PlusAchtergrond

Na jarenlange renovatie is iconisch postkantoor in Spaarndammerbuurt weer open

Het buitenaanzicht van het postkantoor, met de destijds vernieuwende vormgeving. Beeld Nosh Neneh

Het voormalige postkantoor in de Spaarndammerbuurt geldt als een icoon van de Amsterdamse School. Het is na een jarenlange restauratie en renovatie weer open voor het publiek.

Toen Alice Roegholt ruim twintig jaar geleden voor het eerst in het postkantoor kwam, lag de vloer bezaaid met afgebladderde verf. “Het plafond, het houtwerk en al het ijzerwerk waren knalgroen geschilderd, in de kleuren van de PTT. Maar overal liet de verf los. Ik vroeg aan de dame achter de balie waarom er niet een nieuw likje verf overheen kon. Waarop zij zei: we gaan hier weg, we doen er niets meer aan.”

Het postkantoor is onderdeel van Het Schip in de Spaarndammerbuurt, een woningbouwcomplex dat ontworpen werd als ‘arbeiderspaleis’. Roegholt is directeur van Het Schip en na een jarenlange restauratie is het postkantoor nu weer toegankelijk voor het publiek.

Alternatief voor krotten

Het Schip was een antwoord op de slechte woonomstandigheden rond 1900, toen veel Amsterdammers in fabrieken werkten. Architect Michel de Klerk (1884-1923) ontwierp een waardig alternatief voor de krotten en sloppen in de binnenstad. Het complex werd een totaalkunstwerk, met een zeer vernieuwende vormgeving die tegelijk respect had voor de ambachtelijke vaardigheden van handwerkslieden.

“Het was voor de emancipatie van de arbeider belangrijk dat hier een postkantoor kwam. Als onderdeel daarvan moest je een brief kunnen sturen en een telefoontje kunnen plegen.”

Beeldgrapje

De bijzondere vormgeving van het postkantoor begint al buiten, bij de gevelsteen met ‘38’, het officiële nummer van het postkantoor. In de steen speelt De Klerk met de veelgehoorde kritiek dat hij zich niet aan de wetten van de symmetrie zou houden en dat zijn ontwerpen rommelig en slordig zouden zijn. Hij ontwierp een gevelsteen die symmetrisch was, maar ook weer niet. De cijfers 3 en 8 hebben dezelfde vormgeving, waarbij de 8 een soort dubbele 3 is. Roegholt: “Als je acht deelt door twee, krijg je geen vier maar drie. Dat soort beeldgrapjes gebruikte hij vaker in zijn gebouwen.”

Het gerestaureerde interieur van het postkantoor in de Spaarndammerstraat. Beeld Nosh Neneh

Binnen is het interieur zoveel mogelijk hersteld in de oorspronkelijke toestand. Er is eerst uitgebreid onderzoek gedaan naar de originele kleuren. De balie met houtsnijwerk en smeedwerk werd naar de oorspronkelijke grijsblauwe tint teruggebracht. De afgelopen jaren was het postkantoor dicht omdat de fundering vernieuwd moest worden en allerlei andere aanpassingen werden gedaan.

In de publieksruimte stuit je op een deur met de letters ‘verboden’. Daarnaast is een gebeeldhouwde vuist met een knuppel te zien, om het verbod ook voor ongeletterden duidelijk te maken. “In de jaren twintig werd dat nog gerespecteerd, maar het verhaal ging dat kwajongens hier later overheen sprongen. Daarom werd de ruimte erboven later dichtgetimmerd. Achter de deur lag de postsorteerruimte en het briefgeheim mocht niet geschonden worden.”

In de jaren twintig was het gebruik van de telefoon nog iets uitzonderlijks, daarvoor ging je naar het postkantoor. Michel de Klerk ontwierp twee kleine cellen om te telefoneren. Boven de deuren staat ‘telefooncel’ en ‘spreekcel’.

Wachtbank

Als je wilde bellen, gaf je het nummer aan de medewerker bij de balie. Die liep naar achteren, naar een telefooncel, waar het nummer gebeld werd. De arbeider kon op een wachtbank zitten naast een spreekcel aan de andere kant van het postkantoor. Mooi detail: het glas-in-lood in de deur verbeeldt isolatoren, met telefoondraden waarop vogeltjes rusten. “De wachtbank was een bijzonder detail van De Klerk, want arbeiders stonden overal. In de fabriek, tijdens de lunchpauze, in het café, overal stond men.”

Als de medewerker in de ‘telefooncel’ contact had gelegd, kon de klant vervolgens telefoneren in de ‘spreekcel’. “Het ging anders dan in onze tijd waarin je huwelijken en scheidingen regelt in de tram, waar iedereen bij is. Hier heb je dubbele deuren voor de privacy. De randen zijn afgedekt met vilt, precies zoals Michiel de Klerk het in 1919 heeft bedacht.’’

Zo veel mogelijk oude elementen zijn in het gebouw teruggebracht. Beeld Nosh Neneh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden