Plus

Nausicaa Marbe: 'Het antwoord op terrorisme is niet lief zijn'

Beschaafde onmacht, noemt Telegraafcolumnist Nausicaa Marbe het benefietconcert van Ariana Grande na de aanslag in Manchester. 'Maar het antwoord op terrorisme is niet lief zijn.'

Nausicaa Marbe: 'Politici die zeggen dat terreur niets te maken heeft met de islam, liegen. Het is sussende groepshypnose. Echt heel gevaarlijk' Beeld Cindy Baar

Ze zou zo graag wat minder pessimistisch zijn in haar ­columns, maar de wereld van vandaag geeft weinig reden voor optimisme. En voor de toekomst houdt ze al helemaal haar hart vast. "Ik weet niet of het over vijf jaar nog wel zo gezellig is in Nederland."

De toon die Nausicaa Marbe (53) aanslaat is alarmistisch, grote woorden schuwt ze niet. Er is een guerrillaoorlog gaande en we hebben geen idee hoe we die strijd moeten winnen. Erger nog: "We begrijpen niet eens wat er aan de hand is."

De terreuraanslagen en de halfbakken reacties daarop, maar ook de opmars van de politieke islam, doen Marbe twijfelen of Nederland überhaupt wel zijn vrijheden en liberale esprit kan verdedigen. De angst om politiek incorrect te zijn of als PVV'er aangezien te worden, staan het ongemakkelijke maar broodnodige gesprek over de islam nog steeds in de weg. "Politici die zeggen dat terreur niets te maken heeft met de islam, liegen. Het is sussende groepshypnose. Echt heel gevaarlijk."

Marbe woont sinds 1982 in Nederland en weet hoe het is om niet te mogen zeggen wat je vindt. Ze groeide op in het Roemenië van Nicolae Ceau¿escu. "Ik moest teksten uit mijn hoofd leren die ik niet geloofde, dingen scanderen die ik niet meende. Dan leer je een eigen mening te ontwikkelen. Hoe repressiever het regime, hoe groter de behoefte om uit de band te springen."

Ziet u overeenkomsten tussen het Roemenië van toen en het Nederland van nu?
"In Roemenië werden de censuur en het totalitaire denken van bovenaf opgelegd. Hier pleegt men zelfcensuur. Dat vind ik eigenlijk nog erger. Als je de mogelijkheid hebt vrij te denken en niet hoeft te vrezen in de gevangenis te belanden om je mening, en je je dan toch vastpint op een politiek correcte framing van de werkelijkheid, dan ben je echt niet goed bij je hoofd."

Hoe ziet die zelfcensuur eruit?
"Het begint met ideologische groepsdwang. Het afkeuren en uitsluiten van onwelgevallige meningen. In 2000 schreef Paul Scheffer over het multiculturele drama. Hij fungeerde als klokkenluider maar werd weggezet als fascist, als iemand die de sociale vrede kwam verstoren."

"Na de aanslagen op 11 september 2001 verschenen er vergoelijkende artikelen. Dat het toch ook wel onze eigen schuld was, omdat wij moslims ook van alles hadden aangedaan. Je las dat alles in Nederland wel goed zou komen als er genoeg thee werd gedronken en er stageplekken voor allochtone jongeren zouden komen."

Was dat het moment dat u besloot uw mening te geven?
"Ja. Ik begon in Trouw, dat toen met Letter & Geest een heel dwars katern had. Ik was een van de weinigen die zo expliciet over de islam schreven - niet om de Koran moedwillig aan te vallen of om moslims te bashen, dat heb ik altijd een beetje ordinair gevonden. Ik wilde wel dat een zo openlijk mogelijk gesprek plaatsvond over de islam. Politieke correctheid en het toedekken van ongemakkelijke waarheden helpen daar niet bij."

Geeft u eens een voorbeeld.
"Toen in 2013 in Londen een militair werd onthoofd, zei premier David Cameron als eerste dat het niets met de islam te maken had. Waarom zei hij niet gewoon: 'Het is afschuwelijk, dit is een gezicht van de islam waar we mee te maken hebben en ik wil dat de islamitische gemeenschap zich bezint en ik wil dat iedereen begrijpt dat je geweld niet met geweld moet beantwoorden.' Dat is toch wat moreel leiderschap is?"

Hij zal gevreesd hebben voor onrust.
"En daarom verkondigde hij leugens? Met politieke correctheid stop je dingen in de doofpot zodat vrije gedachtegang niet meer mogelijk is. Juist door visies en meningen te laten botsen kan iets van een oplossing ontstaan."

In Manchester werd een groot benefietconcert georganiseerd na de aanslag bij het optreden van Ariana Grande. Is dat de juiste reactie?
"Dat mensen collectief rouwen is goed te begrijpen. Het is beschaafde onmacht. Je kunt het soft noemen, maar ik heb liever dat mensen kaarsjes branden en knuffelberen neerleggen dan dat ze moskeeën in de fik steken."

"Maar die kaarsjes en knuffelberen mogen nooit het antwoord zijn van politici. Die moeten alle maatregelen nemen die mogelijk zijn om geweld te stoppen. Veiligheidsdiensten hebben de meeste terroristen in het vizier maar de AIVD heeft al jaren te weinig geld. In onze vrije wereld zijn we verleerd om na te denken over hoe het is om in een burgeroorlog te leven, en dat krijgen we als aanslagen straks wekelijks, dagelijks plaatsvinden: een guerrillaoorlog met home grown terroristen. Mensen denken dat ze die oorlog winnen als ze gewoon door blijven leven op de manier waarop ze dat deden. Maar het antwoord op terrorisme is niet lief zijn."

Wat is wel het antwoord?
"De confrontatie aangaan. Als salafistische moskeeën terroristen aansturen, moet je die sluiten. Niet aanpappen met mediators, niet gaan praten met mensen in de gemeenschap, geen knieval maken voor de cultuur, maar gewoon je machtsmonopolie laten gelden. En als dat leidt tot onrust in de wijk, is dat maar zo. Als mijn zoontje de buurt zou terroriseren, zou ik ook niet willen dat een culturele mediator bij ons langskomt, dan moet hij opgepakt worden en een nacht de cel in."

U schrijft dit al zestien jaar. Hebt u het gevoel dat uw stukken enig effect hebben gehad?
"Bestuurders en politici zijn de laatste jaren iets realistischer geworden. Misschien heb ik daar een beetje aan bijgedragen, maar ik ben niet de enige die het over deze onderwerpen heeft."

U werd in 2015 genomineerd voor de Pim Fortuynprijs, samen met onder anderen Annabel Nanninga, Hans Teeuwen en Afshin Ellian.
"Die nominatie heb ik geweigerd. Ik vind niet dat een columnist geprezen moet worden omdat hij de denkwijze van een politicus voortzet. Ik wil met geen politicus geassocieerd worden, opiniemakers moeten volstrekt onafhankelijk zijn."

Ondertekende u daarom ook niet de oproep van 130 vrouwelijke journalisten aan adverteerders van GeenStijl toen die site een Volkskrantjournaliste op de korrel nam?
"Ik was met vakantie, volgde de discussie niet. Het kan met mijn afkomst te maken hebben, maar ik vind media de mond snoeren door hun geldbronnen te laten opdrogen iets engs hebben. De woede om het artikel van GeenStijl, waarin lezers werd gevraagd of ze een journaliste zouden 'doen', was trouwens wel geheel terecht."

"De term 'virtuele verkrachting' vond ik te sterk, maar het was wel een ernstige vorm van seksuele intimidatie. Overigens komt seksisme ook voor bij linkse media en redacties. Hoe vaak zie je bij televisieprogramma's vrouwelijke deskundigen van boven de 50 jaar aanschuiven? Sinds ik bij De Telegraaf zit, word ik sowieso minder vaak uitgenodigd dan toen ik nog voor de Volkskrant schreef."

Heeft u uw toon aangepast aan het Telegraafpubliek?
"Nee, het enige verschil is dat ik nu schrijf voor mensen die het met mij eens zijn. En dat is best lastig. Bij de Volkskrant was ik dwars, nu loop ik het risico zelfgenoegzaam te worden of te gaan preken voor eigen parochie. Het is jammer dat De Telegraaf geen opiniepagina heeft, dan zou ik af en toe wat weerwoord kunnen krijgen. Maar nog belangrijker is dat op zo'n plek opinies kunnen botsen en debat gevoerd kan worden."

Willen mensen zich nog wel mengen in debatten die zo gepolariseerd zijn?
"De heftigheid waarmee sommige debatten worden gevoerd, weerhoudt veel mensen ervan zich erin te mengen. Na 11 september diende de polarisatie een doel: we hadden nog nooit op die toon met elkaar over integratie gepraat en zo konden we wennen aan elkaars standpunten. Maar nu trekken redelijke mensen zich terug uit het debat omdat extremisten aan beide zijden van het spectrum elkaar uitschelden."

"Ze zijn bang dat ze op Geert Wilders lijken als ze zich bijvoorbeeld uitspreken tegen islamisten of Turken in Nederland die Erdogan steunen. Dat ze dan niet meer progressief of humanistisch klinken. Maar je moet nooit bang zijn of verkrampen als het gaat om het uiten van je mening."

Nausicaa Marbe: 'Ik ben ervan overtuigd geraakt dat de EU meerwaarde heeft, ook voor lager opgeleide mensen' Beeld Cindy Baar

Verandert u vaak van mening?
"Mijn kritische houding ten aanzien van de ­Europese Unie, daar ben ik van teruggekomen. Ik heb lang gedacht dat voormalige Oostbloklanden niet bij de EU thuishoorden en dat de unie uit een kleine kern moest bestaan. Nu zie ik wat een enorme vooruitgang in Oost-Europa is geboekt. In Roemenië, Polen en zelfs in het Hongarije waar Orbán dictatoriaal huishoudt, is de civic society enorm opgebloeid."

"Ja, er is heel veel geld in gepompt en er is heel veel geld verloren gegaan door corruptie, maar je kunt ook zien wat lidmaatschap van de EU heeft betekend voor maatschappelijke bewegingen en de diversiteit. Europa zit ingeklemd tussen Erdogan, Poetin en een totaal onverantwoorde en onberekenbare Amerikaanse president en moet bijeen blijven."

"We moeten zelfs bereid zijn in tijden van nood een transferunie te worden en elkaars schulden te betalen. Ik ben ervan overtuigd geraakt dat de EU meerwaarde heeft, en niet alleen voor de mensen van wie altijd wordt gezegd dat ze 'profiteren van de globalisering', maar ook voor lager opgeleide mensen."

Onlangs schreef u een lofzang op burgemeester Eberhard van der Laan.
"Hij kan wat maar heel weinig politici kunnen: boven de partijen staan. Hij is warm en betrokken, maar ook iemand aan wie je geen flauwekul kunt verkopen. Hij is bevlogen maar valt niet ten prooi aan ideologische beneveldheid zoals Job Cohen. Die bleef maar theedrinken met conservatieve imams, bouwde daar dan een hele theorie omheen en keek neer op mensen die daar kritiek op hadden."

"Ik ben het vast niet eens met alles wat Van der Laan doet, maar ik vertrouw erop dat hij zinnig bezig is. Dat is heel uitzonderlijk, dat een politicus je zoveel vertrouwen geeft."

Kost het schrijven van columns u nog moeite?
"Het zou routine kunnen zijn, maar dat wil ik absoluut niet. Ik maak het mezelf moeilijk door altijd meer te vertellen dan de aanleiding alleen. Ik kan wel altijd fouten en hypocrisie blijven aantonen, maar dat is mij iets te makkelijk, ik wil verder reiken."

"Een hogere gedachte, een breder verband, of iets richting een oplossing. En de grote opgave is om wat optimistischer te zijn. Ik ben met optimisme naar Nederland gekomen, en ik wil hier niet hetzelfde meemaken als in Roemenië. Daarom zal ik mij nooit de mond laten snoeren."

CV
Geboren 11 augustus 1963, Boekarest
Opleiding Politicologie en filosofie, VU Amsterdam
Loopbaan VPRO Radio, schreef voor NRC Handelsblad, Vrij Nederland, Trouw, de Volkskrant en De Telegraaf.

Schreef drie boeken, haar laatste roman, Smeergeld (2014), werd bekroond met de Diamanten Kogel, de Vlaamse prijs voor de beste thriller.

Opgebiecht
Leermeester "Toen ik naar Nederland kwam, heb ik alles gelezen wat los en vast zat. De kranten waren een revelatie: voor het eerst zag ik dat er in vrijheid geschreven kon worden."

De beste uit het vak "Tom-Jan Meeus van NRC Handelsblad staat qua politieke analyses op eenzame hoogte. Sylvia Witteman van de Volkskrant is een groot literair talent. En Rob Hoogland van De Telegraaf heeft een personage van zichzelf gemaakt en kan nieuws door een malle blik filteren en met een lichte pen beklijvend opdissen."

De slechtste uit het vak "Columnisten die brandende onderwerpen vermijden of zonder verstand van zaken zomaar wat kleppen."

Het beste advies gegeven "Toen ik woedende kritiek kreeg op mijn columns in de Volkskrant ging ik twijfelen of ik mijn toon niet moest matigen. Mijn man zei toen: als je dat doet word je een schim van een opiniemaker: een voorspelbaar, onbeduidend en ongeloofwaardig iemand."

Het slechtste advies "Dat advies dat ik mezelf gaf en waar ik gelukkig snel vanaf werd gepraat: milder worden om mensen maar niet boos te maken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden