PlusInterview

Nationale Ballet haalt de man uit het verdomhoekje

#MeToo, feminisme, pleidooien voor meer vrouwelijke choreografen. Juanjo Arqués van Het Nationale Ballet vond het tijd voor een choreografie met louter mannen.

Beeld HANS GERRITSEN

‘Spanje is natuurlijk heel masculien,” zegt Arqués over zijn geboorteland. Zelf is de choreograaf naar eigen zeggen opgegroeid zonder machogedoe.

“Vanaf mijn negende zat ik niet op voetbal, maar op balletles en was ik dus opgenomen in ‘een vrouwelijk beroep’. Bovendien zat ik op een school die werd geleid door nonnen. We waren met heel veel meisjes en vijf jongens. Al met al was mijn schooltijd behoorlijk in balans.”

De balans is nu een beetje zoek, vindt Arqués, die jarenlang bij Het Nationale Ballet danste en sinds acht jaar eigen werk maakt bij gezelschappen in tal van landen.

“Ik zie hoe in deze tijd de rol van de man overal onder druk staat door aanvallen uit feministische hoek. Mannelijkheid staat ineens in het verdomhoekje: het is iets giftigs, iets totaal verkeerds. Niet dat ik dit soort activisme afkeur als het gaat over het streven naar gelijke rechten. Maar ik wilde nu die mannelijkheid wel eens nader onderzoeken. Tegenover de toxische versie staat namelijk ook een sensitieve variant; er zijn een heleboel soorten mannelijkheid. Het leek mij interessant om er een ballet over te maken, maar dan zonder enig politiek standpunt of vooropgestelde mening. Ik wil niet oproepen tot discussie of naar #MeToo verwijzen, ik wil gewoon een spectrum tonen van identiteiten.”

Dus ging Arqués de studio in met zeven dansers, allemaal mannen, en met een opname van Shaker Loops die componist John Adams zelf dirigeerde. “Dit muziekstuk heb ik gekozen vanwege de structuur in vier delen en de beweging die je daarin ervaart. Mannelijkheid wordt altijd geassocieerd met rechte lijnen, dingen die vaststaan, formats. Deze muziek is juist het tegenovergestelde: de klanken komen als golven. Er zitten heel krachtige delen in, maar ook crisismomenten. Ik vind het hier en daar erg kwetsbaar klinken. Daarom leek het mij perfect voor dit ballet.”

Lijfelijk contact

Dat was in maart van dit jaar, in april zou Arques’ creatie bij Het Nationale Ballet in première gaan. Twee weken hadden ze gerepeteerd, toen ging het theater vanwege corona op slot.

“Zodra we na de break opnieuw bij elkaar kwamen, waren de dansers extra gretig,” zegt Arqués na een van de repetities in september. “Ze genoten er dubbel van om samen iets nieuws te creëren. Ik denk dat corona in die zin in mijn voordeel heeft gewerkt.”

“Wel is het zo dat er aanvankelijk veel meer scènes met lijfelijk contact in Manoeuvre zaten. Tijdens deze tweede repetitieperiode zeiden de dansers bijna allemaal dat ze elkaar niet meer wilden aanraken. Toen heb ik er heel wat delen uitgehaald. Nu is er alleen één koppel dat een intiemer duet danst. Dat is dan ook een heel speciaal moment.”

“Wat ik wil, is deze zeven mannen de ruimte geven. We hebben het stuk samen gemaakt. Mij gaat het om hun eigen antwoorden: hoe voelen zij zich en welke keuzes maken zij zelf? Welke sfeer ontstaat er als ze allemaal samen zijn? Wat gebeurt er als een van hen kwetsbaarheid toont? Wordt hij uit de groep geknikkerd of stapt er iemand op hem af?”

Het op elkaar reageren en over het podium lopen mag wat de choreograaf betreft zo natuurlijk mogelijk gebeuren, blijkt tijdens de repetitie. Arqués lacht. “Ik heb weleens tegen ze gezegd: laten we deze scène maken zonder eraan te denken dat we balletdansers zijn.”

Geen sprookjesballetprinsen

Waar de choreograaf zeker niet naar op zoek was, waren sprookjesballetprinsen die voortdurend kaarsrecht klaarstaan om ballerina’s de lucht in te tillen.

“Ik heb echt met ze uitgezocht hoe ze op een andere manier kunnen bewegen. Relax, zei ik soms, beweeg wat meer richting de grond. Voor de boksscène heb ik ze stuk voor stuk gevraagd: zou jij aanvallen of jezelf alleen verdedigen? En: hoe zou jij nou een punch uitdelen?”

Vorige maand kwam de nieuwe première­datum voor de tweede maal heel dichtbij. Opnieuw sneden coronamaatregelen Arqués en zijn mannen de pas af.

Eén keer hebben ze Manoeuvre gedanst, zonder publiek maar met Altin Kaftira, die zelf ook bij Het Nationale Ballet danste en inmiddels filmmaker is. Daardoor kan het stuk morgen online in première gaan.

“Ik ben heel gelukkig met de film,” zegt Arqués opgewekt door de telefoon. “De dansers worden goed gevolgd en ook de dynamiek komt mooi naar voren. Dankzij de verschillende camerastandpunten kunnen we afwisselend de hele groep zien en dicht bij individuele dansers komen en extra details meekrijgen. Ik vind het quite amazing en ben blij dat het publiek het ballet alsnog kan zien. Dat laatste is natuurlijk het allerbelangrijkste.”

Manoeuvre, Juanjo Arqués bij Het Nationale Ballet: 7/11, 19.00 uur t/m 5/12.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden