Interview

Nieuwe Bijbelvertaling in editie voor kunstliefhebbers: ‘Er valt echt wat te ontdekken’

Vandaag verschijnt de nieuwe Bijbelvertaling, ook in een speciale editie voor kunstliefhebbers. De Amsterdamse kunsthistoricus Sabry Amroussi selecteerde bekende én vergeten Nederlandse en Vlaamse meesters uit de zestiende en zeventiende eeuw. ‘Er valt echt wat te ontdekken.’

De kindermoord in Bethlehem (1590), geschilderd door Cornelis Cornelisz. van Haarlem. Beeld Cornelisz. Van Haarlem
De kindermoord in Bethlehem (1590), geschilderd door Cornelis Cornelisz. van Haarlem.Beeld Cornelisz. Van Haarlem

‘Mijn kindje! Wat ben je groot ­geworden!” Verrukt pakt Sabry Amroussi (Tunis, 1978) bij uitgeverij Athenaeum de cassette met ‘zijn’ bijbel uit. Die kwam kantje boord op tijd af, vanwege de papier- en linnentekorten waarmee de uitgeefwereld te kampen heeft. Maar de 2400 blad­zijden vonden hun weg naar de drukpersen, ­gevuld met de Bijbelse kunst uit de zestiende en zeventiende eeuw waarin Amroussi zich acht maanden lang heeft vastgebeten.

“Een grote eer, al dacht ik ook: waar te beginnen? Bij de Bijbel en beeldende kunst denk je toch vooral aan die stomme Rembrandtbijbels die op de vrijmarkt op Koningsdag verweekt in de regen tussen de Boekenweekgeschenken ­liggen. Van dat beeld wilde ik af. Ik wilde de Gouden Eeuw teruggeven aan de Gouden ­Eeuwers.”

Duizenden A4’tjes

Amroussi praat in moordend tempo en rijgt, met Engels doorspekt, kunstanekdotes, -historie en -kritiek zo aanstekelijk aaneen dat je, net als hijzelf, denkt: waarom heeft deze man geen ­televisieprogramma? Over Rembrandt, om wie ook hij natuurlijk niet heen kon en die zo ­jaloers was op Rubens – en wist je dat ­Lievens De opwekking van Lazarus eerder dan hij had geschilderd? “Rembrandt trok dat niet en heeft de zijne geantedateerd. Die heb ik naast elkaar geplaatst.”

Maar vooral gaat zijn passie uit naar de maniëristen in de zestiende eeuw, ‘kunstenaars die er door de canon van de negentiende eeuw zijn uitgewipt’, naar de caravaggisten die hij onder het stof vandaan heeft gehaald. “In de negentiende eeuw werd Rembrandt als nationale schilder op het schild gehesen; het Rijksmuseum werd ­gebouwd als een soort kerk met De Nachtwacht als altaarstuk, en de cream of the crop in musea is een selectie die in de negentiende eeuw is gemaakt. Dat geldt ook voor de catalogi die er zijn van Bijbelse kunst.”

“Ik wilde af van die negentiende-eeuwse blik. Ik vroeg me af: wat zou de selectie zijn als ik een zeventiende-eeuwer was geweest? Ik wilde de veelzijdigheid van de Gouden Eeuw laten zien. Want honderd jaar is een heel lange tijd met heel veel ontwikkelingen.”

Amroussi heeft elke collectie ter wereld met goede Nederlandse en Vlaamse schilderkunst de afgelopen maanden afgegraasd. “Twintig jaar geleden had dat jaren geduurd, nu kun je ‘biblical painting’ selecteren op onderwerp en naam. Dat leverde een gigantisch Excelsheet op met schilderijen en de bijbehorende Bijbel­boeken. Ik moet mijn vriendin op mijn blote knietjes danken, want ik kan niet excellen en heb haar opgezadeld met duizenden A4’tjes.”

Propagandistisch

Bij sommige Bijbelboeken was een overvloed aan materiaal. “Exodus, Genesis, de evangeliën, that’s where the action happens. Veel Rembrandt en Rubens, grote werken waar je niet ­omheen kunt. Maar ook werken waarvan je denkt: wat is dit? Bijna pastelkleurige schilderijen, een androgyne Salome. De ‘bruine’ Gouden Eeuw heb ik het raam uit gegooid, dit is een ­diverse Gouden Eeuw. Er valt echt wat te ontdekken.”

Elk evangelie kreeg een eigen invulling. ­“Rembrandt en Rubens gaan gelijk op, zodat we kunnen zien hoe Rembrandt naar Rubens keek en hem nadeed, terwijl Rubens could not care less about Rembrandt. Sommige keuzes liggen voor de hand. Maar ik heb ook eigen queestes, zoals het eerherstel van Jan Lievens, die de strijd tegen Rembrandt verloor omdat hij in een avant-garde stijl ging schilderen die de negentiende-eeuwers niet zo leuk vonden. En dat van een vroege jongen als Cornelis Cornelisz. van Haarlem, die absoluut de aandacht niet krijgt die hij verdient. Kijk hier, die Kindermoord te Betlehem. Dat is toch Halloween? ”

Met zijn selectie, zegt Amroussi, zie je hoe heerlijk over the top en propagandistisch de ­Vlamingen zijn. “En wat een goede verhalenvertellers de Hollanders. Die grijpen Bijbelverhalen aan om het grotere verhaal te vertellen van wat ons mens maakt. Neem Mozes, neem Abraham, alles op de schouder van één individu. En er is dan toch weer niemand die die struggle beter kan laten zien dan Rembrandt. Want in dat opzicht is hij uniek. Niemand is zo intens met de Bijbel bezig geweest als hij.”

Meerdere edities Nieuwe Bijbelvertaling

De NBV21 – de verbeterde Nieuwe Bijbelvertaling voor de 21ste eeuw – wordt gepresenteerd in diverse edities. Naast die van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap, verschijnen twee culturele edities: de Bijbel voor kunstliefhebbers en een ­literaire uitgave met verklarende woordenlijst en cultuurhistorische inleidingen bij ­Querido Facto. Ook verschijnt de essaybundel Een gesloten tuin, een verzegelde bron met tien essays over de betekenis van de Bijbel in de 21ste eeuw door Désanne van Brederode, Arnon Grunberg, Kristien ­Hemmerechts, Guus Kuijer, Fik Meijer, Christine Otten, Piet Gerbrandy, Anne Vegter, ­Annelies Verbeke en Frank Westerman.

De Bijbel voor kunstliefhebbers, Athenaeum, €89,90, 2400 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden