PlusGedicht

Nachoem Wijnberg dicht over de open samenleving

Nachoem Wijnberg én Adriana Ivanova - de kwaliteit was zo hoog dat de vakjury twee winnaars koos in de categorie Poëzie/Spoken Word van de open call die De Balie en het Amsterdams 4 en 5 mei comité uitschreven in de aanloop naar Bevrijdingsdag.

Dichter Nachoem WijnbergBeeld Wouter Le Duc

In de aanloop naar Bevrijdingsdag vroegen debatcentrum De Balie en het Amsterdams 4 en 5 mei comité kunstenaars en makers naar hun ideeën over onze open samenleving. In een krappe week werden ruim honderd ideeën voor essays in­gestuurd, honderd inzendingen voor poëzie en spoken word en ruim 350 ideeën in de categorie beeldende kunst. 

De creativiteit, daadkracht en inzichten die hieruit spreken noemt de organisatie ‘hoopgevend in deze tijden’. “Anderzijds is het treurig om te beseffen dat er op dit moment zo weinig ruimte, geld en gelegenheid zijn om het werk van kunstenaars in Nederland te kunnen ­tonen.”

Uit alle inzendingen werden negen opdrachten verstrekt; de geselecteerde kunstenaars kregen een bescheiden bedrag om hun idee verder uit te werken. Een deskundige jury, bestaande uit Yoeri Albrecht (De Balie), Nadia Moussaid (Mondo), Andrée van Es (Amsterdams 4 en 5 mei comité), Rein Wolfs (Stedelijk Museum) en Joost de Vries (De Groene Amsterdammer), koos vervolgens per categorie één winnaar.

Het winnende essay van Ties Dams wordt ­gepubliceerd op de site van De Groene Amsterdammer, het winnende kunstwerk van Navid Nuur is door de glazen pui van het Stedelijk te zien, Adriana Ivanova treedt zaterdagavond op in VPRO Mondo en het winnende gedicht van Wijnberg vindt u hieronder.

De Turingtest winnen

Iemand vraagt mij

(niet over rechtvaardigheid, zoals in het grote gedicht van Yang Mu

over de beleefde, geduldige, welberedeneerde brief

van een nog jonge man die teleurgesteld is, maar niet als over een prijs

die hij niet gekregen heeft) wat ik van de gedichten vind

geschreven door een machine learning programma

en ik zeg dat het niet moeilijk is een machine

tekst te laten maken die een mens (een poëzielezer)

laat denken dat het van een van hen is die gedichten schrijven

die als gouden standbeelden van een dictator

met de zon meedraaien (of de maan, als zij zich eenzaam voelen)

want die schrijven zo. Zo wint een machine makkelijk de Turingtest,

dat is een mens laten denken dat hij met een mens spreekt,

niet de Turing Gedichtenwedstrijdprijs,

nu de Gedichtenwedstrijdprijs die, zoals zij zelf schrijven,

‘voor (amateur) dichters’ is. De Turingtest winnen is makkelijker

als het gesprek in een arme taal is of in de rijkste,

die voor de meeste (in strikte zin, voor alle) mensen

te moeilijk is. Voor de machine is enkel moeilijk wat daar tussenin is,

een gesprek met wie ik lang niet gezien heb

of een gedicht dat voor mij uit loopt

en plaats voor mij maakt. Zoals een muzikant, schuin achter een ander,

enkel luistert of het zijn beurt wordt? Ik ben niet goed in solidariteit,

al vraag ik eerlijk met wie dan niet - ‘zo doen’,

zoals ze in Groningen zeggen (of tegen mij zeiden) om te vragen

of het alles is. Zoals wanneer de een na de ander opstaat

alsof hij beter wil kijken, omdat iemand zijn muziek maakt,

nog iets om wanhopig en blij tegelijk over te zijn. Voor mijzelf vraag ik enkel

om dat waarover een ander kan denken dat hij het zou willen kunnen,

maar op zijn manier. What are the chances? Zoals wanneer twee

elkaar vragen: ‘met hoeveel was jij?’ en ze zeggen allebei

hetzelfde getal. Het is maar een schatting die nergens op berust,

zoals een willekeurig getal gekozen door een machine

die beloofd heeft dat geen getal iets met het vorige te maken heeft,

maar waarom ik vraag is enkel een privilege

dat een toe-eigening van meerwaarde is waarvoor ik niet veel hoef te doen

en ik vraag of er niet een ander woord is voor solidariteit

die níét een mogelijkheid tot uitbuiting oplevert,

zoals wanneer ik er belang aan heb dat wie hetzelfde aanbiedt als ik

daar een hoge prijs voor krijgt,

of het tegenovergestelde, om zich tegen uitbuiting te verweren,

wat ten minste vanuit één gezichtspunt hetzelfde moet zijn,

om iets van het verschil terug te nemen tussen

hoe belangrijk iets gevonden wordt en hoeveel er voor over gehad is,

wat zo fatsoenlijk is als kan, maar ik vraag

om een ander woord. (Iemand vraagt mij over iets

zoals rechtvaardigheid.) Ik ben zo blij dat sollicitatiebrieven

niet meer handgeschreven zijn (en als vertaald door wat moeite heeft

te onthouden wat na de nacht komt) en ik ben zo blij

dat ik niets meer met de hand hoef te schrijven,

behalve heel zelden voor de klas, op het bord, en ze denken dat het een grap is

ómdat ze het niet kunnen lezen, ik doe dat al zo lang,

ik reken erop. Sollicitaties op wat? Een leerstoel vergelijkende

of onvergelijkende poëziegeschiedenis? Dat is toch helemaal niet mijn vak,

waarom zit ik in de commissie? Omdat er zoveel haast was

en het al avond was en ik was als enige nog waar ze zochten,

enkel omdat ik daar een paar weken geleden

iets had laten liggen? Als er uitbuiting is wanneer er iets is

waarvoor ik meer over zou hebben

als ík moest beslissen of het er wél of niet was,

kan ik vragen (alsof ik om wat dan ook kan vragen)

of er een samenleving is waar niemand is die niet minstens één ander

op die manier uitbuit. Iemand vraagt mij

over solidariteit (alsof hij gehoord heeft dat waar ik ben

ik geen beslissingen mag nemen uit eigenbelang,

wat ook betekent: niet uit solidariteit

tussen mijzelf en over wie ik beslis). Een gesloten samenleving

is niet een waarin iedereen thuis zit,

misschien een waarin iemand niet kan kiezen met wie hij solidair is

en wie met hem?

Nachoem Wijnberg Dichter, schrijver en hoogleraar aan de faculteit economie en bedrijfskunde (UvA). Wijnberg (1961) publiceerde 18 dichtbundels en vijf romans. In 2018 won hij de P.C. Hooft-prijs voor zijn poëzie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden