PlusNieuws

‘Nieuw’ boek Simone de Beauvoir: abrupt einde van een innige vriendschap

Simone de Beauvoir schreef bijna 70 jaar geleden de autobiografische roman De onafscheidelijken. Het boek is nu voor het eerst uitgebracht, nadat het manuscript in 2019 is teruggevonden.

De onafscheidelijken speelt in het Parijs van het interbellum.Beeld Getty

Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt het. Het is een van de bekendste uitspraken van existentialistisch filosoof en schrijver Simone de Beauvoir (1908-1986). Zij rekende af met het idee dat de biologie ­bepaalt wie we zijn, en toonde hoe vrouwen systematisch worden benadeeld. Zo wordt van de vrouw verwacht dat zij zich opoffert: niet haar eigen ontplooiing, maar het gezin, het huwelijk, het moederschap staat voorop. In haar roman De onafscheidelijken vertelt De Beauvoir het verhaal van de vriendschap tussen twee jonge vrouwen, die op hun eigen manier omgaan met de eisen die de maatschappij aan hen stelt.

Nieuw klasgenootje

De onafscheidelijken speelt in het Parijs van het interbellum. We volgen Sylvie, een schoolgaand meisje van een jaar of negen dat een bijzondere en innige vriendschap aangaat met haar nieuwe klasgenootje Andrée. Andrée is anders dan alle andere meisjes op hun katholieke meisjesschool. Ze is eigenzinnig, buitengewoon slim en heeft een opvallende persoonlijkheid. Sylvie is diep onder de indruk van haar.

Intiem

De twee spreken elkaar weliswaar met ‘u’ aan, maar voeren gedurende hun jarenlange vriendschap opmerkelijk intieme gesprekken: over het geloof, over literatuur en filosofie, over de liefde en het kwaad en over hun wens om te studeren. Ze worstelen beiden, en vaak ook samen, met wat er van hen als meisjes wordt verwacht. De twee vriendinnen passen slecht in de mal waarin ze worden geacht zich onderdanig op te stellen, gehoorzaam en beleefd te zijn.

Sylvie, de verteller van het verhaal, kijkt tegen Andrée op, aanbidt haar bijna en realiseert zich op enig moment dat haar leven zonder Andrée waardeloos zou zijn. Voelt ze wellicht meer dan alleen vriendschap voor haar? Hun vriendschap strekt zich jarenlang uit, van hun negende tot hun eenentwintigste, en eindigt dan zeer plotseling met de onverwachte dood van ­Andrée.

Hersenontsteking

De onafscheidelijken, uit het Frans vertaald door Martine Woudt, is gebaseerd op de tragische vriendschap die Simone de Beauvoir had met haar jeugdvriendin Zaza, de bijnaam van Elisabeth Lacoin. ‘Voor Zaza. Ik zou dit verhaal aan u moeten opdragen, maar ik weet dat u nergens meer bent en ik spreek hier tot u middels een literaire kunstgreep,’ zo begint De Beauvoir het boek. De personages uit deze roman zijn alter ego’s: Sylvie is geïnspireerd op Simone, Andrée op Zaza.

Zaza en Simone waren zo hecht dat ze jarenlang door klasgenoten en docenten ‘de onafscheidelijken’ werden genoemd. Totdat, zeer plotseling, Zaza stierf. Vlak voor haar 22ste verjaardag bezweek zij aan de gevolgen van een virale encefalitis, een hersenontsteking. Steeds opnieuw, in verschillende boeken, schrijft De Beauvoir over haar. Zoals Bregje Hofstede het in het nawoord van De onafscheidelijken treffend beschrijft, is het verdriet over deze tragische vriendschap ‘een vulkaan die Simones hele leven opnieuw bleef uitbarsten […] Het verdriet stolde blijkbaar nooit.’

Huwelijk of klooster

In De onafscheidelijken onderzoekt Simone de Beauvoir de aanloop naar Zaza’s dood. Andrée, als alter ego van Zaza, is vóór alles loyaal aan haar moeder. Het katholieke geloof beheerst het dagelijks leven in hun gezin. Volgens haar moeder zijn meisjes gemaakt voor het huwelijk of het klooster. Je moet God dienen, jezelf dienstbaar opstellen ten opzichte van anderen en zeker níet proberen je te onderscheiden. Andrées persoonlijkheid en talent worden alleen maar gezien als iets hinderlijks: zelfontplooiing doet er niet toe, een vrouw moet zichzelf wegcijferen en het gezin bijstaan. Als vrouw leef je immers niet voor jezelf, maar voor anderen.

Hoewel Andrée haar eigen leven wil leiden, wil ze ook haar moeder en God niet teleurstellen. Maar op den duur krijgt André het zo benauwd dat ze zich tijdens een tripje met haar familie ­expres met een bijl in haar voet hakt, zodat ze even wat tijd alleen in bed door kan brengen en eindelijk wat rust heeft. Toch lost dit niks op: als ze is hersteld, gaat alles gewoon weer zoals daarvoor.

Liefdesleven

Ook haar liefdesleven wordt door haar moeder geruïneerd: haar eerste vriendje wordt door haar afgekeurd, en haar tweede relatie wordt ernstig door haar gecompliceerd. Andrée kan nooit doen wat ze zelf voelt, of zich laten zien zoals ze echt is, ze worstelt hierdoor op enig moment zelfs met suïcidale gedachten. Die voert ze overigens niet uit: haar zelfmoord zou tegen de wil van haar moeder en God indruisen, en hen teleurstellen is het laatste wat ze wil.

Zelfs op haar sterfbed laat Andrée zichzelf nog niet zien, in plaats daarvan vraagt ze haar moeder om vergiffenis: ‘Ik bederf alles! Ik heb u alleen maar problemen bezorgd!’ Later grijpt ze haar moeders handen vast. ‘Wees maar niet verdrietig,’ zegt ze. ‘In alle families is er een mislukkeling; ik was de mislukkeling.’

Innerlijk verscheurd

Hoewel wordt beweerd dat Simone de Beauvoir dit boek zelf te intiem vond om uit te geven, en Jean-Paul Sartre er zijn neus voor zou hebben opgehaald, is De onafscheidelijken een aangrijpend verhaal waarvan de thematiek zeventig jaar later nog altijd relevant is.

Het leest als een aanklacht tegen de oneerlijke eisen die worden gesteld aan vrouwen, als een aanklacht tegen onderdrukking en conformisme. Andrée, of Zaza, wilde de perfecte dochter, de perfecte gelovige zijn, maar kon zichzelf en haar eigen karakter niet zonder gevolgen verloochenen. Door zich steeds maar aan te passen en weg te cijferen smoorde ze de ontwikkeling van haar eigen persoonlijkheid in de kiem. Ze werd innerlijk verscheurd, haar individualiteit vermorzeld. Er bleef geen enkele ruimte meer voor haarzelf over, waardoor het voor haar ­onmogelijk werd om nog te leven.

Ode

Maar De onafscheidelijken leest ook als ode, een ode aan de grote liefde die de jonge Simone voelde en bleef voelen voor haar vriendin Zaza. Een ode die niet helemaal zonder schuldgevoel is geschreven; in haar autobiografie Een welopgevoed meisje merkt De Beauvoir op: ‘We hadden samen gestreden tegen dat weerzinwekkende lot dat ons te wachten stond en ik heb heel lang gedacht en geloofd dat ik mijn vrijheid had gekocht met haar dood.’

Simone de Beauvoir, De onafscheidelijken. Vertaald door Martine Woudt, uitgeverij Cossee, €22,99, 200 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden