PlusFilmrecensie

Nasir is een meesterlijke film

Nasirs leven in de Indiase deelstaat Tamil Nadu kabbelt ogenschijnlijk voort: hij brengt zijn vrouw naar het station, kletst wat met klanten in het sarikraampje waar hij werkt. Maar schijn bedriegt.

Koumarane Valavane straalt als Nasir een ­innemende kalmte uit.

Het is een zinsnede die je vaak in filmbeschrijvingen tegenkomt: ‘tegen de achtergrond van’. Een man en een vrouw worden verliefd ‘tegen de achtergrond van’ een grote oorlog. Een meisje wordt volwassen ‘tegen de achtergrond’ van raciaal geweld in de Amerikaanse binnensteden. Een dolende twintiger vindt zichzelf ‘tegen de achtergrond’ van de studentenprotesten in het Frankrijk van de jaren zestig.

De meesterlijke film Nasir van de Indiase filmmaker Arun Karthick nodigt bij uitstek uit tot die zinsconstructie. Het titelpersonage leeft zijn gewone leven, vol kleine en grotere taken en ontmoetingen, ‘tegen de achtergrond’ van oplaaiend religieus geweld tussen hindoes en moslims. Met als verschil dat die achtergrond zich continu hardhandig naar de voorgrond dringt, met uiteindelijk desastreuze gevolgen.

Het grootste deel van het meditatieve Nasir volgen we simpelweg Nasirs alledaagse beslommeringen gedurende één lome dag. Hij ontbijt in zijn kleine huisje, waar hij woont met zijn vrouw, oude moeder en gehandicapte pleegzoon. Hij brengt zijn vrouw, die een paar dagen naar haar familie in een verafgelegen dorp gaat, naar het busstation. Hij opent het kleine, overvolle kraampje waar hij werkt als verkoper van traditionele sari’s. Hij babbelt wat met de klanten en leest in een rustig moment wat van zijn zelfgeschreven poëzie voor aan zijn collega’s. Hij wordt eropuit gestuurd voor een nutteloos klusje voor zijn baas, en brommert daarvoor door de stad. Zo kabbelt het leven voort voor de zwijgzame, bescheiden moslim Nasir.

Maar hoe kalm zijn leven ook lijkt, telkens vindt geweld een kiertje om erin binnen te dringen. Als hij met zijn vrouw over de markt loopt, schalt er hindoenationalistische propaganda uit luidsprekers. Op een plein speecht een politicus die luidkeels uitroept dat ‘dit het land is van Ganesh, niet van klootzakken’. En in de winkel deinst een klant er niet voor terug tussen neus en lippen door te beginnen over het stenigen van moslims – “Ze moeten ons vrezen,” zegt hij, “want anders nemen ze de boel over.”

Het is retoriek die mensen over de hele wereld maar al te goed kennen, maar die in India onder de huidige hindoenationalistische regering op angstwekkende wijze praktijk wordt gemaakt. De stad Coimbatore, in de staat Tamil Nadu in het zuiden van India, is al decennia het toneel voor religieus gemotiveerd geweld. De afgelopen jaren laaide dat, met steun van de zittende regering, steeds harder op, en in september 2016 vonden hevige rellen plaats. Het zette regisseur Arun Karthick ertoe aan het verhaal van deze gewone man te vertellen, een van de velen die in nieuwsberichten over zijn stad tot kille statistieken worden teruggebracht.

Innemende kalmte

Nasir werd afgelopen januari geselecteerd voor de Tiger Competitie op het filmfestival van Rotterdam; de film won er uiteindelijk de Netpac Award voor beste Aziatische film. De jonge onafhankelijk filmmaker Karthick heeft sowieso goede banden met het festival: ook zijn ­eerste film, The Strange Case of Shiva, ging in première in Rotterdam, in 2015, en Nasir kwam tot stand met steun van het Hubert Bals Fund van het festival. Het werd op de filmmarkt bovendien gekoppeld aan een Nederlandse coproducent, Rinkel Film – een deel van de technische afwerking van de film vond plaats in Amsterdam.

Karthick baseerde zijn film losjes op het korte verhaal A Clerk’s Tale van schrijver Dilip Kumar. Een belangrijker inspiratiebron was het leven zelf: Karthick (zelf niet gelovig, maar afkomstig uit een hindoestaans gezin) woonde als voorbereiding meer dan een jaar in de grotendeels door moslims bevolkte wijk in zijn woonplaats Coim­batore, waar de film vervolgens ook werd gedraaid. Dat verklaart ongetwijfeld het grote gevoel van authenticiteit dat Nasir uitstraalt.

Karthick filmt Nasir van dichtbij. De krapte van diens kleine huisje en de kledingwinkel, en de met mensen overladen straten daaromheen, worden benadrukt door de beeldvoering. Karthick en zijn cameraman Saumyananda Sahi filmen Nasir in zorgvuldig afgewogen shots, vaak in close-up. Meestal staat hij centraal in de shots, soms verschuift de aandacht naar een saillant detail in het straatbeeld. Alles is gefilmd in een ongebruikelijk beeldformaat: het ouderwetse 4:3 – niet breedbeeld maar juist bijna vierkant, met dus weinig beeldruimte om Nasir heen. De beelden afgewerkt met een klassiek aandoend afgerond hoekje, dat de intimiteit ervan subtiel versterkt.

Maar al die weloverwogen technische keuzes staan of vallen uiteindelijk bij de acteur in de centrale rol. Nasir wordt gespeeld door dichter en theatermaker Koumarane Valavane, die een innemende kalmte uitstraalt. Ook zonder te praten kan hij boekdelen spreken met een meewarige of melancholische blik. En als Nasir een strofe poëzie voorleest, zijn dat wellicht Valavane’s eigen woorden: “In de ogen van de kosmos ben ik slechts een stofje. En wat is de kosmos in mijn ogen?”

Nasir

Regie Arun Karthick
Met Valavane Koumarane
Te zien in Eye, Rialto en via Picl.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden