tot stand kwam, traceert de geschiedenis van Leis familie in samenhang met de geschiedenis van zijn land. Want, zo ontdekt Lei, deze twee verhalen zijn nauw met elkaar verbonden. Leis vader groeide namelijk op als kind van een bankdirecteur in de jaren vijftig en zestig in China, tijdens de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie. Deze twee gebeurtenissen drukten een stempel op zijn vaders leven. Ze leidden tot twee keer toe tot het uiteenvallen van zijn familie. Als bankdirecteur was Leis grootvader namelijk deel van de bourgeoisie en werd hij slachtoffer van de zuiveringen van het Chinese regime.

Ningdu is een verhaal over verlies door de ogen van een kind. Lei gebruikt kinderlijke materialen in zijn verbeelding van de pijnlijke gebeurtenissen die zijn vader en grootvader moesten doorstaan: klei, krijt en stiften in felle tinten als roze, blauw en oranje. Daarmee vervormt Lei de zwart-witfoto’s van zijn vaders jeugd tot iets magisch en wonderlijks.

Deze onschuldige verbeelding van de strubbelingen van een gezin dat uiteengereten wordt door Mao’s regime heeft iets onthutsends. De gezichten die Lei maakt voor elk van zijn familieleden zijn vlak, zonder veel detail, en bijna uitdrukkingsloos. In combinatie met een spookachtige soundtrack van schrille instrumenten en holle natuurgeluiden geeft dit de film een griezelige kwaliteit.

Echt en nep

Ningdu is een mondelinge overlevering van een familiegeschiedenis. En hoewel Lei de vertelling op sommige momenten aanscherpt, wist hij dat gegeven niet uit. De tegenstrijdigheden en onzekerheden in de oprakelingen van oude herinneringen krijgen bijvoorbeeld volop de ruimte.

Lei speelt daarmee met de grens tussen het echte en het neppe. Het is duidelijk dat zijn film een verbeelding is en geen hercreatie van het verhaal van zijn familie. Zo gebruikt hij echte foto’s van zijn familie, maar plaatst hij er simplistische poppetjes overheen. Deze simpele figuren verduidelijken en verbergen hun identiteit: elk familielid is gemakkelijk herkenbaar vanwege een bepaalde kleur die Lei de klei geeft, maar tegelijkertijd anoniem doordat de klei onderscheidende kenmerken verhult. Zijn zieke grootmoeder zag er bijvoorbeeld oud uit voor haar leeftijd, horen we in de voice-over, maar dat zien we in de kleifiguurtjes niet terug.

Elk familielid is gemakkelijk herkenbaar vanwege een bepaalde kleur die Lei de klei geeft, maar tegelijkertijd anoniem doordat de klei onderscheidende kenmerken verhult. Beeld
Elk familielid is gemakkelijk herkenbaar vanwege een bepaalde kleur die Lei de klei geeft, maar tegelijkertijd anoniem doordat de klei onderscheidende kenmerken verhult.

Lei, wiens handen meermaals in beeld verschijnen, vestigt onze aandacht op het maakproces van de film. In het begin van de film begint Leis vader in voice-over het verhaal opnieuw om Leis feedback op zijn vertelstijl te verwerken. Aan het einde van de film horen we Lei zijn grootvader om feedback vragen op zijn werk. “Vind je het goed gelukt? Lijkt het op oma?” vraagt Lei, doelend op de kleifiguurtjes die hij heeft gekneed. “Wat mij betreft niet echt,” antwoordt zijn grootvader droogjes.

En dat blijkt geen kritiek op, maar juist onthulling van het punt van de film. Er is een reden dat Lei historische uitleg in zijn film achterwege laat, maar zich concentreert op de manier waarop dit verhaal in het heden doorwerkt. Dat maakt Ningdu soms een taaie kijkervaring. Maar de emotionele kern van het verhaal, dat door de mannen amper benoemd wordt maar toch in elk beeld doorwerkt, maakt de film de moeite waard.

Ningdu is te zien in Eye, Kriterion en Rialto VU.

Return of the Tiger

Ningdu is een van de films die te zien is tijdens IFFR 2022: Return of the Tiger, van 14 tot en met 16 oktober in Cinerama Filmtheater and LantarenVenster in Rotterdam. Met Return of the Tiger keert het Internationaal Film Festival Rotterdam na twee noodgedwongen online edities terug op het witte doek. Het programma bestaat uit een selectie van 35 titels uit de Tiger-, Big Screen- en Ammodo Tiger Short-competities, waaronder Eami van de Paraguayaanse filmmaker Paz Encina, die in februari 2022 de Tiger Award ontving, en Excess Will Save Us van Morgane Dziurla-Petit, die de Special Jury Award won.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden