PlusAchtergrond

Nieuwe textielwerken in Museum het Rembrandthuis

Rembrandt heeft nieuwe vitrage. In zijn voormalige kamers in Museum het Rembrandthuis hangen dit najaar twee textielwerken van Claudy Jongstra voor de ramen.

Claudy Jongstra dompelt het textiel in een verfbad.Beeld Studio Claudy Jongstra

Voor het tweeluik Allium & Onion, Hennep & Hair, Madder & Nettle gebruikte Jongstra dezelfde grondstoffen als Rembrandt. Jongstra, die vooral bekend is van haar werk met wol, heeft nu voor het eerst vlas gebruikt. Dit materiaal gebruikte Rembrandt voor zijn linnen en voor zijn lijnzaadolie waarmee hij verf maakte.

“Ik wilde materialen uit Rembrandts tijd gebruiken. Maar vlas, jute en hennep zijn heel andere vezels dan ik gewend ben. Ik vond het verrassend hoe deze reageren op kleuring. Vooral jute neemt briljant kleur op, en geeft een enorme glans. Ik wil daar in de toekomst vaker mee werken.”

Beroemd zwart

De textielwerken zijn half doorschijnend en op het gevilte doek is een collage van kleuren geborduurd. “Je ziet meekrap, dat is het beroemde rood waar Rembrandt mee schilderde, indigo en walnoot. Als je die kleuren bij elkaar optelt, krijg je het bijzondere zwart dat Rembrandt gebruikt.”

Jongstra’s tweeluik gaat eigenlijk over haar onderzoek naar het zwart van Rembrandt, zoals hij dat gebruikte in zijn tweeluik De huwelijksportretten van Marten Soolmans en Oopjen Coppit (1632).

Dat zwart is een complexe kleur, gebaseerd op verfrecepten die al in manuscripten uit de vijftiende eeuw voorkomen. Samen met wetenschappers van de universiteiten van Utrecht en Amsterdam heeft Jongstra het weten te ontwikkelen.

As uit een houtoven

Een paar jaar geleden las Jongstra een artikel van prof. dr. Sven Dupré, die onderzoek doet naar hoe kunstenaars technieken leerden. Het raakte een snaar bij Jongstra, die zelf graag experimenteert met ambachten en het maken en verwerken van natuurlijke materialen. Dit doet ze op een klein boerenlandgoed in Friesland dat Farm of the World heet. Behalve Jongstra’s atelier is er ook een tuin waar planten worden geteeld om verf van te maken. Ze verbouwen er granen, groenten, fruit en bloemen. Ook is er een broodbakkerij.

Ze stuurde Dupré een mailtje om te vertellen dat ze zijn onderzoek zo interessant vond, van het een kwam het ander, en toen werd haar atelier tijdelijk een laboratorium van de universiteiten Utrecht, Amsterdam en Antwerpen. “Als je zo’n historische reconstructie van verfrecepten uitvoert, heb je ingrediënten nodig die lastig in een lab te vinden te zijn. Er is bijvoorbeeld een recept dat vraagt om de as uit een houtoven. Dat hebben we op onze boerderij. En de meeste ingrediënten kun je gewoon in onze tuin plukken.”

De recepten uit de manuscripten zijn voor hedendaagse lezers niet rechttoe rechtaan. “Er staat niet hoeveel minuten iets duurt, maar dat iets ‘drie keer een paternoster’ duurt. Ik wist ook niet hoe lang dit gebed duurt, maar blijkbaar is dat 12 minuten. Ik sprak laatst iemand uit Mexico die mij vertelde dat zijn moeder ook gerechten in paternosters kookt, dus kennelijk is het niet zó’n obscure maat.”

Lievelingsmuseum

Het Rembrandthuis was op dit moment bezig met een nieuw programma voor hedendaagse kunst in het oude woonhuis van Rembrandt. Zij benaderden Jongstra, omdat ze in een interview ooit liet vallen dat het Rembrandthuis een van haar lievelingsmusea is. Niet gek; Jongstra houdt van oude ambachten, en de ateliers hier geven een goed inkijkje in Rembrandts werkproces. Daarbij zijn er dagelijks gratis demonstraties verfmenging, waarbij wordt uitgelegd waar de pigmenten vandaan komen en hoe Rembrandt (en vooral zijn leerlingen) daar verf van maakten.

Het is wel een wat lastig museum om (grote) hedendaagse kunstwerken in te tonen, omdat alle artefacten in het huis een vaste positie hebben. De textielwerken hangen hoog, voor de bovenste ramen. Jongstra koos die locatie vanwege het licht dat dan door haar kunstwerk zou vallen, maar geeft toe dat het jammer is dat je het werk nu niet van dichtbij kunt zien. “Want de details van de gekleurde vezels zijn spectaculair.”

Jongstra verklapt dat ze mensenhaar heeft gebruikt. “Ik heb drie prachtige lieve roodharige nichtjes die speciaal voor mij naar de kapper zijn geweest. Haar is voor mij een atypisch materiaal, het geeft het werk een zekere frivoliteit.”

Claudy Jongstra experimenteert graag met natuurlijke materialen op een klein boerenlandgoed in Friesland. Er is een tuin met planten om verf van te maken.Beeld Pieter van den Boogert

Allium & Onion, Hennep & Hair, Madder & Nettle van Claudy Jongstra: t/m 16 februari in Museum het Rembrandthuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden