PlusBoekrecensie

Nieuwsgierigheid is het voornaamste wapen van essayist Rebecca Solnit

In Wiens verhaal is dit? analyseert Rebecca Solnit de grote veranderingen van een tijdperk waarin onderdrukte groepen zich verenigen. 

Solnit schrijft aan Christine Blasey Ford, die een kandidaat-opper­rechter beschuldigde van seksueel wangedrag. Beeld Getty Images

Het nadeel van activistische literatuur is dat die iets drammerigs kan krijgen. Dat is het probleem met mensen die het Grote Gelijk aan hun kant hebben.

Dat is soms ook het probleem met de essays of aanklachten in Wiens verhaal is dit? van de Amerikaanse feminist en klimaatactivist Rebecca Solnit (1961). In deze bundel analyseert ze de grote veranderingen van deze tijd waarin onderdrukte groepen zich verenigen, denk aan Occupy Wall Street (2011) Black Lives Matter (2013), #MeToo (2017), om de bestaande machtsverhoudingen te proberen te veranderen.

Dat is bittere noodzaak, want: we leven in een wereld waarin seksueel misbruik en geweld aan de lopende band worden ontkend, verzwegen, verdoezeld, waarin vrouwen/zwarten/non-binaire mensen/queers en andere onderdrukte groepen niet dezelfde rechten hebben als witte mannen. (‘Zouden we niet een situatie moeten hebben waarin witte mannen er eigenlijk niet zoveel toe doen?’)

Deze actualiteit kan u als krantenlezer niet ontgaan zijn. Om voorbeelden zit de veelgeprezen Amerikaanse schrijver, historicus en activist niet verlegen. De toon is: kijk wat een onrecht! Zie hier, en hier, en hier. Vaak afgetopt met een generalisatie: ‘De stelling dat intelligentie bij een man een kwaliteit is en bij een vrouw een gebrek, is akelig vertrouwd.’

Naast alle voorbeelden wijst Solnit in haar doorwrochte journalistieke essays – hypercorrect – op alle verhalen die we niet horen, van mensen die hun zwijgen niet kunnen doorbreken of niet worden gehoord.

Zij die zwijgen

Het titelessay gaat ‘over de strijd van nieuwe verhalen om te kunnen ontstaan, in weerwil van de krachten die ze liever buitensluiten of overstemmen, in weerwil van mensen die hun best doen om niet te horen en niet te zien’. In Mannen leggen me altijd alles uit (2017) ging het ook al over de verdeling tussen hen die zwijgen en hen die spreken (spreekrecht krijgen) en de noodzaak om dit zwijgen te doorbreken. Vergis u niet: ik onderschrijf deze boodschap.

Ik zie echter een schisma tussen de schrijver en de activist. De laatste moet het hebben van de kracht van herhaling, die ervoor moet zorgen dat haar publiek doordrongen raakt van het feit dat ongelijkheid op basis van ras, gender of seksualiteit bestaat en bestreden moet worden. De schrijver daarentegen moet het hebben van de vernieuwing of verrassing. Het activisme kan veel glans winnen bij gevoel voor stijl en liefst ook voor humor, maar daar ligt Solnits prioriteit niet. De soms wat houterige vertaling van Solnits essays draagt ook al niet bij. De lezer wil geen huiswerk en ook geen preek.

De essays, die heel dicht op de actualiteit zitten en die in diezelfde actualiteit gepubliceerd werden op Literary Hub en in The Guardian, lenen zich minder goed voor bundeling. Zoals: Beste Christine Blasey Ford, een brief aan de vrouw die toenmalig kandidaat-opperrechter Brett Kavanaugh beschuldigde van seksueel wangedrag en vervolgens door allerlei (witte) mannen werd bedreigd.

Of Onbewust Vooroordeel is presidentskandidaat; een verhandeling over hoe lastig het voor niet-witte, niet-mannelijke presidentskandidaten is om kiezers te werven. Dergelijke stukken hadden uit de bundel gelaten kunnen worden, al was het maar omdat ze snel gedateerd aandoen en omwille van het leesplezier.

Pokerfiches

Wel opmerkelijk is Het probleem met seks is kapitalisme. ‘Seks is een transactie; de status van mannen wordt verhoogd door transacties binnen te harken alsof het pokerfiches zijn.’ Ze laat overtuigend zien hoe de seksuele economie binnen het kapitalisme past; [libertariërs] ‘willen niet nadenken over een rechtvaardige verdeling van eigendom en geld, want daar wordt vaak naar verwezen als socialisme. Totdat het bezit bestaat uit vrouwen, kennelijk.’

Toch schuilt Solnits kracht niet in de stellige verontwaardiging, maar in het willen weten, begrijpen en analyseren: de nieuwsgierigheid. Gelukkig zijn er ook essays in die sfeer. In Al die woede bespreekt ze bijvoorbeeld de golf aan feministische manifesten die de afgelopen jaren verschenen, waarin auteurs als Rebecca Traister en Soraya Chemaly vrouwen oproepen hun woede te omarmen. Is woede nu echt een vruchtbare emotie, vraagt ze zich af. Om te concluderen: liefde is essentieel, woede optioneel. Het is de vragende vorm (uit de titel) die het langst blijft hangen.

Vertaald door Karin van Santen en Martine Vosmaer. Podium, €22,50, 335 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden