Nazaten eisen dat boek De Crèche wordt aangepast: ‘Fictie is feit geworden’

Nazaten van de hoofdpersonages in Elle van Rijns pas verschenen historische roman De crèche, over het wegsmokkelen van Joodse kinderen in de oorlog, eisen dat tal van namen in het boek worden gefingeerd en aanstootgevende passages worden verwijderd.

Crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg. 
 Beeld Collectie Joods Historisch Museum
Crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg.Beeld Collectie Joods Historisch Museum

Ook willen ze dat de koptitel Het waargebeurde verhaal wordt geschrapt. Advocaat Menno Jansen, die optreedt namens de families, verzoekt de auteur en haar uitgeverij Hollands Diep in een brief de tweede druk aan te passen.

“In deze roman staan de echte namen vermeld, waarbij aan hen allerlei grievende gebeurtenissen worden toegeschreven. Deze personen zijn geen publieke figuren. Er had van tevoren toestemming voor moeten worden gevraagd.”

Het boek van actrice en auteur Elle van Rijn gaat over het wegsmokkelen van ruim zeshonderd Joodse kinderen uit de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam tijdens de oorlog. Het vertelt het verhaal aan de hand van kinderleidster Betty Goudsmit (die destijds Oudkerk heette). Haar familie stemde aanvankelijk in met het optekenen van haar levensverhaal. Maar toen zoon David Goudsmit eind november het boek in handen kreeg, schrok hij. “Het zou een historische roman zijn, maar op de kaft van het boek stond groot: ‘Het waargebeurde verhaal.’ Fictie is feit geworden, terwijl er onwaarheden en onzorgvuldigheden in staan.”

Platte Rotterdammer

De ouders van Greta Cune – Harry en Sieny Cohen – komen ook in het boek voor. Kinderverzorgster Sieny hielp mee met het wegsmokkelen. “Ik was ondersteboven en overdonderd,” zegt Cune, die het boek twee weken voor publicatie onder ogen kreeg. “Ik herken mijn familie niet in het verhaal. Mijn vader wordt als platte Rotterdammer neergezet, mijn grootmoeder als een onverschillige vrouw tijdens de deportaties. Ik word daar emotioneel van.”

Ze wil dat de namen van Harry en Sieny eruit worden gehaald. “Mijn ouders hadden nooit hieraan mee­gewerkt. Dit boek heeft veel verdriet en spanning veroorzaakt.” Advocaat Jansen: “De eer en goede naam en de nagedachtenis van Sieny en Harry zijn geschonden.”

Trouwen in V&D

Directrice Henriëtte Pimentel van de crèche is volgens de familie ten onrechte neergezet als een lesbische vrouw. Zij had vooral oog voor de kleine Remi, een vondelingetje met grote bruine ogen, schrijft Van Rijn: ‘Terwijl Pimentel Remi verzorgt en vertroetelt als haar eigen kind, is ze steeds minder bezig met de actieve zorg voor alle andere kinderen, alsof ze haar minder interesseren.’

De achternicht van Henriëtte ­Pimentel laat in een schriftelijke verklaring weten dat er ‘meerdere onwaarheden’ in het boek staan, onder meer over de geaardheid en rol van Pimentel: ‘Het was Henriëtte die de plannen met Walter Süskind uitwerkte. Zij gaf letterlijk haar leven voor alle overgebleven kinderen (…) ondanks dat zij onderduikadressen kreeg aangeboden, bleef zij bij de kinderen en ze werd in Auschwitz vermoord.’

Schrijvers en onderzoekers Esther Göbel en Henk Meulenbeld van het boek Betty. Een joodse kinderverzorgster in verzet (2016) en Esther Shaya, auteur van Harry & Sieny (2018) – beide verschenen bij Amphora Books – hebben tientallen historische fouten in de roman ontdekt. Het gaat om data en gebeurtenissen als de deportaties, stempels in persoonsbewijzen en de huwelijksvoltrekking van Harry en Sieny in warenhuis V&D, terwijl ­Joden daar niet naar binnen mochten. In het boek wordt geschreven dat David Cohen de Joodsche Raad ‘heeft opgericht om samen sterk te zijn’.

“Dit is zo kwalijk,” zegt Göbel, werkzaam voor het nieuwe Nationaal Holocaust Museum. “De Joodsche Raad werd in opdracht van de nazi’s opgericht als doorgeefluik van anti-Joodse maatregelen.”

Het is mooi dat een dergelijk verhaal over de heldendaden wordt verteld, zegt ze. “Maar dan wel in de juiste historische context. Juist in deze tijd van de Holocaustontkenning en het weer opkomend antisemitisme moeten de historische feiten kloppen.”

Jansen, die ook optreedt namens uitgeverij Amphora Books, gaat onderzoeken of sprake is van plagiaat. Hij overweegt juridische stappen. “Van Rijn heeft haar boek gebaseerd op de boeken van Shaya, Göbel en Meulenbeld. Hele passages zijn al dan niet geparafraseerd overgenomen.”

Elle van Rijn Beeld
Elle van Rijn

Van Rijn ‘diep geraakt’

Uitgeverij Hollands Diep is ‘buiten­gewoon verbaasd’ dat er juridische stappen worden overwogen en laat weten ‘vierkant’ achter Elle van Rijn en haar roman te staan. ‘Eenieder is vrij om over welk onderwerp dan ook een roman te schrijven,’ aldus Elco Lenstra van de uitgeverij.

Van Rijn is ‘diep geraakt’ door de ­beweringen en vindt dat haar ‘eer­betoon’ aan Betty Goudsmit-Oudkerk en haar jonge collega’s van de Joodse crèche hierdoor ‘onterecht wordt bezoedeld’. Zij heeft het manuscript aan de kinderen van Goudsmit laten lezen en zegt in een schriftelijke reactie positieve reacties erop te hebben gehad. ‘Zij herkenden hun moeder in de jonge hoofd­persoon van de roman. Ik heb deze geschiedenis met de grootste zorgvuldigheid willen beschrijven.’

Omslag van het boek.  Beeld
Omslag van het boek.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden